स्वर्गे मानुषातिरिक्तः कश्चित्स्वरः श्रुतः—"एवं भवतु, राजन्; धर्मेणैषा तव दुहिता" इति। ततः धर्मात्मा मिथिलाधिपः जनकः परमं हर्षमावाप, मामवाप्त्य महदैक्यम् ऐश्वर्यम् अपि प्राप। अहं तया महत्या धर्मचारिण्या मातृवत्सलया स्नेहसम्बन्धेन सत्कारिता पूजिता चास्मि। यदा मम वयः पाणिग्रहणाय योग्यं जातमिति स पितरः, धनहान्याद्युपद्रवैराकुलचित्तः, चिन्तायामगात्। अस्यां लोके कन्यापितुः, सा समा वा हीना वा, यदि सैव न यथाविधि प्रयच्छ्यते, तदा स देवेन्द्रसमोऽपि लज्जां प्राप्नोति। तां लज्जां समीपवर्तिनीं दृष्ट्वा, स राजा व्याकुलचित्तः, तटमगच्छन्निव तर्तुं न शक्नुवन्निव, मार्गं नापश्यत्। जानन् यदहमस्त्रीसंबवा, राजा बहुधा विचिन्त्य, न कञ्चन योग्यं पात्रं राजसु माम् अलभत। स बुद्धिमान् राजा नित्यं चिन्तयन्, एतां निश्चितिं चकार—"स्वयंवरं करिष्यामि मम दुहितुः।" तस्य महायज्ञे वरुणः प्रसन्नः, दिव्यं धनुः अक्षय्यशराणि च तस्मै दत्तवान्। तत् धनुः गुरुत्वेन मनुष्यैः प्रयत्नेनापि न चालयितुं शक्यम्; राजानः तद्बन्धनेऽपि स्वप्नेऽपि न शक्ताः। धनुर्धरः स सदा सत्यवादी पितरः, समागतानां राज्ञां मध्ये प्रोवाच—"यः कश्चिदेतद् धनुः उत्पाट्य, ज्यानि योजयेत्, स एव मम दुहितरं भार्याम् अलभेत—नात्र संशयः।" तद् उत्तमं गिरिप्रख्यं धनुः दृष्ट्वा, राजानः प्रणम्य, तदुत्थातुं अशक्ताः, निवृत्ताः। दीर्घेण कालेन, अयम् उज्ज्वलः राघवः, विश्वामित्रेण सह, भ्रात्रा लक्ष्मणेन च, यज्ञदर्शनाय समागतः। तत्र धर्मज्ञः पितरं मम पूजितः विश्वामित्रः, रामलक्ष्मणयोः गुणान् तस्मै न्यवेदयत्। "एते दशरथस्य पुत्रौ धनुः द्रष्टुम् इच्छतः; रामाय राजपुत्राय दिव्यं धनुः दर्शय" इति स मुनिः उक्त्वा, पितरः तत् धनुः आनयत्; तदा स वीरः निमेषमात्रेण तद् धनुः विनमयन्। स शीघ्रं बलात् तद् धनुः ज्यानि योजयत्। बलात् आकृष्य, मध्ये भग्नं धनुः द्विधा अभवत्; तस्य शब्दः आकाशात् पतितमेघगर्जनसमानः आसीत्। तदा सत्यवाग् मम पितरः, माम् रामाय दातुम् निश्चित्य, उत्तमं कुम्भं उदधारयत्। तस्मिन्नन्तरे, राघवः तद् दानम् न स्वीकृतवान्, पितुः—अयोध्याधिपतेः—मनसः अभिप्रायं अजानन्। ततः पितरं मम वृद्धं श्वशुरं दशरथं संबोध्य, पितरः रामाय स्वयम् आत्मवतो रामस्य दानं कृतवान्। धर्मचारिणी मम कनिष्ठा भगिनी उर्मिला अपि स्वयम् तेन पित्रा लक्ष्मणस्य भार्यां कृताऽभवत्। एवं मम स्वयंवरे रामाय दानं कृतम्; अहं च धर्मे पतिसंयुक्ता बलिनां श्रेष्ठे पतौ। एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य अष्टादशोत्तरशततमः सर्गः वाल्मीकि-मुनिना विरचिते रामायणे समाप्तः। ततः धर्मज्ञा अनसूया तां महतीं कथां श्रुत्वा, मैथिलीं बाहुभ्यां परिष्वज्य, शिरसि च चुम्बितवती। "यदुक्तं त्वया, सुस्पष्टं सुसंस्कृतं मधुरञ्च; स्वयंवरकथां त्वत्तः श्रुतवती अस्मि, मधुरभाषिणि, तव कथया खलु हृष्टास्मि।" इति तया उक्तम्। सविता चास्तमुपगता, शुभा रात्रिरभवत्; पक्षिणां शब्दाः श्रूयन्ते—ये दिवा आहारार्थं विचरन्तः, सायं शय्यामुपगच्छन्ति। तपस्विनः अपि, स्नानात् सलिलेन सिक्तवस्त्राः, कुम्भान् गृहीत्वा, समागताः। मुनयः यदा हव्यानि विधिवत् अग्नौ जज्वलुः, तदा धूमः कपोतवर्णः वायुनाऽपि कम्पितः दृश्यते। वृक्षाः अल्पपत्राः सर्वतो घनाः जाताः; अस्मिन् दूरदेशे अपि दिशः न दृश्यन्ते। रात्रौचराः सर्वत्र विचरन्ति, आश्रममृगाः तु तीर्थेषु शयानाः। रात्रिः पूर्णा जाता, हे सीते, तारा-शोभिता; चन्द्रमाः चन्द्ररश्मिना आच्छादितः आकाशे उदितः दृश्यते। "गच्छ, अनुमतिस् ते; रामस्य परिचारिका भव; तव मधुरैर्वाक्यैः तुष्टास्मि।" इति उक्त्वा, "इदानीं, मैथिलि, मम पुरतः स्वं भूषणैः शोभय; दिव्याभरणैः दीप्तिमती सुत्ते, मां प्रहर्षय" इति चोक्तम्। सा सीता, दिव्यैर्भूषणैः भूषिता, देवकन्यायाः सदृशी, तस्यै प्रणम्य, रामस्य समीपं जगाम। राघवः उत्तमवक्ता, तां सीतां शोभमानां दृष्ट्वा, तस्याः तपस्विन्याः स्नेहदानेन हृष्टः अभवत्। तदा मैथिली सीता रामं सर्वं न्यवेदयत्—तपस्विन्या दत्तं स्नेहं, वस्त्राणि, भूषणानि, माल्यं च। तदनन्तरं, रामः च, बलवान् लक्ष्मणश्च, मैथिल्याः तादृशं सत्कारं दृष्ट्वा, येन मानुषेषु दुर्लभः, अत्यन्तं हृष्टौ। ततः प्रमुदितः रामः, चन्द्रवदनः, मुनिभिः सिद्धैश्च सत्कृत्य, तां शुभां रात्रिं न्यवास।