जनकः सुतां न लब्धवान् अपि, स्नेहवशात् माम् अङ्के निधाय, "एषा मे दुहिता" इति स्नेहेन मां सिषेच। तदा दिव्यः शब्दः आकाशे श्रुतः, अमानुषः, "एवं सत्यम्, राजन्, धर्मतः एषा तव दुहिता" इति। ततः धर्मात्मा मिथिलाधिपः जनकः परमं हृष्टः अभवत्, माम् उपलभ्य महतीं श्रियम् अवाप्तवान्। सः माम् तां वृद्धां पुण्यशीलां जनन्याः समीपे न्यवेशयत्; सा मातृस्नेहेन सौहृदेन च माम् मानयन्ती चिरं पोषयामास। मम विवाहयोग्यं वयः दृष्ट्वा, सः पिता वित्तनाशेनान्यैश्च क्लेशैः संतप्तः, चिन्तायाम् अपतत्। अस्य लोके कन्यापितुः, सा समा वा हीना वा, विवाहे न संपन्ने, अपमानः भवति—even यदि सः इन्द्रसमानः अपि स्यात्। तं निकटं लज्जां दृष्ट्वा, राजा चिन्तया पीडितः, तीरं न प्राप्नुवन् तर्तुः इव मार्गं न लब्धवान्। जानन् यत् अहं स्त्रीतो न जातास्मि, सः राजा विचिन्त्य राजा मध्ये योग्यं पतिं न प्राप्नोत्। सः नित्यम् एव चिन्तयन्, बुद्धिमान् राजा, इदं निश्चितवान्—"स्वयंवरं करिष्यामि मम दुहितुः।" तस्य महायज्ञे, वरुणः महाबलः तस्मै दिव्यं धनुः अक्षय्यशरान् च दत्तवान्। तत् धनुः, भारात्, पुरुषैः प्रयत्नेनापि न चल्यते; नृपाः तद् धनुः न शेकुः नमयितुं, स्वप्नेऽपि न। तत् धनुः लब्ध्वा, सत्यवाक् मे पिता, राज्ञां मध्ये उद्घोषयामास—"यः एतत् धनुः उत्थाप्य संधास्यति, तस्य मम दुहिता; न संशयः।" तत् धनुः पर्वतसन्निभं दृष्ट्वा, राजानः प्रणम्य तत्रैव न शक्नुवन्तः तद् उत्थापयितुं, प्रत्यगच्छन्। दीर्घकालानन्तरं, एषः तेजस्वी राघवः विश्वामित्रेण सह, भ्रात्रा लक्ष्मणेन च सत्यवीर्येण, यज्ञदर्शनाय आगतः। तत्र विश्वामित्रः धर्मात्मा पितरं मम पूजितः, रामलक्ष्मणयोः चरितं न्यवेदयत्। "एते दशरथस्य सुतौ धनुः द्रष्टुम् इच्छतः; राजपुत्रं रामं धनुः दर्शय।" इति मुनिना उक्तः पिता मम धनुः आवहन्; तदा स वीरः क्षणेनैव तद् धनुः नमयामास। सः शीघ्रं बलवता तद् धनुः संधाय, बलात् आकृष्य मध्ये तद् धनुः द्विधा चकार; तस्य शब्दः आकाशात् पतितस्य वज्रघोषसमः अभवत्। तदा सत्यवाक् पिता मम रामाय दातुम् उद्यतवान्, उत्तमं कुम्भं जलस्य उद्धृत्य। किन्तु तस्मिन् काले राघवः तद् दत्तं न जग्राह, न स्वपितुः—अयोध्याधिपतेः—मते ज्ञाते। ततः वृद्धं दशरथं पितरं संबोध्य, मम जनकः आत्मनं रामाय ददौ, स्वात्मवित् तम्। धर्मचारिणी मम अनुजा रम्या उर्मिला अपि लक्ष्मणाय स्वयमेव पित्रा दत्ता। एवं मम स्वयंवरे रामाय दानं कृतम्, अहं धर्मनिष्ठया पतिं परं वीर्यवन्तं समाश्रिता। एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य अष्टादशोत्तरशततमः सर्गः वाल्मीकिना प्राचीनमहर्षिणा रचिते रामायणे समाप्तः। अनसूया धर्मज्ञा, तं मम महात्मनः आख्यानं श्रुत्वा, मैथिलीं सस्नेहम् आलिङ्ग्य शिरसि च चुंबितवती। "यद् उक्तम् त्वया, सुस्पष्टं सुसंस्कृतं मधुरं च; स्वयंवरस्य वृत्तान्तं त्वत्तः श्रुत्वा, मधुरभाषिणि, अहम् अत्यन्तं तुष्टास्मि।" एषः भास्करः अस्तं गतः, शुभा रात्रिः आगता; सायं पक्षिणां कलरवः, ये दिवसा आहारार्थं विचरन्ति, निद्रार्थं उपविशन्ति, श्रूयते। मुनयः स्नानात् निमग्ना, कुम्भैः जलैः सह, समागच्छन्ति, वस्त्राणि स्नानजलेन सिक्तानि। यदा ऋषयः हव्यं हुत्वा, अग्नौ विधिवत्, धूमः कपोतवर्णः वातेन विक्षिप्तः दृश्यते। वृक्षाः अल्पपत्राः सर्वतः सघनाः जाताः; अस्मिन दूरतरे स्थले, दिशः अपि न दृश्यन्ते। निशाचराः सर्वत्र विचरन्ति, आश्रमपशवः तु तीर्थेषु शयाना दृश्यन्ते। रात्रिः पूर्णतया प्रवृत्ता, हे सीते, ताराभिरलङ्कृता; शशाङ्कः चन्द्रकान्त्या वृतः आकाशे उदितः दृश्यते। गच्छ, अनुज्ञातासि; रामस्य परिचारिका भव। तव मधुरवचनैः तुष्टा अहम्। इदानीं, मैथिलि, मम पुरतः स्वयम् अलङ्क्रियस्व; दिव्याभरणैः शोभमानया त्वया अहम् हृष्टा। एवं सिता, सुरकन्यायाः तुल्या, अलङ्कृता सती, तस्यै नमस्कृत्य रामस्य समीपं जगाम। राघवः सः, वाक्येषु श्रेष्ठः, सीतां तथा अलङ्कृतां दृष्ट्वा तपस्विन्याः स्नेहदानं प्रहृष्टः। ततः मैथिली सीता रामाय सर्वं न्यवेदयत्—तपस्विन्याः स्नेहदानं, वस्त्राणि, आभरणानि, माल्यं च। रामश्च बलवान् लक्ष्मणश्च मैथिल्याः मानं दृष्ट्वा, यः मनुष्येषु दुर्लभः, हृष्टौ अभवताम्।