सा कथं प्रकटयन्ती, सीता जनकनन्दिनी, स्मरति—यदा अहं भूमौ धूलिना आवृता, कर्दमकाण्डान् विक्षिपन्ती च तत्र स्थितास्मि, तदा जनकः राजा विस्मयमग्नः माम् अपश्यत्। स च सुताप्राप्त्यभावेन दुःखितः, स्नेहात् माम् अङ्के स्थापयित्वा ‘‘एषा मे पुत्री’’ इति उक्त्वा, मयि परमं स्नेहम् अवर्षत्। तस्मिन्नन्तरे, नभसि मानवातिरिक्तः शब्दः श्रुतः—‘‘एवं भवति राजन्, धर्मेण एषा तव पुत्री’’ इति। तदनन्तरं धर्मात्मा मिथिलाधिपः पिता मे परमं हर्षमवाप, माम् लब्ध्वा महतीं सम्पत्तिम् अपि प्राप। अहं च तया महत्या ज्येष्ठया देव्या, सदा पुण्यकर्मण्या, स्नेहसखीभावेन मानिता पूजिता च। यदा मम वयः पतिसंयोगाय सुलभं जातम्, तदा मे पिता, धनहान्यादिभिः क्लेशैः पीडितः, चिन्तायाम् अपतत्। अस्मिन् लोके कन्यापितरः, साम्येऽपि हीनेऽपि, यथेन्द्रबलसम्पन्नः अपि, या कन्या न यथोचितं दायिता, सः निन्दाम् आप्नोति। तां निन्दां समीपवर्तिनीं दृष्ट्वा, राजा चिन्तया आकुलः, तीरमिव अप्राप्य तर्तुं न अशकत्। जानन् यत् अहं न स्त्रीगर्भसम्भूता, राजा बहुधा विचिन्त्य, न कञ्चन योग्यं वरं राज्ञां मध्ये माम् उपयुक्तं अदृश्यत्। सः नित्यम् एव चिन्तयन्, बुद्धिमान् राजा, इदं संकल्पम् अकरोत्—‘‘स्वयमेव कन्यायाः स्वयम्बरं करिष्यामि’’ इति। तस्य महायज्ञे, बलवान् वरुणः तस्मै हृष्टः दिव्यं धनुः अक्षय्यशरचापे च अददात्। तत् धनुः, महत्त्वात्, पुरुषैः प्रयासेन अपि न चलितुं शक्यम्; राजानः तद् धनुः न बबन्धुः, स्वप्नेऽपि न। तत् धनुः लब्ध्वा, सत्यवादी मे पिता, समवेतान् राजान् पुरतः उद्घोषयामास— ‘‘यः एतद् धनुः उत्थाप्य, तन्मध्ये जृम्भयेत्, स मे पुत्र्याः पतिः भविष्यति—न संशयः।’’ तत् महद् धनुः पर्वतसमं दृष्ट्वा, राजानः प्रणम्य तस्मात् निर्गताः, तदुत्थानाय अशक्ताः। दीर्घेण कालेन, एष तेजस्वी राघवः, विश्वामित्रेण सह, भ्रात्रा सत्यवीर्येण लक्ष्मणेन च, यज्ञदर्शनाय समागतः। तत्र विश्वामित्रः, धर्मात्मा, पितरं मम पूजितः, रामलक्ष्मणयोः विषये तस्मै आख्यात्— ‘‘एते दशरथस्य पुत्रौ धनुः द्रष्टुम् इच्छतः; देवधनुः रामाय दर्शय।’’ ऋषेः वचः श्रुत्वा मे पिता तत् धनुः आनयामास; रामः क्षणेन वीर्येण तद् धनुः जृम्भयामास। शीघ्रं बलात् तद् धनुः बबन्ध। यदा सः तद् आकृष्य, धनुः मध्ये द्विधा अभवत्; तस्य शब्दः आकाशात् पतितस्य विद्युतः इव भीषणः आसीत्। ततः सत्यप्रतिज्ञः मे पिता, माम् रामाय दातुम् निश्चित्य, उत्तमम् अर्घ्यपात्रम् उदञ्चयामास। तस्मिन्नपि काले, राघवः, अयोध्याधिपतेः पितुः अभिप्रायं न जानन्, दत्तं न प्रतिजग्राह। ततः, वृद्धं दशरथं सम्बोध्य, मे पिता, आत्मनं वेत्तारं रामं मम पतिं कृत्वा माम् ददौ। स्वयमेव धर्मचारिणीं रम्यां मम अनुजां उर्मिलामपि लक्ष्मणस्य भार्यां कृत्वा ददौ। एवं स्वयम्बरे अहं रामाय दत्ता, धर्मे पतिसंयुक्ता, बलिनां श्रेष्ठाय पतये। एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिप्रणीतायाम् अयोध्याकाण्डे अष्टादशोत्तरशततमः सर्गः समाप्तः। ततः अनसूया धर्मज्ञा, तां सीतायाः महतीं कथां श्रुत्वा, स्नेहेन मैथिलीं बाहुभ्यां परिष्वज्य, शिरसि च चुंबितवती। सा उवाच—‘‘यानी त्वया उक्तानि, तानि स्पष्टरूपाणि, सुसंस्कृतानि, मधुराणि च; स्वयम्बरकथां त्वत्तः श्रुत्वा अहं परितुष्टा अस्मि, मधुरवदिने।’’ अस्तं गतः सविता, शुभा रात्रिः आगता; सायं पक्षिणां शब्दः शृणोति, ये दिवसं भोजनार्थं विचरन्तः, इदानीं विश्रान्तिम् उपगच्छन्ति। ऋषयः अपि स्नानात् अद्यापि क्लिन्नवस्त्राः, कुम्भहस्ताः, समागच्छन्ति। तैः ऋषिभिः अग्निषु विधिवत् हव्यानि हुतानि, धूमः कपोताङ्गरागः वातेन चालयमानः दृश्यते। वृक्षाः अल्पपत्राः सर्वतः सघनाः जाताः; अस्मिन दूरदेशे अपि दिशः अदृश्यन्ते। रात्रौ सर्वत्र निशाचराः संचरन्ति, आश्रममृगाः तु तीर्थेषु शयाना दृश्यन्ते। रात्रिः सम्पूर्णा जाता, हे सीते, ताराभूषिता; चन्द्रमाः चन्द्रांशुकवचः आकाशे उदितः दृश्यते। गच्छ, त्वां अनुज्ञापयामि; राघवस्य परिचारिका भव। तव मधुरवचनैः अहं तुष्टा अस्मि। इदानीं मैथिलि, मम पुरतः आत्मानं भूषणैः अलङ्कुरु; दिव्याभरणैः शोभमाना, मां हर्षय। एवम् अलङ्कृता सीता, सुरपुत्रीकल्पा, तस्यै प्रणम्य, रामस्य समीपं जगाम। राघवः, वाग्मीनां श्रेष्ठः, सीताम् एवं भूषितां दृष्ट्वा, तपस्विन्याः स्नेहदानेन हृष्टः अभवत्। तदा मैथिली सीता रामाय सर्वं निवेदयामास—तपस्विन्याः स्नेहदानं, वसनानि, भूषणानि, माल्यं च।