रामः सह भ्रातृभिः पितृसेवायाम् अनुरक्तः, धनुर्वेदे च स्थितः, तदा दशरथः स्वपुत्राणां विवाहसंस्कारान् चिन्तयितुम् आरब्धवान्। धर्मात्मा स राजा गुरुभिः स्वजनैः सह तदर्थं मनसा विचिन्तयन्, मन्त्रिभिः सह चिन्तयन्, महात्मा सः। तस्मिन्नन्तरे महातेजाः महर्षिः विश्वामित्रः समागतः। स राजा-दर्शनकामः सन्गोपाः इत्युक्तवान्—"गाधिसूनोः कौशिकस्य आगमनं शीघ्रं निवेदयत।" तस्याज्ञां श्रुत्वा परिचारकाः शीघ्रं राजभवनं प्रति जग्मुः। ते सर्वे तद्वचनाभिसन्तप्तचित्ताः, यत्र स महर्षिः विश्वामित्रः तत्र राजगृहं गताः। ते इक्ष्वाकुवंशस्य राज्ञे निवेदितवन्तः—"विश्वामित्रः आगतः।" तद्वचनं श्रुत्वा राजा पुरोहितैः सह सजाग्रः अभवत्। स राजा हर्षेण तं साक्षात् ब्रह्माणम् इन्द्रवत् प्रत्युद्गम्य, तपसा दीप्तं दृढव्रतम् ऋषिं दृष्ट्वा, हर्षविस्मितमुखः सः स्वागतार्थं पाद्यं अर्घ्यं च समर्पितवान्। स मुनिः राज्ञः हस्तात् विधिवत् अर्घ्यं स्वीकृतवान्। ततः स मुनिः राजानम् नगरस्य, कोशस्य, देशस्य, बान्धवानां च कुशलं, अक्षय्यं च ऐश्वर्यं पप्रच्छ। धर्मात्मा कौशिकः अपि राज्ञः सामन्तानां, सीमावासिनां शत्रूणां च निग्रहम् अपृच्छत्। सः दिव्यमानुषीयधर्माणां च सम्यक् अनुष्ठानं पप्रच्छ। वसिष्ठं तत्र स्थितं श्रेष्ठमृषिं समागत्य, तस्यापि कुशलं अपृच्छत्। सः तेजस्वी मुनिः अन्यान् अपि तत्र मुनीन् यथान्यायं प्रणम्य, सर्वे हृष्टचित्ताः राजगृहं प्रविविशुः। राज्ञा सत्कृताः सर्वे यथोचितं उपविष्टाः। तदा राजा हृष्टचित्तः महर्षिं विश्वामित्रं संबोधितवान्। स परमदाताः राजा, हर्षेण पूजयन्, उवाच—"भगवन्, भवतः आगमनं मम अमृतप्राप्तिरिव, वर्षकालस्य वृष्टिरिव, अपुत्रस्य पुत्रलाभ इव, नष्टस्य प्राप्तिरिव, महद्भाग्यलाभ इव च। एवं हि मुनिश्रेष्ठ, भवतः आगमनं मया तथा मन्ये। स्वागतमस्तु! किं ते प्रियतमं? किं करवानि, भवतः साक्षात्कारेण प्रमुदितः? पूज्यः भवान् ब्राह्मणः, सौभग्येन आगतः, मानदः। अद्य मे जन्म सफलं, जीवितं च सुसंपन्नम्। ब्राह्मणाधिपतिं दृष्ट्वा मम रात्रिः शुभा जाता। पूर्वं राजर्षिः सन्, तपसा तेजसा दीप्तः। अद्य ब्रह्मर्षित्वं प्राप्तवान्, मम बहुविधपूज्यः। एषा अद्भुता परमशुद्धिः मम, ब्राह्मण। भवदागमनात् अहं पुण्यक्षेत्रं प्राप्तवान्। किमर्थं आगतः? यत्काम्यं तव, तदाचक्ष्व। अहं भवता अनुग्रहीतः स्याम्, तव च कार्ये साहाय्यं करिष्यामि। व्रतधारिन्, यत्काम्यं तव, तद् अवश्यं निवेदय। अहं सर्वत्र कर्ता, भवान् तु मम दिव्यः रक्षकः। एषा महती सम्पद् मम प्राप्ता, धर्मश्च भवतः आगमनेन जातः।" एवं विनीतया हृदयप्रियया वाचा, स्वगुणकीर्त्या युक्तेन तेन राज्ञा श्रुत्वा, स महर्षिः परमानन्दं प्राप। इति श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे एकोनविंशः सर्गः। राज्ञः तस्य सिंहस्य रम्याणि विस्तीर्णानि वचनानि श्रुत्वा, तेजस्वी बलवान् विश्वामित्रः पुलकितः प्रत्युवाच। "एवंविधं आचरणं त्वया एव शोभते, नान्येन कस्यचित्, वसिष्ठनाम्ना महात्मना जातस्य। यद् मनसि मम स्थितं कार्यनिश्चयं, तत् त्वया साधनीयम्, राजसिंह; प्रतिज्ञां पालय। व्रतार्थं व्रतम् आचरामि, नरश्रेष्ठ; तत्र द्वौ राक्षसौ कामरूपिणौ विघ्नं कुर्वन्ति। यदा व्रतं बहुवारं कृतं स्यात्, समाप्त्यां समीपे, तदा बलिनौ, शिक्षितौ, मारीचः शुभाहुश्च, आगच्छतः। तौ यज्ञवाटं मांसशोणितधाराभिः सिञ्चतः, तेन व्रतं मलिनीकृतं, पूर्णता बाध्यते। श्रमितः निरुत्साहः च अहम् तस्मात् देशात् निवर्ते, न च कोपः मे मनसि जायते। एवं स्थितिः, एवं आचारः, शापः च न निवर्तते। राजसिंह, तव ज्येष्ठं पुत्रं रामं, सत्यवीर्यं, मम दातव्यः। तव ज्येष्ठं रामं, कौशिकसुतं, श्यामकपिलालकं, वीरं, मम दातव्यं। आत्मतेजसा रक्षितः सः समर्थः। तेन तौ राक्षसौ विनाश्येते, बहूनि वराणि तस्मै दास्यामि—न संशयः। तस्मात् त्रिषु लोकेषु कीर्ति लप्स्यते, तौ च रामस्य प्रतिकूलं कर्तुं न शक्नुतः। रामादन्यः कोऽपि तौ राक्षसौ न हन्तुं शक्नोति, तौ च बलदर्पितौ कालपाशबद्धौ। तौ महात्मनः रामस्य तुल्यौ न स्तः, राजसिंह; पुत्रस्नेहेन त्वया न मोदनीयम्, नृप। प्रतिजानामि, तौ राक्षसौ विनश्येताम्। रामं जानामि, महात्मानं सत्यवीर्यं। वसिष्ठः तपसा दीप्तः, अन्ये च तपस्विनः, तम् जानन्ति। यदि धर्मं कीर्तिं च इच्छसि, यदि स्थैर्यम् इच्छसि, राजन्, रामं मम दातुम् अर्हसि; मन्त्रिणां च अनुमत्याः पश्चात्, काकुत्स्थनन्दन।" एवं स महर्षिः स्वकार्यं निवेदयामास, राजा च तन्मनसा श्रुत्वा, धर्मार्थं च चिन्तयामास।