तदा जनकात्मजे, दिव्येन तैलेन अभिषिक्तायाम्, त्वं स्वपतिं प्रति लक्ष्मीव अक्षयविष्णुम् अद्भुतं तेजः धारयिष्यसि इति सान्त्वनया अनुशिष्टा। मैथिली सा वस्त्राणि, तैलानि, आभरणानि, माल्यं च—अनुपमं स्नेहप्रदानं—साभिप्रायं सस्मितं च स्वीकृतवती। तद् दत्तं स्नेहप्रदानं प्राप्य, श्रीसीता कृताञ्जलिः, तत्र स्थित्वा, तां तपस्विनीं धर्मनिष्ठां वृद्धां सविनयं उपतस्थे। यदा सीता सा तत्र उपास्ते स्म, अनसूया धर्मनिष्ठा, मधुरं विषयं अनुसृत्य, तां पृष्टवती—"सीते, श्रुतं मया यद् अस्मिन् स्वयमेव तव पतिना श्रीराघवेण स्वयम्वरे प्राप्ता असि। मैथिलि, तद्वृत्तान्तं विस्तारतः श्रोतुम् इच्छामि; यथानुभूतं त्वया, तथा सर्वं मम आख्याहि।" एवं उक्ता सा सीता, धर्मज्ञायै तस्यै वृद्धायै, "शृणु," इत्युक्त्वा, तद्वृत्तान्तं कथयितुं आरभत। "मिथिलायाः नृपतिः धर्मिष्ठः जनकः नाम वीर्यवान्, क्षात्रेण न्यायेन च राष्ट्रं पालयन् आसीत्। सः किल स्वहस्तेन क्षेत्रं कर्षन्, अहम्, भूमिं भित्त्वा, भूमिजा कन्या, उत्पन्ना। मयि पांसुना आवृतायाम्, क्लोदकान् विक्षिपन्त्यां दृष्ट्वा, राजा जनकः विस्मितः अभवत्। सः पुत्रहीनः, स्नेहात् मां गोदं समादाय, 'एषा मे कन्या' इति उक्त्वा, मम प्रति स्नेहम् अकरोत्। तदा आकाशे अमानुषी वाणी श्रुता—'एवम्, राजन्; धर्मतः एषा तव कन्या।' ततो मे पिता धर्मात्मा मिथिलाधिपः, अतिसंहृष्टः, माम् अवाप्य, महद् ऐश्वर्यं प्राप्तवान्। अहम्, तया वृद्धया पुण्यशीलया मातृस्नेहेन च सखीभावेन च पूजिता, सन्मानिता च। मम विवाहयोग्यं वयः दृष्ट्वा, पिता, धनहान्यादिभिः क्लेशैः पीडितः, चिन्तायाम् अगात्। अस्य लोके कन्यापितुः, साम्येऽपि हीनेऽपि वा, कन्या यदि यथोचितं न दत्ता, तदा लज्जा भवति—even इन्द्रवत् बलिनः अपि। ताम् अपमानं समीपगच्छन्तीं दृष्ट्वा, राजा चिन्तया आक्रान्तः, तटम् अप्राप्य तर्तुं इच्छन् इव, मार्गं न पश्यति स्म। मम योनि-सम्भवः नास्तीति ज्ञात्वा, सः राजा, नृपेषु योग्यं दारं न लब्धवान्। सः सततम् चिन्तयन्, बुद्धिमान् राजा, एषा निश्चितिं चकार—'स्वयमेव कन्यायाः स्वयम्वरं करिष्यामि।' तस्य महायज्ञे, वरुणः महाबलः, तस्मै दिव्यं धनुः अक्षय्यशराणि च अददात्। तत् धनुः, भारात्, पुरुषैः यत्नेन अपि न चल्यते स्म; नृपाः तद् धनुः स्वप्नेऽपि न बबन्धुः। तत् धनुः लब्ध्वा, सत्यवादी मे पिता, नृपसमूहस्य समक्षं उद्घोषयामास—'यः एतद् धनुः उत्थाप्य, तद् जघन्यं बध्नाति, सः एव मम कन्यां विवाहाय लप्स्यते—न संशयः।' तत् पर्वतसमं धनुः दृष्ट्वा, नृपाः प्रणम्य, तदुत्थाने असमर्थाः, गत्वा निवृत्ताः। दीर्घेण कालेन, एषः दीप्तिमान् राघवः, विश्वामित्रेण सह, भ्राता लक्ष्मणेन च, यज्ञदर्शनाय आगतः। तत्र, विश्वामित्रः, पितरं मम सम्मान्य, रामलक्ष्मणयोः विषये तस्यै कथयामास—'एते दशरथस्य पुत्रौ धनुः द्रष्टुम् इच्छतः; राजपुत्राय रामाय धनुः दर्शय।' ऋषेः वचः श्रुत्वा, मे पिता धनुः आनयामास; तदा वीर्यवान् रामः निमेषमात्रेण तद् धनुः बबन्ध। शीघ्रं बलात्, तद् धनुः बध्नन्, मध्ये विदार्य, द्विधा चकार; तस्य शब्दः आकाशात् पतितस्य मेघगर्जनं इव भयङ्करः। ततः, सत्यप्रतिज्ञः मे पिता, मां रामाय दातुम् निश्चित्य, उत्तमं कलशं उदधारयत्। तस्मिन्न् समये, राघवः, पितुः अयोध्याधिपतेः इच्छां अज्ञाय, प्रदीयमानां मां न स्वीकृतवान्। तदा, पितरं मे श्वशुरं दशरथं संबोध्य, मे पिता, आत्मनं वेदितारं रामं, मां तस्मै अददात्। मम धर्मपत्नीं रम्यां च कन्यां उर्मिलां च, स्वयमेव लक्ष्मणाय ददौ। एवं स्वयम्वरे रामाय अहम् दत्ता, धर्मे पतिसंयुक्ता, बलिनां श्रेष्ठे पतौ अन्ववस्थितास्मि।" एवं श्रीमदायोध्याकाण्डे वाल्मीकिना कृतौ प्राचीनमहाकाव्ये रामायणे अष्टादशोत्तरशततमः सर्गः समाप्तः। तदा धर्मज्ञा अनसूया, तं महावृत्तान्तं श्रुत्वा, मैथिलीं बाहुभिः आलिङ्ग्य, शिरसि चुंबितवती। "त्वया यानि वचनानि उक्तानि, तानि स्पष्टानि, सुविन्यस्तानि, मधुराणि च; स्वयम्वरस्य वृत्तान्तं त्वत्तः श्रोतुं लब्ध्वा, मधुरभाषिणि, अहम् अत्यन्तं तुष्टा।" एतेन समयेन, सविता अस्तं गतः, शुभा रात्रिः आगता; संध्यासमये, दिवसम् आहारार्थं विचरितवन्तः पक्षिणः, निद्रायाम् उपविशतः, तेषां शब्दः श्रूयते। एते च तपस्विनः, स्नानात् अपि अद्य जलकुम्भान् धारयन्तः, स्नानवस्त्रैः सिक्ताः, समागच्छन्ति।