धर्मशीलः पुण्यशीलः करुणावान् आत्मसंयतः प्रेम्णि स्थिरः धर्मनिष्ठः माता-पितरौ इव प्रियः रामः, कथं न विशेषतः पूज्यः स्यात्? यः यथा कौशल्याम् आचरति, स एव तेनैव भावेन सर्वासु राजमहिषीषु वर्तते। याः स्त्रियः राजा केवलम् एकवारं दृष्टवान्, तासु अपि रामः धर्मपरायणः वीरः मातृवत् मानयति, गर्वं परित्यज्य। अहम् अपि, एतस्मिन् कानने एकाकिनी भीरुणि प्रविशन्ती, श्वश्वुर्या मया प्राप्तं महद् उपदेशं हृदि स्थापयामि। विवाहे अग्निसाक्षिके काले मातरः या वाणी मम प्रति उक्ता, सा अपि मया स्मृता। एतत् सर्वम्, धर्मज्ञे तव वचनेन, मयि पुनरुत्पन्नम्; स्त्रियाः पतिसेवायाः परमं तपः नास्ति। सावित्री पतिसेवया स्वर्गे पूज्यते; त्वम् अपि एवं पतिसेवायाः आचरणेन स्वर्गं प्राप्तवती। सा सर्वासां स्त्रीणां मध्ये उत्तमा, दिवि देवी; रोहिणी अपि क्षणमात्रं न चन्द्रात् पृथग् दृश्यते। एवं पतिव्रतानां श्रेष्ठाः स्त्रियः स्वकर्मणां पुण्येन देवलोके पूज्यन्ते। एवं सीतायाः वचः श्रुत्वा आनन्दिता अनसूया तस्याः शिरसि समालिङ्ग्य मैथिलीं हर्षयन्ती वाक्यम् अब्रवीत्। “बहुभिः नियमैः महत्तपः मया प्राप्तम्, सुमुखि सीते, तस्य बलस्य आश्रयेण त्वां आशीर्वदितुम् इच्छामि। तव वचनानि युक्तानि रमणीयानि च, मैथिलि; अहम् अतिसन्तुष्टा—किं ते उचितं करवानि?” इत्युक्ते, सीता, तपसा युक्ता, मृदुस्मिता विस्मिता साभिवादनं “कृतम्” इति अवदत्। तया एवमुक्ता धर्मवती अनसूया अधिकं तुष्टा बभूव, उवाच च—“सीते, तव मनोहरं वाञ्छितं फलयिष्यामि।” “एते दिव्याः माल्यवस्त्राभरणानि सुरभ्यङ्गरागः च, हे वैदेहि। एतानि तव अङ्गानि भूषयिष्यन्ति, निर्मलानि, नित्यं निर्मलानि च स्युः। एतेन दिव्येन चन्दनेन अनुलिप्ता, जनकात्मजे, त्वं पतौ विष्णौ अक्षये लक्ष्मीव शोभिष्यसे।” एवमुक्त्वा अनसूया मैथिलीं दिव्यानि वस्त्राणि, अङ्गरागं, भूषणानि, माल्यं च दत्तवती। तानि स्नेहसम्पन्नानि दत्वा, श्रीमती सीता कृताञ्जलिः तां तपस्विनीं श्रद्धया उपतस्थे। सीता उपविष्टा, तां उपचरन्ती, अनसूया धर्मनिष्ठा कथासु रम्यां प्रवृत्तिम् आरब्धवती—“श्रोतुम् इच्छामि, हे सीते, यद् एषः श्रीराघवः त्वां स्वयम्वरे विजित्य प्राप्तवान्। विस्तरेण तं वृत्तान्तं मम आख्याहि, यथानुभूतं तथैव।” तथेति उक्त्वा सीता धर्मात्मन्याः तस्यै कथां आरब्धवती—“मिथिलायाः राजा जनकः धर्मनिष्ठः वीर्यशास्त्रसमन्वितः राज्यं पालयामास। सः किल स्वहस्तेन क्षेत्रं कर्षन् अहम् भूमिम् उत्पाट्य समुत्थिता। माम् अवलिप्ताङ्गीं कर्दमक्रीडायाम् निमग्नां दृष्ट्वा सः राजाऽऽश्चर्यम् अगमत्। पुत्रहीनः सन् स्नेहेन मां गोदाम् आदाय, ‘एषा मे कन्या’ इति स्निग्धम् आलिङ्ग्य, स्नेहम् अवदत्त्। तदा अकाशे अमानुषी वाणी श्रूयते—‘एवं भवतु, राजन्, धर्मतः एषा तव कन्या।’ ततो मे पिता धर्मात्मा जनकः सुतां लब्ध्वा परमं सौख्यं प्राप। सा च अहम् तया वृद्धया पुण्यशीलया देव्या मातृस्नेहेन मानिता स्नेहिता च अभवम्। मम विवाहयोग्यां वयः दृष्ट्वा, पिता धनहान्यादिभिः क्लेशैः संतप्तः चिन्तायाम् अगमत्। कन्यायाः पिता लोके, सा समा वा हीना वा, यावत् सम्यक् विवाहं न प्राप्नोति, तावत् इन्द्रसमः अपि अपमानं प्राप्नोति। तद् अपमानं समीपगतम् आलोक्य, राजा चिन्तया पीडितः, तीरं न प्राप्नुवन् तरणकः इव, मार्गं न प्राप्नोत्। मम अबिभवजातत्वं विज्ञाय, राजा बहु विचिन्त्य, न किञ्चिद् योग्यं वरं नृपेषु अपश्यत्। सः नित्यं चिन्तयन्, बुद्धिमान् राजा, एतद् निश्चितवान्—‘स्वयम्वरं कन्यायाः करिष्यामि’ इति। तस्य महायज्ञे वरुणः महाबलः तस्मै दिव्यं धनुः अक्षय्यशरांश्च दत्तवान्। तत् धनुः भारात् मनुष्यैः न चल्यते, नापि नृपाः तद् धनुः स्वप्ने अपि बन्धयितुं शक्ताः। तत् धनुः लब्ध्वा, सत्यवादी मे पिता, नृपसमूहे प्राकटयत्—‘योऽयं धनुः उत्थाप्य सज्यं करिष्यति, सः एव मम कन्यां वधूं लप्स्यते—नात्र संशयः।’ तत् उत्तमं धनुः गिरिसमं दृष्ट्वा, नृपाः प्रणम्य, तद् उत्थापयितुं अशक्ताः, गत्वा निवृत्ताः।