एवं श्रीमदायोध्याकाण्डे सप्तदशाधिकशततमः सर्गः समाप्तः। अनसूया इति नाम्ना तपस्विन्या सम्यक् उक्ता वैदेही, अमर्षरहिताऽभवत्, सा तस्याः वचांसि मानयित्वा मृदु वाक्यम् आरब्धवती। "न विस्मयः, आर्ये, यथा मां त्वं उपदिशसि; अहम् अपि जानामि—पतिः स्त्रियाः परमं पूज्यतमं स्थानम्। यदि मे पतिः सदाचरणरहितोऽपि स्यात्, आर्ये, तथापि सः मया न विचलित्या सेवनीयः। किम् पुनः, सति धर्मे गुणे दये दम संयमे, स्थिरस्नेहे धर्मनिष्ठे मातृपितृसमानप्रियेत्येवंविधे पतौ? यथा बलवान् रामः कौशल्यां प्रति आचरति, तथा एव अन्यासु राजमहिषीषु अपि। येषां च राज्ञा केवलं एकवारं दृष्टा नार्यः, तासु अपि वीरः धर्मनिष्ठः मातृवत् मानं करोति, गर्वं परित्यज्य। यदा अहम् एषं निर्जनं भयावहं च वनं प्रविष्टा, तदा या महती उपदेशः मम श्वश्र्वा मया दत्तः, सः हृदि स्थिरः। या च मम मातरः विवाहकाले वह्निसाक्षिके दत्तवती वाणी, सा अपि मया स्मृता। तव वचनेन, धर्मज्ञे, एतत्सर्वं मयि पुनर्नवमभवत्; स्त्रियाः हि पतिसेवायाः परं तपो नास्ति। सा सावित्री पतिसेवया स्वर्गे पूज्यते; त्वम् अपि एवं पतिसेवया स्वर्गलाभं प्राप्तवती। सा सर्वेषां स्त्रीणां श्रेष्ठा, दिवि देवता; रोहिणी च क्षणमपि चन्द्रात् न पृथग् दृश्यते। एवं पतिव्रतानां स्त्रीणां स्वकर्मफलात् लोकेषु देवैः पूज्यते। एवं सीतायाः वचनानि श्रुत्वा, अनसूया हृष्टा, तां शिरसि आलिंग्य मैथिलीं हर्षयन्ती उवाच—"नानाव्रतेन मया महत्तपः संचितम्, सुमुखि सीते; तेन बलात् त्वां वरयितुमिच्छामि। तव वचनानि युक्तानि, प्रीतिकराणि च, मैथिलि; अहम् तुष्टा—किं ते योग्यं करवानि?" इत्युक्त्वा, तस्याः वचः श्रुत्वा, तपसा सम्पन्ना सीता मृदु विस्मिता सन्ती "कृतमस्ति" इति उक्तवती। तया एवमुक्ता, धर्मात्मा अनसूया अतिप्रीता भूत्वा उवाच—"सीते, तव प्रियतमं वरं अहं दास्यामि।" "इह दिव्यानि माल्यं वस्त्राणि भूषणानि च, सुरभयः लेपाः च, रत्नगन्धश्च, हे वैदेहि। एते तव अङ्गेषु शोभनं करिष्यन्ति, निर्मलानि, नित्यशुद्धानि च। एतेन दिव्यलेपेन, जनकात्मजे, त्वं पतिं प्रति लक्ष्मीव अक्षरविष्णुं प्रति शोभिष्यसे।" इति उक्त्वा, मैथिली वस्त्राणि, लेपं, भूषणानि, माल्यं च स्नेहदानं जग्राह। तं स्नेहदानं प्राप्य, या श्रीसीता, कृताञ्जलिः स्थिता, तां तपस्विनीम् उपासते स्म। सीता एवं उपविष्टा तस्याः अनसूया, धर्मनिष्ठा सा, प्रियं विषयं उपादाय पृच्छितुम् आरब्धवती—"सीते, श्रुतं मया यद् अस्य श्रीराघवस्य त्वं स्वयंवरे प्राप्ता। मैथिलि, तं वृत्तान्तं विस्तारतः श्रोतुम् इच्छामि; यथानुभूतं तथा सर्वं कथय।" इति उक्ता, सीता धर्मज्ञायै "शृणु" इति उक्त्वा वृत्तान्तं कथयितुम् आरब्धवती। "मिथिलाधिपतिः वीर्यवान् जनकः धर्मपरायणः आसीत्; सः क्षत्रधर्मेण न्यायेन च भूमिं पालयामास। सः एकदा स्वहस्तेन क्षेत्रं कर्षन्, इति श्रूयते, अहं भूमिं भित्त्वा उत्पन्ना। माम् अपि धूलिधूसरितां, काष्ठकण्ठान् विक्षिपन्तीं दृष्ट्वा, राजा जनकः विस्मितः अभवत्। पुत्ररहितः सन्, स्नेहात् माम् उपवेश्य, 'एषा मे पुत्री' इति उक्त्वा, स्नेहेन माम् अप्युष्णोत्। तदा आकाशे अमानुषी वाणी श्रुता—'एवं, राजन्, धर्मतः एषा तव पुत्री।' इति। ततः मे पिता धर्मात्मा मिथिलेशः, महता हर्षेण, माम् लब्ध्वा, महतीं समृद्धिं प्राप्तः। सा अहम् तस्य मह्यं ज्येष्ठायै देवी, धर्मचारिण्यै, स्नेहात् मातृसख्येन पूजिता, सन्मानिता च।" "यदा मम वयः सुप्राप्तं पतिसंयोगाय, तदा मे पिता, धनहान्यादिभिः दुःखैः क्लिष्टः, चिन्ताम् उपेयाय। अस्मिन्संसारे कन्यायाः पिता, समोऽपि वा हीनोऽपि, यदि सा न यथोचितं दत्ताऽस्ति, तदा लज्जां प्राप्नोति, इन्द्रवत् बलवान् अपि। तां लज्जां समीपवर्तिनीं दृष्ट्वा, राजा चिन्तया पीडितः, कूलमिव न प्राप्नुवन्, मार्गं न अविन्दत्।" "मम जनन्याः न गर्भे जातां ज्ञात्वा, राजा विचिन्त्य, न कञ्चन योग्यं पतिं नृपतिषु अविन्दत्। नित्यं विचिन्तयन्, सः बुद्धिमान् राजा, 'स्वयंवरं करिष्यामि' इति निश्चितवान्। तस्य महायज्ञे, वरुणः महाबलः तस्मै हर्षेण दिव्यं धनुः, अक्षय्यशरकुण्डली च दत्तवान्।