ततः सीतां दृष्ट्वा, धर्मपरायणां पुण्यशीलां च, अनसूया हर्षयन्ती सौम्यवाक्यं प्रवक्तुम् आरभत—“सौभाग्येन धर्ममुपास्यसि।” अनसूया पुनः प्रहृष्टा सीतायाः प्रति उवाच—“हे सीते! त्वं स्वजनं, कीर्तिं, समृद्धिं च परित्यज्य, रामं वनवासिनं अनुगच्छसि; सौभाग्येन तं त्वं अन्वयासि। यस्याः पतिः प्रियः, सा स्त्री नगरे वा वने वा, धर्मात्मा वा अधर्मात्मा वा, तस्याः लोकाः महतीं वृद्धिं यान्ति। पतिः दुश्चरित्रः वा, कामातुरः वा, दारिद्र्ययुक्तः वा, तासां स्त्रीणां पतिः एव परमं दैवतं। हे वैदेहि! पतिसंबन्धात् अन्यः कोऽपि बन्धुः श्रेष्ठः नास्ति; सर्वत्र पतिः तपस्याः अक्षयफलवत् योग्यः। किंतु अधर्मशीलाः स्त्रियः पतौ गुणदोषं न पश्यन्ति; तासां हृदयं केवलं कामेन प्रेरितं, पतिसंश्रयिण्यः ताः विचरन्ति। हे मैथिलि! या स्त्री अधर्ममार्गे पतिताः, ताः निन्दां धर्मात् च पतनं प्राप्नुवन्ति। याः तु त्वद्वत् गुणसम्पन्नाः, लोकधर्मं जानन्ति, ताः स्वभावेन धर्मनिष्ठाः जीवन्ति। अतः त्वं पतिव्रतानां धर्ममार्गे स्थित्वा, पतिसंयुक्ता धर्मसखी भव; ततो यशः च धर्मः च प्राप्तव्यौ।” एवं श्रीमद् अयोध्याकाण्डे वाल्मीकिना कृतस्य प्राचीनस्य रामायणस्य सप्तदशशततमः सर्गः समाप्तः। अनसूयायाः वचनं श्रुत्वा वैदेही, असूयारहिताः, तस्याः वचनानि सम्मान्य, मृदु वाक्यं प्रवक्तुम् आरभत। “हे पुण्ये! त्वया यथा मम प्रति उक्तं, तद् न विस्मयः; अहम् अपि जानामि—पतिः स्त्रियाः परमं पूजनं। यदि पतिः दुश्चरित्रः अपि स्यात्, अहम् अपि तं विचलनं विना सेवितव्या। किं तु, स धर्मात्मा, प्रशंस्यः, करुणावान्, आत्मसंयमी, प्रेमनिष्ठः, धर्मनिष्ठः, मातापितृसमानः च। यथा रामः कौसल्यां प्रति आचरति, तथा अन्यासु राजकन्यायाम् अपि आचरति। राजा येन स्त्रियः केवलं एकवारं दृष्टाः, तासु अपि स वीरः, धर्मनिष्ठः, मातृवत् मान्यतां ददाति, अहंकारं परित्यज्य। अहम् अरण्ये, एकान्ते, भयावहे आगता, तत्र मातृष्वसुः उपदेशः मम हृदि स्थितः। विवाहकाले, अग्निसाक्षिके, मातुः वचनानि अपि स्मृत्यां स्थापितानि। तव वाक्येन सर्वं पुनः स्मृतम्, हे धर्मे! स्त्रियाः पतिसेवा तपः श्रेयः नास्ति। सवित्री पतिसेवया स्वर्गे पूजिता; त्वं अपि तेन धर्मसेवया स्वर्गं प्राप्तवती। सा सर्वस्त्रीषु श्रेष्ठा, दिवि देवी; रोहिणी चन्द्रात् क्षणमपि न पृथक् दृश्यते। एवं पतिव्रता धर्मनिष्ठाः स्त्रियः स्वकर्मणा दिवि देवेषु पूज्यन्ते।” सीतायाः वचनं श्रुत्वा अनसूया हर्षिता, मैथिलीं शिरसि आलिङ्ग्य, हर्षजनकं वाक्यं उवाच। “नानाविधानां तपांसि कृत्वा, अहम् महत् तपशक्तिं प्राप्तवती, हे सीते! तस्य बलस्य आश्रये त्वां अभ्यनुग्रहीष्यामि। तव वचनं युक्तं, रमणीयं च; अहम् तुष्टा—किम् उचितं ते करवानि?” अनसूयायाः वचनं श्रुत्वा, तपशक्तिसम्पन्ना सीता, मृदु विस्मिता, “सिद्धम्” इति उवाच। तस्याः वचनं श्रुत्वा, धर्मात्मा अनसूया, अतिव तुष्टा, “हे सीते! तव हर्षजनकं कामं साधयिष्यामि” इति उवाच। “इह दिव्याः मालाः, वस्त्राणि, भूषणानि, सुगन्धितं लेपनं, चन्दनं च, हे वैदेहि! एतानि ते ददामि, तव अङ्गानि भूषयिष्यन्ति; एतानि युक्तानि, निर्मलानि, चिरस्थायिनि च। दिव्येन लेपेन अभिषिक्त्वा, हे जनकनन्दिनि! त्वं पतिं प्रति लक्ष्मीरिव विष्णुं शोभिष्यसि।” मैथिली वस्त्राणि, लेपनं, भूषणानि, मालाः च स्नेहस्य अतुल्यं दानं स्वीकृतवती। तत्तत् दानं स्वीकृत्य, श्रीमती सीता, अञ्जलिं बद्ध्वा, तपस्विन्याः समीपं श्रद्धया उपस्थिता। सीता यथा उपस्थिता, अनसूया धर्मनिष्ठा, प्रियं विषयं अनुगम्य, पृच्छितुम् आरभत। “हे सीते! अहम् श्रुतवती—तव स्वयम्वरे राघवेन विजिता इति कथा। हे मैथिली! तां कथां विस्तारतः श्रोतुम् इच्छामि; यथा तव अनुभूतिः, तथा विस्तरेण कथय।” अनसूयायाः वचनं श्रुत्वा, सीता धर्मात्मन्याः प्रति उवाच—“शृणु।” ततो कथा आरभत। “मिथिलायाः वीरः राजा जनकः धर्मनिष्ठः आसीत्; स क्षत्रधर्मेण न्यायेन च भूमिं पालयामास। स भूमिं स्वहस्तेन कर्षन्, अहम् भूमिसंन्यस्तां राजकन्यां भूत्वा उत्पन्ना। राजा जनकः मां धूलिनां युक्तां, काष्ठानि विक्षिपन्तीं दृष्ट्वा, विस्मितः अभवत्। पुत्रशून्यः स्नेहात् मां गोदाम् उपन्यस्य, ‘एषा मे कन्या’ इति, स्नेहं मयि न्यविशत्।