तदा धर्मज्ञः सर्वभूतहिते रतः महर्षिः स्वां वृद्धां भार्यां समुपेत्य तां सत्कृत्य सान्त्वयामास। स धर्मनिष्ठः सतीं वैदेहीं प्रीत्या उवाच—“अनसूया धर्मपथानुगता तपस्विनी महाभागा त्वया स्वीकर्तव्या। एषा धर्मनिष्ठा तपस्विनी रामायापि मया कीर्तिता।” यदा दशवर्षपर्यन्तम् अनवच्छिन्नमुष्णेन वर्षेण लोकः संतप्तः, तदा अनसूया तपसा मूलफलानि उत्पादयामास, गङ्गां च प्रवाहितवती। सा तीक्ष्णतपसा युक्ता नियमैः शोभिता, दशसहस्रवर्षाणि महत्तपः कृतवती। अनसूया व्रतशुद्धा विघ्नान् अपाकृत्य सुरकार्यार्थं शीघ्रं प्रवृत्ता, दशरात्रिम् अकार्षीत्; सा त्वं मातृसमा, हे अनघे। वैदेहीया एषा ख्यात्या युक्ता, सर्वभूतैः पूज्या, वृद्धा, कोपशून्या, लोके अनसूया इति प्रसिद्धा, कर्मणा कीर्तिं प्राप्तवती। ताम् उपगन्तव्या त्वया, हे वैदेहि। ऋषिणा एवं उक्ते, राघवः 'एवं भवतु' इति प्रत्युवाच, ततः धर्मज्ञां सीतां श्रेष्ठैः वाक्यैः संबोधितवान्— “राजकुमारी, यत् एष ऋषिः उक्तवान्, तत् त्वया श्रुतम्; स्वहिताय त्वं शीघ्रं तपस्विनीम् उपगच्छ।” राघवस्य हितकामस्य वाक्यानि श्रुत्वा, सीता धर्मज्ञां वृद्धां भार्यां समुपससार। सा कृशा, पाण्डुरकेशा, जरया कम्पमाना, कदलीव वातेन नित्यं कम्पमाना दृष्टा। सीता महाभागा, पतिसंयता, अनसूयां संप्रणम्य, स्वनाम प्रब्रुवाणा, निर्यातङ्का अभवत्। वैदेही अनघां तपस्विनीं प्रणम्य, कृताञ्जलिः प्रसन्ना, कुशलं पप्रच्छ। तदा अनसूया, धर्मचारिणीं सीतां दृष्ट्वा, हर्षयन्ती सौम्यया वाचा उवाच—“धन्ये, त्वया धर्मः पाल्यते।” “हे सीते, त्वं स्वबन्धून्, कीर्तिं, श्रीं च त्यक्त्वा, रामं वनवासिनं अनुगता; सौभाग्येन त्वं तं सदा अनुगच्छसि। स नगरस्थो वा, वनस्थो वा, पापः वा, पुण्यवान् वा, यस्य पतिः प्रियतमा, तस्याः लोकाः उन्नताः। दुष्चरित्रः, कामवशः, दरिद्रः वा, स्त्रियः कुलीनाः पतिं परमं दैवतं मन्यन्ते। न पतिसमः कोऽपि बन्धुः अस्ति, हे वैदेहि; सर्वत्र स एव यथाऽक्षयतपःफलम्। परस्त्रीणां तु दुर्जातीनां न पत्यौ गुणदोषौ दृश्येते; ताः हृदयेन केवलं कामं पश्यन्ति, पतिसंश्रिता विचरन्ति। तादृशी स्त्रियः, हे मैथिलि, पतिताचरणानुगता, लज्जां धर्माच्च पतन्ति। यास्तु त्वद्वद् गुणसम्पन्नाः, लोकधर्मवित्, ताः स्वभावतः धर्मनिष्ठाः सन्ति। अतः त्वं पतिसंयता धर्मपत्नीपथानुगामिनी, धर्मे पतिसख्यं कुरु; अनेन ते यशः च पुण्यं च भविष्यति।” एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे सप्तदशोत्तरशततमः सर्गः समाप्तः। एवं अनसूया वैदेहीं समुपदिश्य, सा अमर्षशून्या, तस्याः वचांसि मान्यत्वा मृदु वाक्यम् उपाच। “न विस्मयः, हे सुभगे, यत् त्वं मां एवं भाषसे; अहं अपि जानामि पतिः स्त्रियाः परमं दैवतं। यदि मम पतिः दुश्चरित्रः अपि स्यात्, तथापि स मया न विचलन्त्या सेवनीयः। किमुत स धर्मात्मा, पुण्यशीलः, दयालुः, जितेन्द्रियः, प्रेमव्रतः, धर्मनिष्ठः, मातृपितृसमान्यः च? यथा रामः कौसल्यायाः प्रति आचरति, तथा अन्यासु राजमहिषीषु अपि। अपि च, राजा येन स्त्री एकवारम् अपि दृष्टा, तासु अपि स वीरः धर्मनिष्ठः मातृवत् आचरत्, गर्वं परित्यज्य। यदाऽहम् एषं निर्जनं भीषणं च वनम् आगता, तदा मातुः श्वश्र्व्याः उपदेशः मम हृदि स्थितः। विवाहकाले अग्निसाक्षिणा मातुः वाक्यानि अपि मया स्मृतानि। एवम् तव वचोभिः सर्वम् पुनरुत्थापितम्; स्त्रियाः पतिसेवा तपसः परमं नास्ति। सावित्री पतिसेवया स्वर्गं प्राप्तवती, त्वं अपि तथा पतिसेवया स्वर्गं प्राप्तवती। सा सर्वस्त्रीणाम् अग्र्या, दिव्येषु स्वर्गे देवता; रोहिणी चन्द्रमसः कदापि न पृथक् दृश्यते। एवं पतिव्रता उत्तमास्त्रियः स्वस्मिन् धर्मे स्थिताः स्वकर्मणा दिव्येषु लोकेषु पूज्यन्ते। एवं वदन्तीं सीतां श्रुत्वा, अनसूया हृष्टा, मैथिलीम् आलिङ्ग्य शिरसि, हर्षयन्ती वाक्यम् अब्रवीत्—“नानाविधैः नियमैः मया महत्तपः संचितम्, तद्बलात् तवाभ्युदयाय वरं दातुम् इच्छामि, हे सीते स्फटिकस्मिते। तव वचनं धर्म्यं, प्रियं च; अतः प्रसन्ना अहम्—किं ते योग्यं करवानि?” अनसूयायाः वाक्यानि श्रुत्वा, सीता तपोधनाऽल्पविस्मिता, 'कृतम्' इति मृदु वाचम् उक्तवती। तया एवमुक्ता, अनसूया अधिकं प्रहृष्टा, 'हे सीते, तव हर्षजनकं यद् इच्छसि, तत् करिष्यामि' इति उवाच। ततः अनसूया दिव्यानि माल्यानि, वस्त्राणि, भूषणानि, सुगन्धितं च लेपं, दिव्यं च तैलं वैदेह्यै दातुम् उद्यताऽभवत्।