तत्र तु तैः पापकर्मभिः मलिनाचारैः आश्रमवासिभिः त्वरया अन्यान् तपस्विनः निकृष्टेन भावेन पुरतः स्थित्वा दूषिताः। तेषु आश्रमेषु ते अल्पधर्माणः तपस्विनः अनभिज्ञैः स्वयम् आत्मानं छादयन्तः तान् सन्तप्त्य, तेषां क्लेशे सन्तोषं प्राप्नुवन्ति। ते च दुष्टाः हव्यकुण्डवर्तिनः चमसांश्च पात्राणि च हरन्ति, अग्नीन् अपः प्रक्षिप्य नाशयन्ति, यज्ञस्य आरम्भे एव कुम्भान् चूर्णयन्ति। एवं तैः पापकर्मभिः आश्रमाः मलिनीकृताः सन्ति, तस्मात् मुनयः अन्यत्र गन्तुम् इच्छन्ति, माम् अपि अन्यत्र गमनाय प्रेरयन्ति। अतः हे राम, तैः दुष्टैः तपस्विषु शरीरे अपकारं कर्तुं पूर्वमेव वयं अस्मात् आश्रमात् गच्छामः। अस्मात् नातिदूरे एकं रमणीयं वनम् अस्ति, मूलफलसमृद्धं, तत्र अहम् अनुयायिभिः सह पुनः पूर्वाश्रमे निवत्स्यामि। खरोऽपि पूर्वं त्वयि अन्यायम् अकरोत्, यदि इच्छसि, त्वम् अपि अस्माभिः सह गच्छ। यः स्वजनस्य नित्यं अनिश्चितः भवति, तस्यापि समर्थस्य अत्र वासः दुःखकरः स्यात्, हे राघव। एवं तं मुनिं रामः बहुशः वाक्यैः निवर्तयितुं यत्नं चकार, किन्तु तं स्थिरं कर्तुं न अशक्नोत्। तदा तं राघवम् अभिवाद्य, अनुमन्य, आश्वास्य च, स आश्रमपतिः स्वजनसमेतः आश्रमं परित्यज्य जगाम। रामः अपि तं मुनिसमूहं सस्नेहम् अनुगम्य, तं प्रधानं मुनिम् अभिवाद्य, तेषां अनुमतिं आज्ञां च प्राप्य, स्वं पुण्याश्रमं प्रत्यगच्छत्। किन्तु राघवः तैः मुनिभिः परित्यक्तेऽपि आश्रमे क्षणमपि न निष्क्रामति, यतः तपस्विनः मुनिमार्गनिष्ठाः सदा राघवम् अनुसरन्ति। एवं श्रीमदायोध्याकाण्डे षोडशोत्तरशततमः सर्गः समाप्तः। ततः तपस्विषु निर्गतेषु, राघवः चिन्तयन् तस्य स्थले वासाय युक्तिम् न पश्यति। अत्र हि भरतः मां दृष्टवान्, मातरश्च नगरजनैः सह; तेषां स्मरणेन मम मनः सदा शोकम् अनुभवति। महात्मना भरतेन अत्रैव सेनानिवेशः कृतः, तेन भूमिः अश्वगजविष्टाभिः अत्यन्तं दलिता। अतः अन्यत्र गन्तव्यम् इति निश्चित्य, राघवः वैदेह्या लक्ष्मणेन सह प्रस्थितः। स महायशाः अत्रेः आश्रमम् अगच्छत्, तं चाभिवाद्य, भगवतः अत्रेः पुत्रवत् सत्कारं प्राप। सः स्वयम् आतिथ्यं विधाय, सौमित्रिं सीतां च सान्त्वयन् सन्मानं च अकरोत्। स धर्मज्ञः सर्वभूतहिते रतः वृद्धां भार्यां स्वयम् उपेत्य, तां सत्कृत्य, सान्त्वयन् इदम् अवदत्। स महर्षिः वैदेहीं प्रति उवाच—"धर्मपथनिष्ठां अनसूयां तपस्विनीं प्रतिगृहाण," इत्युक्त्वा रामायापि तस्याः धर्मनिष्ठां कीर्तिम् आख्यात्। "दशवर्षाणि अनवरतं अनावृष्ट्या तप्ते लोके, सा मूलफलानि उत्पादयामास, गङ्गां च प्रवाहितवती। घोरतपसा संयुता, नियमैः शोभिता, दशसहस्रवर्षाणि महत्तपः अकरोत्। अनसूया व्रतैः शुद्धा विघ्नान् निहत्य, देवकार्यार्थं शीघ्रं गत्वा दशरात्रं रात्रिं निर्मितवती; सा ते जननीव, हे निष्पापे। वैदेहीं सा प्रसिद्धा वृद्धा, सदा क्रोधरहिताः, सर्वभूतैः पूज्या, अनसूया नाम्ना लोके यशसा युक्ता, ताम् उपसर्पतु।" एवं मुनिना उक्ते, राघवः "एवमस्तु" इति प्रत्युवाच, ततो धर्मज्ञां सीतां उत्तमानि वाक्यानि उवाच—"राजकुमारी, मुनिना यदुक्तं तत् श्रुत्वा, स्वहिताय शीघ्रं तपस्विनीं उपसर्प।" रामवाक्यं श्रुत्वा, हितकामया सीता, धर्मज्ञां वृद्धां भार्यां समीपम् अगच्छत्। सा कृशा, पाण्डुकेश्या, जरया विगलिताङ्ग्या, सदा कम्पमानशरीरा वातपीडितकेशरिका इव। सीता, सुमहाभागा, अनसूयां पतिव्रतां निर्लज्जया अभिवाद्य, स्वं नाम उद्घोषयामास। वैदेही तां निर्दोषां तपस्विनीं प्रणम्य, कृताञ्जलिः प्रहृष्टा, कुशलप्रश्नं चकार। ततः सीतां दृष्ट्वा, सा सुमहाभागा धर्मनिष्ठा च अनसूया प्रहृष्टया वाचा उवाच—"धन्ये, त्वं धर्मं पालयसि।" "सीते, स्वबान्धवान् कीर्तिं श्रीं च परित्यज्य, त्वं रामं वनवासिनं अनुगता; सौभाग्येन त्वं तं अन्वगच्छः। नगरं वा वनं वा वसन्, पापो वा धर्मवान् वा, यस्य पतिः प्रियतमा, तासां स्त्रीणां लोकाः उन्नताः। दुष्टाचारः कामवशः, वित्तहीनः वा, स्त्रीणां स्वभावशुद्धानां पतिः एव परमं दैवतं। पतिसम्मितः बान्धवः अन्यः न दृश्यते, हे वैदेहि, सर्वत्र सः एव तपःफलम् अक्षयम् इव। पापाचाराः स्त्रियः तु धर्माधर्मं न पश्यन्ति, तासां हृदयं केवलं कामम् अनुवर्तते, पतिसंश्रिता विचरन्ति। याः स्त्रियः कुपथगमना पतिहीनाः, ताः अपकीर्तिं धर्मभ्रंशं च प्राप्नुवन्ति। याः त्वं यथा गुणसम्पन्नाः, लोकमार्गविदः, ताः स्वभावेन वर्तन्ते, धर्मनिष्ठाः इव। अतः त्वं पतिसंयुक्ता, पतिव्रतानां पन्थानम् अनुवर्त्य, धर्मे पतिसख्यं कुरु; तेन कीर्तिं धर्मं च प्राप्स्यसि।