मन्त्रिणां प्रियहितवचनानि श्रुत्वा भरतः स्वानुरूपाणि तानि सन्तुष्टचित्तः सारथिम् आजुहाव—"मे रथं युञ्ज," इत्युक्त्वा। स सुमुखः कृताञ्जलिः सर्वाः मातरः प्रणम्य, शोभनः शत्रुघ्नसहितः रथमारूढः। ततः शीघ्ररथमारुह्य शत्रुघ्नभरतौ परमसन्तुष्टौ मन्त्रिपुरोहितैः परिवृतौ प्रस्थितवन्तौ। तेषां पुरतः वसिष्ठप्रमुखाः वृद्धाः सर्वे ब्राह्मणाश्च पूर्वदिशं नन्दिग्रामाभिमुखं जग्मुः। अनुज्ञातमपि न सः सैन्यजनः, गजाश्वरथसमाकीर्णः, भरतस्य गमनसमये सर्वनगरवासिभिः सह प्रस्थितः। धर्मात्मा भ्रातृस्नेही भरतः शीघ्रं रथस्थः स्वमूर्ध्नि पादुकाः निधाय नन्दिग्रामं प्रति जगाम। ततः भरतः शीघ्रं नन्दिग्रामं प्रविश्य रथात् सत्वरमवतीर्य वृद्धजनान् इदं वचनमुवाच—"एष राज्यं मया भ्रात्रा त्यागरूपेण दत्तम्; एता स्वर्णमण्डिताः पादुकाः तस्य भरणभारं वहन्ति।" त्यागपादुकाः शिरसि निधाय, शोकेन पीडितः भरतः सर्वनगरजनसमक्षं वाक्यमुवाच—"शीघ्रं एतेषु पूज्येषु पादुकासु छत्रं धारयत; एभ्यः च गुरोः च राज्ये धर्मः प्रतिष्ठितः। भ्राता मम सौहार्दात् एष त्यागः मयि न्यस्तः; राघवागमनपर्यन्तं अहम् एनं रक्षिष्यामि। शीघ्रं राघवे प्रतिनिवर्तिते एताः पादुकाः तस्य पादौ च द्रक्ष्यामि। तदा भारविमुक्तः राघवसंयुक्तः राज्यं गुरवे दत्वा वृद्धसेवायां नियोजयिष्ये। त्यागपादुकाः राघवाय दत्वा, राज्यं च अयोध्यां च, पापात् विमुक्तः भविष्यामि।" "यदा ककुत्स्थोऽभिषिक्तः स्यात्, प्रजाः प्रमुदिताः स्युः, तदा मम सुखं कीर्तिश्च राज्यात् चतुर्गुणं भविष्यति।" इति विलपन्, शोकार्तः स महात्मा भरतः मन्त्रिभिः सह नन्दिग्रामे राज्यं चकार। स प्रभुः वाल्कलाजिनधारी जटिलः मुनिवद् वसनः, सेनया सह नन्दिग्रामे निवसन् वीर्यवान् भरतः भ्रातृस्नेहार्द्रः, रामागमनकाङ्क्षी, भ्रातृवाक्यपरिपालकः, व्रते स्थितः। पादुकाः अभिषिच्य भरतः नन्दिग्रामे वासं कृत्वा सर्वं शासनं तासु न्यवेश्य। सः महात्मा भरतः पूज्याः पादुकाः अभिषिच्य तासां शासनात् राज्यं पालयामास। यदा किञ्चिद् कार्यं वा द्रव्यं वा उपनियतं, तदा भरतः प्रथमतः पादुकाभ्यां निवेद्य ततः सम्यक् कार्यं कुर्यात्। इत्येवम् अयोध्याकाण्डस्य एकशतपञ्चदशोऽध्यायः समाप्तः। भरते निर्गते रामः तु तत्रैव आश्रमे स्थित्वा, तपस्विनां क्षोभं च समाकुलतां च दृष्ट्वा चिन्तया चाकुलः सन् विचिन्तयामास। तत्र रामभक्ताः ये तापसाः चित्रकूटस्य पुरतः आश्रमे निवसन्तः, ते सन्त्रस्तचित्ताः बभूवुः। ते तापसाः नेत्रैः भ्रुकुटीभिः रामं प्रति सङ्कुचिताः सन्नद्धाः, रहसि परस्परं संवादं चक्रुः। तपस्विनां तादृशं व्यवहारं ज्ञात्वा रामः सशङ्कः सञ्जातः, कृताञ्जलिः प्रमुखं मुनिम् इदं वचनमुवाच—"भगवन्, कच्चित् मम पूर्वकृतं किञ्चिद् अशोभनं न दृश्यते येन तपस्विनः विक्षिप्ताः स्युः? कच्चित् लक्ष्मणः अपि किञ्चित् प्रमादात् आत्मनः अयुक्तं आचरन् मुनिभिः न दृश्यते? कच्चित् सीता अपि, या भवतः सेवायाम् युक्ता मम च प्रियनिष्ठा, प्रमादात् स्वधर्मान्न न च्युताऽभूत्?" तदा स वृद्धः तपसा च वर्षैश्च जरया च कम्पमानः महर्षिः, सर्वभूतहिते रतः रामं प्रति उवाच—"कथं वा वैदेह्या, या सुभगवृत्त्या धर्मे रता, तपोवनवासिषु किञ्चिद् दोषः स्यात्? एष तपस्विनां विक्षेपः केवलं त्वत्तः जातः; राक्षसभीता इमे स्वयम् संवादन्ते।" "अत्र खलु खरः नाम राक्षसः, रावणस्य भ्राता, यः जनस्थानवासिनः सर्वान् मुनीन् विनाशयति। स साहसं क्रूरं नरमांसभक्ष्यं दर्पिष्ठं पापिष्ठं च, त्वां च सहनुं न शक्नोति। यदा त्वम् अत्र आश्रमे स्थितः, तदा प्रभृत्येव राक्षसाः मुनीन् विघ्नयन्ति।" "ते विकृतवदना भीषणा विकटदर्शनाः भयङ्कररूपाः दृश्यन्ते। तैः अशुभैः अपवित्रैः कर्मभिः त्वरया अन्यान् मुनीन् प्रतिकूलं प्रतिहन्यन्ति। ते च मुनिवासेषु स्वयम् अदृश्याः सन्तः, तपस्विनः क्लेशयन्ति, अल्पपुण्याः सन्तः तान् दुःखयन्ति।" "ते दुष्टाः स्रुक्-स्रुवादीन् हरन्ति, अग्नीन् उदकेन शमयन्ति, उदककुम्भांश्च यज्ञकाले भग्नयन्ति। एतैः पापैः मुनिवासाः दूषिताः; तस्मात् ऋषयः गन्तुम् इच्छन्ति, अद्य मां अपि अन्यत्र गन्तुम् प्रेरयन्ति।