कश्चित् समये, दाशरथः, अयोध्यायां राज्ञः, सत्यधर्मवीर्ययुक्तं चतुर्थांशं विष्णोः प्रकटं काकेय्याः पुत्रं भरतम् उत्पादयामास। भरतः सत्यवृत्तः, वीरः च, पूष्य नक्षत्रे जातः, मीनलग्नः च। ततः सुमित्रा, शस्त्रविद्यायाम् अति कौशलयुता, द्वौ पुत्रौ, लक्ष्मणं च शत्रुघ्नं च, अर्धशक्तिमन्तौ विष्णोः, प्रकटयामास। यदा सूर्योदयः जातः, तदा लक्ष्मण शत्रुघ्नौ आष्लेषा नक्षत्रे, कर्कटलग्ने च प्रकटितौ। राज्ञः चतुर्वीर्यसंपन्नाः पुत्राः, प्रतिविभक्ताः, गुणयुक्ताः, रूपेण च द्वौ तारा प्रोष्ठपदसमानाः। गन्धर्वाः मधुरं गीतं गायन्ति, अप्सराः नृत्यन्ति, दिव्यं मृदङ्गं वादयन्ति, चन्दनपुष्पवृष्टिः आकाशात् पतति। रत्नमयेषु विशालेषु महलिषु, मधुरसङ्गीतं च सर्वत्र गूढम्। राजा दाशरथः, गानकानां, वंशज्ञातृणां च दानं करोति; ब्राह्मणानां च धनं सह सहस्रगोकुलं ददाति। एकादशदिवसाणां पर्यन्ते, सः स्वपुत्राणां नामकरणं करोति: ज्येष्ठं, महात्मनं रामं च, काकेय्याः पुत्रं भरतम्। तत्र वसिष्ठः, परमप्रसन्नः, सुमित्र्याः पुत्रं लक्ष्मणं च, शत्रुघ्नं च नाम ददाति। सः ब्राह्मणान्, नगरवासिनः च भोजनं ददाति; ब्राह्मणानां च बहु रत्नसम्पदः प्रददाति। जन्मकर्माणि च सर्वाणि विधाय, रामः, ज्येष्ठः, पिता सुखं ददाति, ध्वजवत्। सः पुनः, सर्वसामान्येषु, स्वयम्भूवत् समादृतः, सर्वे वेदविदः, वीरः च, लोककल्याणाय समर्पितः। सर्वे ज्ञानसम्पन्नाः, गुणसम्पन्नाः च; किन्तु तेषां मध्ये, रामः, महादिव्यः, सत्यधर्मवीर्ययुक्तः। सर्वजनप्रियः, चन्द्रसमानः, गजेषु, अश्वेषु च, रथचालनाय अतीव समृद्धः। धनुर्विद्याय समर्पितः, पिता सेवायाम् उत्सुकः, बाल्ये लक्ष्मणः, भाग्यवृद्धः, अतिवात्सलः। लक्ष्मणः सदा रामाय प्रियः, जगतः आनन्दः च, ज्येष्ठभ्रातुः च; सः सर्वेषां हृदयं आनन्दयति, रामस्य अपि। लक्ष्मणः समृद्धिमन्तः, बाह्यप्राणवत्, उत्तमपुरुषः च, तस्य विना निद्रां न गच्छति। यदा स्वादु भोजनं आगच्छति, सः तस्य विना न खादति; यदा रामः शिकाराय अश्वं चालयति, तदा लक्ष्मणः धनुषं धारयित्वा तस्य रक्षणं करोति; तथा भरताय शत्रुघ्नः, लक्ष्मणस्य कनिष्ठभ्रातुः, तद्वत् करोति। सः सदा जीवनस्य प्रियतमः, तथा प्रियः; एवं दाशरथः च तेषां चतुर्णां प्रसिद्धपुत्राणां प्रियः अभवत्। सः परमसुखितः, देवाणां पितरः समानः, यदा सर्वे ज्ञानसम्पन्नाः, गुणसम्पन्नाः च। विनम्रः, प्रसिद्धः, सर्वज्ञः, दूरदर्शी च; तेषां मध्ये सर्वे तेजस्विनः, बलशाली च। तेषां पितरः दाशरथः, ब्रह्मा इव, विश्वस्य स्वामी, हर्षितः; ते व्याघ्रसमानाः, वेदाध्ययनाय समर्पिताः। ते पिता सेवायाम् अतीव समर्पिताः, धनुर्विद्याय च स्थिराः; ततः राजा दाशरथः, तेषां विवाहकर्माणि विचारयामास। धर्मराजः, स्वगुरूणां च सख्यः, मन्त्रिणां च सह विचारयामास; यदा सः चिन्तयामास, तदा महात्मा ऋषिः विश्वामित्रः, अपारतेजसा आगच्छत्; राजा सह तस्य दर्शनं याचितुं, द्वारपालान् उवाच। "त्वं कश्चित् कौशिकः, गाधिसुतः आगच्छति।" एषः आज्ञा श्रुत्वा, दूताः राजा महलस्य प्रति गत्वा आगच्छन्ति। ते सर्वे, तेषां वाक्यैः चिन्तिताः, राजमहलम् आगच्छन्ति, यत्र ऋषिः विश्वामित्रः उपविष्टः। ते राजा इक्ष्वाकुवंशस्य ज्ञातयः सन्देशं ददति: विश्वामित्रः आगच्छति। तेषां वाक्यं श्रुत्वा, राजा, यः पण्डितैः सह, सजगः अभवत्। सः हर्षितः, विश्वामित्रं समागच्छति, यथा इन्द्रः ब्रह्माणं। ऋषिं दृष्ट्वा, तेजस्विना, तपस्विना च, राजा, हर्षितमना अभवत्, तस्य मुखं प्रकाशं च। तदा राजा तस्य स्वागताय जलं अर्पयति; ऋषिः तस्य आर्जवेन आर्जवेन स्वीकृतं। सः राजा, तस्य कल्याणं तथा अनन्तसमृद्धिं पृच्छति; नगरे, खजाने, राष्ट्रे, बन्धुषु च। सदाचारः कौशिकः अपि राजा पृच्छति, यदि सर्वे तस्य दासाः च शत्रवः च पराजिताः। यथा च दिव्यं मानवं धर्मं च यथावत् सम्पूर्णं कृतम्। वसिष्ठं, प्रमुखं ऋषिं, अपि पृच्छति, यदि तस्य कुशलता अस्ति। प्रसिद्धः ऋषिः अपि अन्यान् ऋषीन् अभिवादनं करोति, यथा उचितम्। ते सर्वे, हृदयेन हर्षिताः, राजा निवासं प्रविष्टाः। राज्ञा सम्मानिताः, तेषां आसनं गृहीतं यथा उचितम्। ततः राजा, हर्षितः, महर्षिं विश्वामित्रं संबोधितुं प्रारम्भति। "सर्वदानी राजा, हर्षितः च, त्वं आगमनं अमृतवत्, सूद्रवृष्टिरूपं, पुत्रं नित्यं न जातं, गृहीतं यथावत्, महद् भाग्यं पुनः प्राप्यते— एवं च, हे महर्षि, तव आगमनं एषः। स्वागतम् ते! किं तव उच्चतमं इच्छति? किम् कर्तुं, तव उपस्थितिं हर्षितः?" "त्वं ब्राह्मणः, मम श्रद्धायाः योग्यः। सौम्यं, तव आगमनं, हे सम्मानदाता। अद्य मम जन्मं पूर्णं, मम जीवनं सम्यक् युक्तम्।