सर्वेषां लोकानां हर्षस्य कारणं, श्रीरामः, विष्णोः अर्धांशः, महातेजस्वी, इक्ष्वाकुवंशस्य आनन्दः, रक्तनेत्रः, विशालबाहुः, रक्तोष्ठः, मृदंगनिनादसदृशः स्वरः च आसीत्। कौसल्या तं अतुल्यतेजस्कं पुत्रं प्राप्तवती, यथा अदितिः सुरेषु वज्रधारिणं इन्द्रं प्राप्तवती। सत्यपराक्रमसम्पन्नः भरतः, कैकेयीपुत्रः, विष्णोः चतुर्थांशः, सर्वगुणसम्पन्नः अभवत्। ततः सुमित्रा अपि द्वौ पुत्रौ अजनि—लक्ष्मणं च शत्रुघ्नं च, शस्त्रविद्यापरौ, विष्णोः अर्धांशसम्पन्नौ। भरतः, शान्तचित्तः, पुष्यनक्षत्रे, मीनलग्ने जातः; सुमित्रायाः पुत्रौ, आश्लेषानक्षत्रे, कर्कटलग्ने, सूर्ये उदिते जातौ। पृथक् पृथक् तस्य राज्ञः चत्वारः पुत्राः, महात्मनः, गुणसम्पन्नाः, रूपे समुचिताः, शोभायाम् प्रोष्टपदद्वयसमः। तस्मिन्नेव क्षणे, गन्धर्वाः मधुरं गीतम् गायन्ति स्म, अप्सरसां गणाः नृत्यन्ति स्म, दिव्यदुन्दुभयः निनादन्ति स्म, आकाशात् पुष्पवृष्टिः अभवत्। गीतसंबद्धानां च अन्येषां वाद्यानां मधुरनिनादैः, रत्नमण्डिताः विशालाः सभाः शोभायमानाः अभवन्। राजा गायकान्, वंशवेदिनः, स्तुतिकारान् दत्त्वा, ब्राह्मणेभ्यः धनं गोसहस्राणि च दत्तवान्। एकादशदिनानां अतीते, सः पुत्राणां नामकरणं कृतवान्—ज्येष्ठः महात्मा रामः, कैकेयीपुत्रः भरतः च। वसिष्ठः परमसन्तोषसम्पन्नः, सुमित्रिपुत्रं लक्ष्मण इति, अपरं शत्रुघ्न इति नाम दत्तवान्। ब्राह्मणान्, नगरवासिनः, देशवासिनः च भोजितवान्; ब्राह्मणेभ्यः बहु रत्नानि दत्तवान्। सर्वाणि जातकर्मादिकानि संस्काराणि कृतवान्; तेषु रामः ज्येष्ठः, पितुः आनन्ददायकः ध्वजवत् आसीत्। सः पुनः सर्वेषु प्राणिषु स्वयम्भुवत् पूज्यः अभवत्; सर्वे वेदविदः, वीर्यसम्पन्नाः, लोकहितनिष्ठाः। सर्वे ज्ञानसम्पन्नाः, गुणैः भूषिताः; तेषु रामः महातेजस्वी, सत्यपराक्रमनिष्ठः आसीत्। सर्वजनप्रियः, शशिनः शुद्धतुल्यः, गजाश्वरथारोहणे पूज्यः अभवत्। धनुर्वेदे निष्ठः, पितरं सेवायाम् उत्सुकः; बाल्ये लक्ष्मणः, भाग्यवृद्धिः, अतिशय स्नेहसम्पन्नः आसीत्। लक्ष्मणः रामे सदा निष्ठः, लोकानन्दः, ज्येष्ठभ्राता; सर्वेभ्यः आनन्ददायकः, रामस्य अपि शरीरे आनन्दं ददाति स्म। लक्ष्मणः, समृद्धिसम्पन्नः, बहिर्वायु इव; उत्तमः नरः तं विना न निद्रां लभते स्म। रामाय स्वादुष्टं भोजनं आगतम्, तं विना न खादति स्म; रामः यदा अश्वमार्गे वनं गच्छति स्म, लक्ष्मणः धनुरधरः अनुगच्छति स्म, रक्षायाम् स्थितः। भरतस्यापि, शत्रुघ्नः, लक्ष्मणस्य अनुजः, तत् एव कृतवान्। जीवनात् अपि प्रियतरः, तद्वत् स्निग्धः; एवं दशरथः चतुर्भिः पुत्रैः पूज्यः अभवत्। सः परमसन्तोषसम्पन्नः, देवेषु पितामहवत्; सर्वे ज्ञानसम्पन्नाः, गुणैः भूषिताः, शीलवन्तः, कीर्तिमन्तः, सर्वज्ञः, दूरदर्शी च। तेषु सर्वे तेजस्विनः, बलसम्पन्नाः। पितरं दशरथं ब्रह्मा इव विश्वस्य अधिपतिः, तस्य हर्षः अभवत्; ते पुरुषसिंहाः वेदाध्ययननिष्ठाः अभवन्। पितरं सेवायाम् निष्ठाः, धनुर्वेदे च स्थिताः; ततः दशरथः तेषां विवाहसंस्कारं चिन्तयितुम् आरब्धवान्। धर्मज्ञः राजा, गुरुभिः, बन्धुभिः सह, चिन्तयितुम् आरभत; मन्त्रिभिः मध्ये चिन्तयन्, सः महात्मा। तस्मिन्नेव क्षणे, महर्षिः विश्वामित्रः, महातेजस्वी, आगतः; राज्ञः साक्षात्कारम् इच्छन्, द्वारपालान् संबोधितवान्। शीघ्रं गाधिपुत्रस्य कौशिकस्य आगमनं राज्ञः निवेदय। तं आज्ञां श्रुत्वा, परिचारकाः शीघ्रं राजप्रासादं ययुः। ते सर्वे तैः वचोभिः उद्विग्नचित्ताः, यत्र विश्वामित्रः मुनिः स्थितः तत्र राजप्रासादं आगच्छन्। ते इक्ष्वाकुवंशस्य राज्ञः विश्वामित्रस्य आगमनं निवेदयन्। तेषां वचनं श्रुत्वा, राजा, पुरोहितैः सह, सावधानः अभवत्। हर्षेण राजा तं अभिगन्तुम् अगच्छत्, यथा इन्द्रः ब्रह्माणं अभिगच्छेत्। तपस्विनं तेजोमयम्, व्रते स्थितम् दृष्ट्वा, राजा हर्षपूर्णमुखः तं स्वागतवार्थं जलं दत्तवान्। मुनिः राज्ञः अर्घ्यं शास्त्रानुसारं स्वीकृतवान्। सः राज्ञः कुशलं, स्थिरसमृद्धिं च पृष्टवान्—पुरे, कोशे, देशे, बन्धुषु, मित्रेषु च। धर्मात्मा कौशिकः अपि पृष्टवान्—सर्वे उपस्थिता राज्ञः शत्रवः, पार्श्वीयाः, विजिताः वा। दिव्यमानुषधर्माणि सम्यक् कृतानि वा। वसिष्ठं श्रेष्ठमुनिं दृष्ट्वा, तस्य कुशलं अपि पृष्टवान्। तेजस्वी मुनिः अन्यान् ऋषीन् अपि यथायोग्यं नमस्कृत्य, सर्वे हर्षपूर्णहृदयाः राजगृहं प्रविष्टवन्तः। राज्ञा पूजिताः, यथायोग्यं आसनानि उपविष्टवन्तः। ततः राजा, हर्षपूर्णचित्तः, महर्षिं विश्वामित्रं संबोधितवान्। सः परमदानशीलः राजा, हर्षेण तं पूजयन्, उवाच—"तव आगमनं अमृतप्राप्तिवत्, तृणायां वर्षणवत्, पुत्रप्राप्तिवत्, लब्धस्य पुनः प्राप्तिवत्, महद्भाग्यस्य हर्षवत्"।