सर्वेभ्यः नमः। इदानीं अहं वाल्मीकि-महर्षेः रामायणस्य अयोध्याकाण्डस्य शतदशाधिकशततमं (२.११०–२.१११) अध्यायं एकसूत्रेण, श्रद्धया, संस्कृत-गद्यरूपेण कथयामि। यदा रामः राज्ये नियुक्तुं वसीष्टस्य वचः शृणोति, तदा वसीष्टः तं प्रत्यावर्तयितुम् इच्छन् रामं अभ्यधाद् — "अद्य मे वचः शृणु, राजन्, अस्य जगतः उत्पत्तिम् कथयामि।" सर्वं जलमात्रम् आसीत्, यत्र भूः निर्मिता। तत्र ब्रह्मा स्वयम्भूः देवैः सह उत्पन्नः। तदनन्तरं वराहरूपम् धृत्वा ब्रह्मा भूमिं उद्धृतवान्। स ब्रह्मा, नित्यः, अव्ययः, स्वयम्भूः, आकाशात् जातः, आत्मनः संयतपुत्रैः सह सम्पूर्णं जगत् सृजितवान्। तस्मात् मरीचिः उत्पन्नः, मरीचेः कश्यपः पुत्रः। कश्यपात् विवस्वान्, विवस्वतः मनुः, तस्य पुत्रः इक्ष्वाकुः। स मनुः प्रथमं भूमिं इक्ष्वाकवे दत्तवान्। अयोध्यायाः प्रथमः नृपः इक्ष्वाकुः इति विज्ञेयः। इक्ष्वाकोः प्रसिद्धः पुत्रः कुक्षिः, कुक्षेः विकुक्षिः वीरः। विकुक्षेः बाणः महाबलः, बाणात् अनरण्यः महाबाहुः प्रसिद्धः। अनरण्यस्य राज्ये न च दुष्टवृष्टिः, न च दुर्भिक्षम्, न च एकः चौरः धर्मिष्ठेषु। अनरण्यस्य पुत्रः पृथुः महाबाहुः, पृथोः त्रिशङ्कुः महाज्ञः उत्पन्नः। स त्रिशङ्कुः सत्येन स्वदेहेन स्वर्गम् गतः। त्रिशङ्कोः पुत्रः धुन्धुमारः, तस्मात् युवनाश्वः महाबलः। युवनाश्वस्य पुत्रः मन्धातृः प्रसिद्धः, मन्धातुः सुसन्धिः महाबलः। सुसन्धेः द्वौ पुत्रौ — ध्रुवसन्धिः, प्रसैनजित्। ध्रुवसन्धेः पुत्रः भरतः शत्रुविनाशनः। भरतस्य महाबलः पुत्रः असितः। तस्मिन् हहयाः, तालजङ्घाः, शशिबिन्दवः प्रतिपक्षाः अभवत्। स राजा सर्वैः युद्धे प्रतिरोध्य, पर्वते तपस्वी ब्रह्मर्षिरूपेण वासम् अकरोत्। तस्य द्वे पत्न्यौ गर्भिण्यौ। एकया, प्रतिपन्ना, अन्यस्य गर्भनाशाय औषधम् दत्तम्। हिमवतः शिखरे भर्गवः ऋषिः च्यवनः तिष्ठति। कालिन्दी तं अभिवाद्य, पुत्रकामिनी, स्नेहेन उपसंगम्य, च्यवनः तस्यै उवाच — "देवि, पुत्रः ते भविष्यति, महात्मा, धर्मज्ञः, कुलस्थापकः, शत्रुनाशनः, लोके प्रसिद्धः।" सा हर्षपूर्णा ऋषिं परिक्रम्य, तस्य आशीर्वादं लब्ध्वा, पद्मनयनाः, पद्मकोमलवर्णा, गृहं प्रत्यागच्छत्, पुत्रम् अपादयत्। सहपत्न्या गर्भनाशाय औषधम् दत्तम्, तेन औषधेन सह पुत्रः जातः — सागरः अभवत्। सागरः राजा समुद्रं खनितवान्, यज्ञोत्सवे दीप्तः, जनान् वेगेन भयम् आदधात्। सागरस्य पुत्रः असमञ्जः, पितुः जीवन् दुष्कृत्यैः तेन निष्कासितः। असमान्जस्य पुत्रः अंशुमान् प्रसिद्धवीरः, अंशुमानस्य दिलीपः, दिलीपस्य भगीरथः। भगीरथात् ककुत्स्थः, तेन ककुत्स्थवंशः प्रसिद्धः। ककुत्स्थस्य पुत्रः रघुः, तेन रघुवंशः नाम्ना विख्यातः। रघोः पुत्रः महाबलः, मनुष्यान् भक्षयन्, कल्माषपादः सौदासः इति प्रसिद्धः। कल्माषपादस्य पुत्रः शङ्खणः, पितृबलम् लब्ध्वा सहस्रसेनान् विनाशितवान्। शङ्खणस्य पुत्रः सुदर्शनः वीरः, तस्य पुत्रः अग्निवर्णः, अग्निवर्णस्य शीघ्रगः। शीघ्रगस्य पुत्रः मरुः, मरु: प्रशुश्रुकः, प्रशुश्रुकस्य पुत्रः अम्बरीषः महातेजस्वी। अम्बरीषस्य पुत्रः नहुषः सत्यपरायणः, नहुषस्य पुत्रः नाभागः धर्मिष्ठः। नाभागस्य द्वौ पुत्रौ — अजः, सुव्रतः। अजस्य पुत्रः दाशरथः धर्मज्ञः राजा। तस्य ज्येष्ठः पुत्रः त्वम् रामः, प्रसिद्धः। अतः, राज्यम् स्वीकुरु, जनान् पालय, राजन्। इक्ष्वाकुवंशे सर्वदा ज्येष्ठः राजा भवति। ज्येष्ठे सति, कनिष्ठः न अभिषिक्तः भवति। रघुवंशस्य प्राचीनं धर्मं न उल्लंघयितुम् अर्हसि। स्वकुलस्य धर्मम् पालनं कुरु, भूमिं रत्नसमृद्धां, विस्तीर्णां, पूर्वैः पूर्वैः नृपैः यथा पालिता, तथा त्वया अपि पालय। एवं अयोध्याकाण्डस्य शतदशाधिकशततमं अध्यायः समाप्तः। ततः वसीष्टः, राजपुरोहितः, रामं संबोध्य, धर्मपूर्णं वचनम् पुनः उवाच। "इह जन्मना प्राप्तस्य त्रयः वृद्धाः सन्ति — आचार्यः, पिता, माता।" "पिता पुरुषं जन्मयति, आचार्यः ज्ञानं ददाति, अतः स 'गुरुः' इति कथ्यते।" "अहं तव पितुः आचार्यः, तव अपि आचार्यः, शत्रुनाशनः। मम वचः अनुगच्छन्, धर्मपथात् न च्याविष्यसि।" "एते सभ्याः, समूहाः, द्विजातयः अपि, धर्मे स्थित्वा, धर्मपथात् न च्यावन्ते।" "मातुः वृद्धायाः धर्मिष्ठायाः वचः न अवज्ञेयम्। तस्या आज्ञां अनुगच्छन्, धर्मपथात् न च्याविष्यसि।" इति वसीष्टस्य धर्मयुक्तं उपदेशं रामाय दत्तम्।