रामः कोपितः दृष्ट्वा वसिष्ठः तम् अभ्यधात्—“जाबालिः अपि अस्य जगतः आगमनं गमनं च वेत्ति। स तु त्वां प्रत्यावर्तयितुम् इच्छन् तानि वचनानि उक्तवान्। अधुना, हे लोकनाथ, मम वचनं शृणु यत्र अस्य जगतः उत्पत्तिः वर्ण्यते। सर्वं जलमेव आसीत्, तत्र भूमिः निर्मिता। ततः ब्रह्मा स्वयम्भूः देवैः सह उत्पन्नः। सः वराहरूपं धृत्वा भूमिं उद्धृतवान्। ब्रह्मा अनादि, अक्षरः, स्वयम्भूः, आकाशात् जातः, आत्मनः संयतपुत्रैः सह सर्वं जगत् सृजितवान्। तस्मात् मरीचिः जातः, मरीचेः पुत्रः कश्यपः। कश्यपात् विवस्वान्, विवस्वतः मनुः, सः प्रजापतिः प्राचीनः, तस्य पुत्रः इक्ष्वाकुः। इयं समृद्धा भूमिः मनुना तस्मै प्रदत्ता; इक्ष्वाकुः अयोध्यायाः प्रथमः नृपः इति विद्धि। इक्ष्वाकोः प्रसिद्धः पुत्रः कुक्शिः, कुक्शेः वीर्यवान् विकुक्शिः। विकुक्शेः बलवान् बाणः, बाणात् महाबाहुः प्रसिद्धः अनरण्यः उत्पन्नः। अनरण्यस्य राज्ये न च अनियमितवृष्टिः, न च दुर्भिक्षम्, न च एकः अपि चौरः धर्मिष्ठेषु। अनरण्यस्य महाबाहुः पृथुः पुत्रः, पृथोः त्रिशङ्कुः महानीश्वरः, सः सत्येन स्वशरीरेण स्वर्गं गतः। त्रिशङ्कोः पुत्रः धुन्धुमारः, धुन्धुमारेः महाबलः युवनाश्वः। युवनाश्वस्य पुत्रः प्रसिद्धः मान्धातृ, मान्धातृतः महाबलः सुसन्धिः। सुसन्धेः द्वौ पुत्रौ—ध्रुवसन्धिः प्रसनजित् च; ध्रुवसन्धेः प्रसिद्धः भरतः शत्रुनाशकः। भरतस्य महाबाहोः असितः नाम पुत्रः, तस्मिन प्रतिद्वन्दिनः राजानः—हैहयाः, तालजङ्घाः, शशिबिन्दवः च—उत्पन्नाः। सर्वान् युद्धे प्रतिरोध्य, राजा निर्गतः, सः पर्वतेषु मुख्ये तपस्वी ऋषिरूपेण निवसन् आसीत्। कथ्यते तस्य द्वे पत्न्यः, उभे गर्भिण्यः; एकैका अन्यस्य पुत्रं नाशयितुम् इच्छन्ती गर्भनाशकं औषधं ददौ। भर्गवः ऋषिः नाम च्यवनः हिमवति स्थितः, तं कालिन्दी उपसंगम्य नमस्कृत्य अभ्यगच्छत्। ऋषिः तां पुत्रकामां दृष्ट्वा उवाच—“भद्रे, पुत्रः तव जायेत, महात्मा, लोके प्रसिद्धः, धर्मिष्ठः, कुलकर्ता, शत्रुनाशकः।” सः ऋषेः प्रदक्षिणं कृत्वा, तस्य आशीर्वादम् लब्ध्वा, पद्मपत्राक्षी पद्मकोषाभा सा स्वगृहं प्रत्यागच्छत्, पुत्रं च सुषुवे। परस्परपत्नी प्रतिद्वन्दिनी तस्याः पुत्रं नाशयितुम् औषधं ददौ, तेन औषधसमेतः पुत्रः जातः—सः सगरः अभवत्। सगरः नाम राजा समुद्रम् अपि खनितवान्; यज्ञसमये सः जनान् वेगेन उद्वेजितवान्। सगरस्य पुत्रः असमञ्जः, सः जीवन् एव पितृणा दुष्कृत्ये निष्कासितः। असमञ्जस्य पुत्रः अंशुमान्, वीर्यसम्पन्नः; अंशुमानः दिलीपः, दिलीपस्य पुत्रः भागीरथः। भागीरथात् ककुत्स्थः, तेन ककुत्स्थवंशः प्रसिद्धः अभवत्; ककुत्स्थस्य पुत्रः रघुः, तस्मात् रघवः अभवन्। रघोः पुत्रः बलवान्, प्रसिद्धः, नरभक्षः—कल्माषपादः सौदासः इति पृथिव्यां विख्यातः। कल्माषपादस्य पुत्रः शङ्खणः, सः पितृबलं प्राप्य सहस्रसेनान्यः विनाशितवान्। शङ्खणस्य पुत्रः सुदर्शनः, वीरः, प्रसिद्धः; सुदर्शनस्य पुत्रः अग्निवर्णः, अग्निवर्णस्य पुत्रः शीघ्रगः। शीघ्रगस्य पुत्रः मरुः, मरुना पुत्रः प्रशुश्रुकः; प्रशुश्रुकस्य पुत्रः अम्बरीषः, महातेजसा दीप्तः। अम्बरीषस्य पुत्रः नहुषः, सत्यपरः, वीर्यवान्; नहुषस्य पुत्रः नाभागः, परमधर्मिष्ठः। नाभागस्य द्वौ पुत्रौ—अजः सुव्रतश्च; अजस्य पुत्रः धर्मिष्ठः राजा दशरथः। त्वं तस्य ज्येष्ठः, उत्तराधिकारी, रामः नाम प्रसिद्धः; अतः स्वं राज्यं स्वीकुरु, जनान् पालय, हे नृप। सर्वेषु इक्ष्वाकुषु ज्येष्ठः राजा भवति; ज्येष्ठे सति कनिष्ठः पुत्रः न अभिषिक्तः। रघूणां कुलस्य प्राचीनं धर्मं, स्वस्य कुलस्य नियमं त्वं न उल्लङ्घयितुम् अर्हसि; यथा ते पूर्वजाः, तथा रत्नसमृद्धां विशालां भूमिं शासनं कुरु। इत्येवम् श्रीमद् अयोध्याकाण्डस्य शतदशमः अध्यायः वाल्मीकिना कृतस्य आदिकाव्यस्य श्रीरामायणस्य समाप्तः। ततः वसिष्ठः रामं उक्त्वा, राजपुरोहितः, धर्मसम्पन्नं अन्यं वाक्यं अब्रवीत्। अस्मिन लोके जातस्य त्रयः वृद्धाः सन्ति—गुरुः, पिता, माता, हे ककुत्स्थवंशज। पिता पुरुषं जन्म ददाति, हे पुरुषश्रेष्ठ; गुरुः ज्ञानं ददाति, तेन गुरुः इति कथ्यते। अतः अहं तव पितुः गुरुः, तव अपि गुरुः, हे शत्रुनाशन; मम वाक्यं अनुगम्य धर्ममार्गात् न विचलिष्यसि। एते सभाः, एते गणाः, द्विजातयः अपि, हे प्रिय; धर्मं अनुगम्य तेषु, धर्ममार्गात् न विचलति। इति कथा।