राघवं क्रुद्धं दृष्ट्वा तदा वसिष्ठः प्राज्ञः समुपवदत्—“जाबालिः अपि अस्य संसारस्य आगमनगमनं जानाति। स तु त्वां प्रत्यावर्तयितुम् इच्छन् तानि वचनानि उवाच। अधुना, हे लोकनाथ, मम वचः शृणु, यथा अस्य जगतः उत्पत्तिः अभवत्। सर्वं किञ्चित् जलमेव आसीत्, यत्र पृथिवी समुत्पन्ना। तदा स्वयम्भूः ब्रह्मा देवैः सहितः उत्पन्नः। सः वराहरूपं गत्वा पृथिवीं उद्धृतवान्। सः ब्रह्मा नित्यः अव्ययः स्वयम्भूः आकाशात् जातः, आत्मसंयतान् पुत्रैः सहितः समग्रं जगत् सृजितवान्। तस्मात् मरीचिः जातः, मरीचेः पुत्रः कश्यपः। कश्यपात् विवस्वान्, विवस्वतः पुत्रः मनुः, यः प्रजापतिः प्राचीनीयः। तस्य मनोः पुत्रः इक्ष्वाकुः, यं प्रति एषा समृद्धा पृथिवी आदौ दत्ता। स एव इक्ष्वाकुः अयोध्यायाः आद्यः राजा अभवत्। इक्ष्वाकोः प्रसिद्धः पुत्रः कुक्शिः, कुक्शेः वीर्यवान् विकुक्शिः। विकुक्शेः बाणः, बाणात् महाबाहुः ख्यातः अनरण्यः अभवत्। अनरण्यस्य राज्ये न कदापि अनियमितवृष्टिः, न दुर्भिक्षम्, न च एकः अपि चौरः सतां मध्ये आसीत्। अनरण्यस्य महाबाहुः पुत्रः पृथुः, पृथोः त्रिशङ्कुः, यः सत्येन स्वशरीरेण स्वर्गं गतः। त्रिशङ्कोः पुत्रः धुन्धुमारः, तस्मात् महाबलः युवनाश्वः जातः। युवनाश्वस्य पुत्रः श्रीमान् मान्धातृ, तस्मात् महाबलः सुसन्धिः अभवत्। सुसन्धेः द्वौ पुत्रौ—ध्रुवसन्धिः प्रसैनजित् च। तस्मात् ख्यातस्य ध्रुवसन्धेः शत्रुघ्नः भरतः जातः। भरतस्य महाबाहोः पुत्रः असितः नाम अभवत्। तस्मिन् प्रतिद्वन्दिनः राजानः—हैहयाः तालजङ्घाः शशिबिन्दवः च—उत्थिताः। सः सर्वान् युद्धे प्रतिरुध्य, अन्ते निर्वासितः अभवत्; सः रम्ये पर्वतराजे मुनिवत् निवसन् तत्र स्थितः। तस्य द्वे भार्ये गर्भिण्यौ स्मः। एकया पार्श्वपत्नीं गर्भनाशाय गर्भघातकं औषधं दत्तम्। हिमवति वसतः भृगुवंशस्य च्यवनस्य मुनेश्च समीपं कालिन्दी विनीतया आचारेण गता। स मुनिः तां पुत्रकामां दृष्ट्वा उवाच—“स्त्री, पुत्रं प्राप्स्यसि, स महानात्मा, लोके ख्यातः, धर्मात्मा, कुलकर्त्ता, शत्रुनाशनः भविष्यति” इति। सा तं मुनिं प्रदक्षिणीकृत्य, तस्य आशिषं प्राप्य, पद्मपत्रनेत्रा पद्मकोशसमप्रभा च, स्वगृहं गत्वा पुत्रं प्रसूतवती। तस्याः सापत्न्या प्रतिपक्षपुत्रनाशाय गर्भघातकं दत्तवती। तेन औषधेन सह एव पुत्रः जातः—सः सगरः अभवत्। सगरः नाम राजा, यः सागरं अपि खनितवान्। सः महोत्सवे यज्ञकर्म कृत्वा, स्वयम् वेगेन लोकान् संतर्जयामास। सगरस्य पुत्रः असमञ्जः, सः पापकर्मणा पितुः जीवतः एव निर्वासितः। असमञ्जस्य पुत्रः वीर्यशाली अंशुमान्, अंशुमतः दिलीपः, दिलीपस्य भगीरथः। भगीरथात् ककुत्स्थः, येन ककुत्स्थवंशः प्रसिद्धः अभवत्। ककुत्स्थस्य पुत्रः रघुः, येन रघवः नाम वंशः जातः। रघोः पुत्रः बलवान् ख्यातः नरशार्दूलः कल्माषपादः सौदासः। कल्माषपादस्य पुत्रः शङ्खनः, यः पितुः तेजसा सह सहस्रसेनान्यः विनाशयामास। शङ्खनस्य पुत्रः सुदर्शनः, सः वीर्यवान् ख्यातिमान्। सुदर्शनस्य पुत्रः अग्निवर्णः, अग्निवर्णस्य पुत्रः शीघ्रगः। शीघ्रगस्य पुत्रः मरुः, मरोः पुत्रः प्रशुश्रुकः। प्रशुश्रुकस्य पुत्रः अम्बरीषः, महान् तेजसा युक्तः। अम्बरीषस्य पुत्रः नहुषः, सत्यधृतिः विक्रमे च। नहुषस्य पुत्रः नाभागः, धर्मपरायणः। नाभागस्य द्वौ पुत्रौ—अजः सुव्रतश्च। अजस्य पुत्रः धर्मात्मा राजा दशरथः। तस्य ज्येष्ठः त्वं रामः, प्रसिद्धः, उत्तमः च। अतः स्वं राज्यं स्वीकुरु, प्रजाः पालय च, हे नृपते। इक्ष्वाकुवंशे सर्वत्र ज्येष्ठः एव नृपः भवति; ज्येष्ठे सति कनिष्ठः राज्याभिषिक्तः न भवति। अतः त्वं रघूणां धर्मं कुलधर्मं च न उल्लङ्घयेत्। यथा पूर्वजाः महात्मानः, तथा त्वमपि मणिमयीं पृथिवीं विशालां च पालय। एवं श्रीमद्रामायणे आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे शतदशोत्तरशततमः सर्गः समाप्तः। ततो वसिष्ठः, राजपुरोहितः, रामं प्रति धर्मयुक्तं वाक्यं पुनः उवाच— “इमस्मिन्संसारे जन्मनः त्रयः वृद्धाः सन्ति—आचार्यः, पिता, माता च, हे ककुत्स्थकुलनन्दन। पिता जनयति, आचार्यः विद्याम् उपदिशति, तस्मात् सः गुरु इति उच्यते। अहं तव पितुः आचार्यः, तव च, हे शत्रुनाशन; अतः मम वचः शृणु, धर्ममार्गात् न विचलिष्यसि” इति।