गुरोः सन्निधौ कृतं व्रतं मम दृढमासीत्, तस्मिन्नेव समये कौशल्याया महिषी कैकेयी अत्यन्तं हर्षं प्राप। वनवासे अहं शुद्धः, नियताहारः, मूलपुष्पफलैः पितृन् देवांश्च तर्पयामि। पञ्चेन्द्रियेषु संतुष्टः, जीवनयात्रां निर्वहामि, नाचरन् मिथ्या, सत्यनिष्ठः, कर्तव्याकर्तव्यविवेकी च। कृतक्षेत्रे प्राप्ते शुभानि कर्माणि कर्तव्यानि, तेषां फलानि अग्निवायुसोमाः प्राप्नुवन्ति। शतयज्ञकृत्या देवराजः स्वर्गं गतः, तपसा महर्षयः स्वर्गलोकं प्राप्तवन्तः। राजपुत्रः तु, तत्त्वहीनानि वचनानि श्रुत्वा, तस्य तेजसा सहनं न शशाक, ततः तस्य वचांसि तिरस्कृत्य प्रत्युवाच। सत्यं धर्मः शौर्यं, प्राणिसु दया, मधुरवचनं, द्विजदेवातिथिपूजनं—एतानि सत्पथं स्वर्गस्य इति साधवः वदन्ति। यथावत् विषयं बुद्ध्वा, एकनिष्ठां प्रतिज्ञां कृत्वा, ब्राह्मणाः सर्वधर्मानुष्ठानं कुर्वन्तः, सततं जाग्रन्तः परलोकं प्राप्नुवन्ति। पिता मम, यः त्वां अङ्गीकृतवान्, तस्य कर्म दोषयुक्तं, तं अहं निन्दामि; तत्त्वहीनः, नास्तिकः, धर्ममार्गात् विपथं गतः। चौरवत् एव, नास्तिकः अपि, तं तथा विद्धि; नास्तिकः सर्वेषां जनानां सन्देहः, तेन सह बुद्धिमन्तः न सन्निधीयुः। पूर्वे त्वया, अतः श्रेष्ठाः अपि, शुभानि कर्माणि कृत्वा, इमं लोकं परलोकं च जितवन्तः; तस्मात् ब्राह्मणाः, यज्ञदानेषु शुभत्वं निश्चितम्। धर्मनिष्ठाः, साधुसंगयुक्ताः, तेजस्विनः, दानधर्मप्रधानाः, अहिंसकाः, निर्मलाः—एवम् ऋषयः लोके पूज्यन्ते। रामः क्रोधयुक्तः, महात्मा, स्थिरः, इति वचनानि उक्त्वा, ब्राह्मणः पुनः सत्यं, श्रद्धया, सौम्यभावेन प्रत्युवाच। नास्तिकवचनं न वदामि, नास्तिकोऽहम्, न च शून्यमस्ति; कालवशात् श्रद्धावान् अभवम्, अन्यकाले नास्तिकोऽपि भविष्यामि। अधुना कालः सः प्राप्तः, यथा नास्तिकवचनं उक्तवान्; राम, त्वां प्रत्यावर्तयितुं, तव प्रियार्थं एव एतद् उक्तवान्। एवं श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे, अयोध्याकाण्डे, एकोनशततमः सर्गः समाप्तः। रामस्य क्रोधं दृष्ट्वा, वसिष्ठः तम् उवाच—"जाबालिः अपि लोकस्य आगमनगमनं जानाति। त्वां प्रत्यावर्तयितुं वचनानि उक्तवान्; अधुना, लोकस्य उत्पत्तिं मम वचनं शृणु। सर्वं जलमेव आसीत्, यत्र पृथिवी संवृत्ता; तत्र ब्रह्मा स्वयम्भूः देवैः सह उत्पन्नः। ततः वराहरूपेण पृथिवीं उद्धृतवान्। ब्रह्मा नित्यः, अक्षरः, स्वयम्भूः, आकाशात् जातः, तेन आत्मन्यात्मनं पुत्रैः सह, यः आत्मनिग्रहं कृतवान्, सर्वं जगत् सृजितम्। तस्मात् मरीचिः उत्पन्नः, मरीचेः कश्यपः पुत्रः। कश्यपात् विवस्वान्, विवस्वतः मनुः पुत्रः; मनुः प्रजापतिः, तस्य पुत्रः इक्ष्वाकुः। मनुः पृथिवीं तस्मै दत्तवान्, इक्ष्वाकुः अयोध्यायाः आद्यः राजा। इक्ष्वाकोः पुत्रः कुक्शिः, कुक्शेः विकुक्शिः वीरः। विकुक्शेः बाणः बलवान्, बाणात् अनरण्यः महाबाहुः, प्रसिद्धः। अनरण्यस्य राज्ये, न च अनियमितवृष्टिः, न च दुर्भिक्षम्, न च चौरः धर्मिष्ठेषु। अनरण्यस्य पुत्रः पृथुः, पृथोः त्रिशङ्कुः महाक्रतुः, सः सत्येन स्वशरीरेण स्वर्गं गतः। त्रिशङ्कोः पुत्रः धुन्धुमारः, धुन्धुमारात् युवनाश्वः महाबलः। युवनाश्वस्य पुत्रः मांधातृः, मांधातुः सुसन्धिः महाबलः। सुसन्धेः द्वौ पुत्रौ, ध्रुवसन्धिः प्रसैनजित्; ध्रुवसन्धेः भरतः शत्रुनाशनः। भरतस्य महाबाहोः असितः पुत्रः, तस्य विरुद्धाः राजा—हैहयाः, तालजङ्घाः, शशिबिन्दवः। सर्वान् युद्धे विजित्य, राजा निर्गतः, हिमवतः शिखरे तपस्वी निवसन्। तस्य द्वे पत्न्यौ, उभे गर्भिण्यौ; एकया प्रतिद्वारं गर्भनाशाय औषधं दत्तम्। भार्गवः ऋषिः, नाम च्यवनः, हिमवतः शिखरे वसन्, कालिन्द्या तं सन्मान्य उपसंगतः। ऋषिः तां पुत्रकामां दृष्ट्वा, उवाच—"सुतं प्राप्स्यसि, महात्मानं, लोके प्रसिद्धं, धर्मिष्ठं, कुलप्रवर्तकम्, शत्रुनाशनम्।" सा, प्रसन्ना, ऋषिं प्रदक्षिणं कृत्वा, तस्य अनुग्रहं प्राप्तवती, पद्माक्षी, पद्मकोमलवर्णा, गृहं गत्वा पुत्रं सागरं जन्मितवती। सहपत्नी गर्भनाशाय औषधं दत्तवती, तेन सह सागरः जातः। सागरः राजा, समुद्रं खनितवान्, यज्ञोत्सवे यज्ञं कृत्वा, तेषां जनान् वेगेन त्रासितवान्। सागरस्य पुत्रः असमञ्जः, जीवन् पितृणा दुष्कृत्ये निष्कासितः। असमञ्जस्य पुत्रः अंशुमान्, वीर्यशाली, अंशुमानस्य दिलीपः, दिलीपस्य भगीरथः पुत्रः।