भूमिः, कीर्तिः, यशः, श्रीः च सततं सत्यम् अनुष्ठानं पुरुषम् अन्वेषन्ति; तं च स्वर्गस्थं दृष्ट्वा, सत्यम् एव नित्यं आचरितव्यम् इति निश्चितम्। यदि त्वं, आर्य, मां आत्मनं लङ्घयितुं आदेशयेत्, तदा उत्तमम् अपि अनर्हं स्यात्; तथापि त्वं युक्तं भाषसे—तस्मात्, भवतः वचनं कर्तव्यम्। कथं अहम्, गुरवे वनवासं प्रतिज्ञाय, भरतस्य याच्ञां पूर्णं कर्तुं शक्ष्यामि, गुरोः आज्ञां परित्यज्य? गुरुसन्निधौ या प्रतिज्ञा मया कृताः सा दृढा आसीत्; तस्मिन्नेव काले कैकेयी महारम्यं हर्षं प्राप्नोत्। एवं वनवासे स्थित्वा, शुद्धः, नियमिताहारः, मूलपुष्पफलैः पितृन् देवांश्च तर्पयामि। पञ्चेन्द्रियेषु तुष्टः, अनृतवर्जितः, श्रद्धालुः, कर्तव्याकर्तव्यविवेकी, जीवनमार्गं अनुवर्ते। कर्मभूमिं प्राप्त्वा, शुभानि कर्माणि कर्तव्यानि; अग्निः, वायुः, सोमः च कर्मफलानां भोक्तारः। शतयज्ञानुष्ठानात् देवेशः स्वर्गं गतः; तपश्चरणात् महर्षयः अपि स्वर्गं प्राप्तवन्तः। राजपुत्रः, तीक्ष्णतेजसः, नास्तिक्ययुक्तं वचनं श्रुत्वा, सहनं न शक्नुवन्, तद्वचनं प्रत्याख्यानं कृतवान्। सत्यम्, धर्मः, वीर्यं, प्राणिसु दया, मधुरवाक्यं, द्विजदेवातिथिसत्कारः—एते गुणाः सत्पथं स्वर्गाय इति साधुभिः निर्दिष्टाः। एवं वस्तुनि यथावत् बुद्ध्वा, एकनिष्ठां धृत्यं स्वीकृत्य, ब्राह्मणाः सर्वधर्मानुष्ठानं कृत्वा, सततं परलोककामनया जाग्रन्ति। यः नास्तिक्यबुद्ध्या कृतं पितुः कर्मं अनुमन्यते, तं अहम् निन्दामि; नास्तिक्ययुक्तः धर्ममार्गात् विपथं गच्छति। चौरवत् एव तस्य बुद्धिः; नास्तिक्यं तस्य अवस्था इति विद्धि। अतः नास्तिकः सर्वेषां संदेह्यः; विद्वान् तेन सह संगं न कुर्यात्। पूर्वे त्वद्वत्, अपि च श्रेष्ठतराः, शुभानि कर्माणि कृत्वा, इमं लोकं परं च जितवन्तः; तस्मात् ब्राह्मणाः, यज्ञदानानि शुभानि एव। धर्मनिष्ठाः, साधुसंयुक्ताः, दीप्ताः, दानधर्मप्रधानाः, अहिंसकाः, निर्मलाः—एवं ऋषयः लोके पूज्याः। रामः, क्रुद्धः, महात्मा, दृढनिश्चयः, इदं वचनं उक्त्वा, ब्राह्मणः पुनः सत्यं, श्रद्धया, सौम्यभावेन प्रत्युवाच। अहं नास्तिकवचनं न वदामि; नास्तिकः नास्मि, न च शून्यं अस्ति। कालवशात् श्रद्धावान् अभवम्; अन्यकाले पुनः नास्तिकः स्याम्। यथा पूर्वं नास्तिकवचनं उक्तवान्, तस्यैव कालः प्राप्तः; किं तु, राम, तव प्रतिनिवर्तनार्थं, तव प्रियार्थं एव अहं तद्वचनं उक्तवान्। इत्येव अयोध्याकाण्डस्य एकनवत्युत्तरशततमः सर्गः समाप्तः। रामस्य क्रोधं दृष्ट्वा, वसिष्ठः तं उवाच—"जाबालिः अपि लोकस्य आगमप्रवृत्तिं जानाति। किं तु, तव प्रतिनिवर्तनार्थं तानि वचनानि उक्तानि; अधुना, लोकस्य उत्पत्तिं मम वचनं शृणु।" सर्वं जलमेव आसीत्, यत्र भूमिः अभवत्; तदा ब्रह्मा, स्वयम्भूः, देवैः सह उत्पन्नः। ततः वराहरूपं धृत्वा, भूमिं उद्धृतवान्। ब्रह्मा, नित्यः, अव्ययः, स्वयम्भूः, आकाशात् उत्पन्नः, आत्मनः पुत्रैः सह जगत् स्रष्टवान्। तस्मात् मरीचिः उत्पन्नः; मरीचेः पुत्रः कश्यपः। कश्यपात् विवस्वान्, विवस्वतः मनुः, मनोः पुत्रः इक्ष्वाकुः। भूमिः प्रथमं मनुना तस्मै दत्ता; इक्ष्वाकुः अयोध्यायाः प्रथमः राजा इति विद्धि। इक्ष्वाकोः पुत्रः कुक्शिः, कुक्शेः पुत्रः विकुक्शिः। विकुक्शेः बलवान् बाणः, बाणात् महाबाहुः अनरण्यः। अनरण्यस्य राज्ये न च दुष्टवृष्टिः, न दुर्भिक्षम्, न च चौरः धर्मिष्ठेषु। अनरण्यस्य पुत्रः महाबाहुः पृथुः; पृथोः त्रिशङ्कुः, स महान् राजा, सत्यनिष्ठया देहेन स्वर्गं गतः। त्रिशङ्कोः पुत्रः धुन्धुमारः, धुन्धुमारेण युवनाश्वः उत्पन्नः। युवनाश्वस्य पुत्रः मान्धातृ, मान्धातुः सुन्धिः। सुन्धेः द्वौ पुत्रौ—ध्रुवसन्धिः, प्रसैनजित्; ध्रुवसन्धेः पुत्रः भरतः, शत्रुनाशकः। भरतस्य महाबाहोः पुत्रः असितः; तस्य विरुद्धाः राजा—हैहयाः, तालजङ्घाः, शशिबिन्दवः च उत्पन्नाः। सर्वैः युद्धं कृत्वा, राजा निर्वासितः; स पर्वते मुख्ये तपस्वी वासं कृतवान्। तस्य द्वे पत्न्यौ, उभे गर्भिण्यौ; एकया, प्रतिद्वारं गर्भनाशाय, गर्भनाशकं औषधं दत्तम्। हिमवति स्थितः भर्गवर्षिः च्यवनः, तं कालिन्दी उपसंगम्य, नमस्कृत्य, पुत्रकामं निवेदितवती। ऋषिः तां पुत्रकामां दृष्ट्वा उवाच—"सुपुत्रं प्राप्स्यसि, महात्मानं, लोके प्रसिद्धं, धर्मिष्ठं, कुलप्रवर्तकम्, शत्रुनाशकम्।" सुप्रीत्या ऋषिं प्रदक्षिणं कृत्वा, तस्य आशीर्वादं प्राप्तवती, पद्माक्षी, पद्मकोमलवर्णा, गृहं गत्वा पुत्रं प्रसूतवती। सहपत्न्या गर्भनाशकं औषधं दत्तम्; तेन सह पुत्रः जातः, स सगरः अभवत्। इति रामायणस्य आयोध्याकाण्डे एकनवत्युत्तरशततमः सर्गः समाप्तः।