त्रिविधं पापं मनुष्यः करोति—शरीरेण दुष्कृत्य, मनसा तद् चिन्तयित्वा, वाचा च मिथ्यावचनं कृत्वा। भूमिः, कीर्ति, यशः, श्रीः च मनुष्यं अन्वेषयन्ति; ते दिवि स्थितं पश्यन्ति—तस्मात् सत्यम् एव सर्वदा धारयितव्यम्। यद्यपि उत्तमं कर्म अपि अयुक्तं भवति यदि त्वं, आर्य, मां आत्मनं त्यक्तुं आदेशयसि; तथापि त्वं युक्तं वदसि—तद् कुरु, भगवन्। कथं अहं, गुरवे वनवासं प्रतिज्ञाय, भरतस्य याच्ञां पूर्णं कर्तुं शक्नोमि, गुरोः आदेशं परित्यज्य? यः व्रतः गुरोः सन्निधौ कृतः, स दृढः आसीत्; तदा कैकेयी महाराज्ञी अत्यन्तं हृष्टा अभवत्। एवं वनवासं कृत्वा, शुद्धः, नियतः आहारः, मूलैः, पुष्पैः, फलैः च देवपितृभ्यः तुष्टिं करोमि। पञ्चेन्द्रियेषु तुष्टः, जीवनमार्गं निर्वहामि, नाच्छादनं, सत्यनिष्ठः, कर्तव्यककर्तव्यविवेकिनः। कृतक्षेत्रं प्राप्त्वा, शुभानि कार्याणि कर्तव्यानि; अग्निः, वायुः, सोमः च कर्मणां फलं प्राप्नुवन्ति। शतयज्ञं कृत्वा देवराजः स्वर्गं गतः; महर्षयः तितिक्षया तपः कृत्वा स्वर्गं प्राप्तवन्तः। तत् श्रुत्वा, तत्त्वनिष्ठं वाक्यं न सहनं शक्नुवन्, राजपुत्रः क्रोधेन तं तिरस्कृत्य वदन् अभवत्। सत्यम्, धर्मः, वीर्यं, भूतानां दया, मधुरवाक्यं, द्विजदेवातिथिपूजनं—एतानि सत्पथं स्वर्गाय सत्पुरुषैः कथितानि। यथावत् विषयं विज्ञाय, एकनिष्ठां बुद्धिं कृत्वा, ब्राह्मणाः धर्मानुष्ठानं कृत्वा, परलोकं प्राप्तुम् सततं यत्नवन्तः। पितरं तं कर्म निन्दामि, यः त्वां स्वीकृतवान्, यः अधर्मनिष्ठः; एवं विवेकिनः अधर्मनिष्ठः, धर्ममार्गात् विचलितः। चौरस्य यथा, तथा अधर्मनिष्ठस्य; नास्तिक्यं तस्य स्थितिः। अतः सर्वेषां जनानां नास्तिकः अत्यन्तं शङ्कनीयः; विद्वांसः तेन सह संगं न कुर्युः। पूर्वजनाः, अतिपूर्वजनाः अपि, शुभानि कर्माणि कृत्वा, इमं लोकं परं च विजित्य, ब्राह्मणाः, यज्ञयागादि शुभं मन्यन्ते। धर्मनिष्ठाः, साधुसंयुक्ताः, दीप्ताः, दानधर्मप्रधानाः, अहिंसकाः, निर्मलाः—एवम् ऋषयः लोके पूज्यन्ते। क्रुद्धः रामः, महात्मा, दृढनिश्चयः, एतद् वचनं श्रुत्वा, ब्राह्मणः पुनः सत्यं, श्रद्धया, सौम्येन च वचनेन प्रत्युवाच। नास्तिकवचनं न वदामि; नाहं नास्तिकः, न च किञ्चित् अस्ति। कालानुसारं श्रद्धावान् अभवम्; अन्यकाले नास्तिकः अपि भवेत्। इदानीं स कालः प्राप्तः, यथा नास्तिकवचनं उक्तम्; किन्तु, राम, त्वां प्रत्यावर्तयितुं, तव प्रियार्थं तद् उक्तम्। एवं श्रीमद् वाल्मीकि-रामायणस्य आयोध्याकाण्डे एकनवत्युत्तरशततमः सर्गः समाप्तः। रामस्य क्रोधं दृष्ट्वा, वसिष्ठः तम् उवाच—"जाबालिः अपि लोकस्य आगमनं गमनं च जानाति। किन्तु, त्वां प्रत्यावर्तयितुं तानि वचनानि उक्तानि; अधुना, लोकस्य उत्पत्तिं मम वचनं शृणु। सर्वं जलमेव आसीत्, यत्र भूमिः निर्मिता; ततः स्वयम्भूः ब्रह्मा देवैः सह उत्पन्नः। तदनन्तरं वराहरूपं धृत्वा भूमिं उद्धृतवान्। ब्रह्मा, नित्यः, अक्षरः, स्वयम्भूः, आकाशात् जातः, सर्वं जगत् आत्मजैः संयुतं सृजितवान्। तस्मात् मरीचिः उत्पन्नः, मरीचेः पुत्रः कश्यपः। कश्यपात् विवस्वान्, विवस्वतः मनुः, मनुः प्रजापतिः, तस्य पुत्रः इक्ष्वाकुः। इयं समृद्धा भूमिः मनुना प्रथमं तस्मै दत्ता; इक्ष्वाकुः प्रथमः अयोध्यायाः राजा। इक्ष्वाकोः प्रसिद्धः पुत्रः कुक्शिः; कुक्शेः वीर्यवान् विकुक्शिः। विकुक्शेः बलवान् बाणः; बाणात् महाबाहुः अनरण्यः। अनरण्यस्य राज्ये न च अनियमितवृष्टिः, न दुर्भिक्षम्, न चौरः धर्मिष्ठेषु। अनरण्यस्य महाबाहुः पुत्रः पृथुः; पृथोः त्रिशङ्कुः, स वीरः सत्यनिष्ठः, स्वदेहेन स्वर्गं गतः। त्रिशङ्कोः पुत्रः धुन्धुमारः; धुन्धुमारात् यवनाश्वः। यवनाश्वस्य पुत्रः मान्धातः; मान्धातुः सुन्धिः। सुन्धेः द्वौ पुत्रौ—ध्रुवसन्धिः, प्रसैनजित्; ध्रुवसन्धेः प्रसिद्धः भरतः, शत्रुनाशनः। भरतस्य महाबाहुः असितः; तस्य विरुद्धाः राजानः—हैहयाः, तालजङ्घाः, शशिबिन्दवः। सर्वान् युद्धे जित्वा, राजा निर्गतः, हिमवत्पर्वते ऋषिवत् निवसन् अभवत्। तस्य द्वे पत्न्यौ, उभे गर्भिण्यौ; एकया गर्भनाशाय अन्यायाः औषधं दत्तम्। भृगुवंशीयः च्यवनः ऋषिः हिमवत्पर्वते वसन्, तं कालिन्द्या सम्यक् नमस्कृत्य उपगच्छत्। ऋषिः तस्याः पुत्रकामायाः दृष्ट्वा, उवाच—"देवि, पुत्रः ते भविष्यति, महात्मा, लोके प्रसिद्धः, धर्मिष्ठः, कुलप्रवर्तकः, शत्रुनाशकः।" सा हर्षेण ऋषिं प्रदक्षिणं कृत्वा, तस्य आशीः प्राप्त्वा, पद्मनयनाः, पद्मकोमलवर्णा, गृहं गत्वा पुत्रं प्रसूतवती।