रामः धर्मनिष्ठया कर्तव्यस्य विचारं कुर्वन् आत्मनः वचनेन प्रोवाच—यदि क्षत्रियधर्मोऽपि धर्मसंयुक्तः स्यात्, अधर्मयुक्तैः नीचैः, क्रूरैः, लोभैः, पापकर्मभिः आचर्यते चेत्, तं धर्मं अहं त्यजामि। त्रिविधं पापं मन्ये—कायेन पापकर्म, मनसा तद्भावनम्, वाचा च मिथ्यावचनम्। पृथिवीः, कीर्तिः, यशः, श्रीश्च सत्यम् अन्विष्य, स्वर्गस्थं पुरुषं पश्यन्ति; तस्मात् सत्यम् एव सदा आचरितव्यम्। आर्य, यदि त्वं मां आत्मनं त्यक्तुं आदेशयेत्, तर्हि उत्तमं अपि कार्यं त्याज्यम्; तथापि त्वं युक्तं वदसि, तस्मात् त्वं यथोचितं कुरु। कथं गुरवे प्रतिज्ञां दत्त्वा, भरतस्य याच्ञां कृत्स्नया गुरोः आज्ञां परित्यज्य पूर्णयेयम्? गुरोः सन्निधौ या प्रतिज्ञा मया कृत्वा, सा दृढा आसीत्; तदा कैकेयी महाराज्ञी अतीव हृष्टा जाता। वनवासे स्थित्वा, शुद्धचित्तः, यथाशास्त्रं आहारनियमं पालयन्, मूलैः, पुष्पैः, फलैः च पितॄन् देवांश्च तर्पयामि। पञ्चेन्द्रियेषु संतुष्टः, अनृतनिषेधी, श्रद्धावान्, कर्तव्यकर्तव्यविवेकी च जीवितमार्गं चरामि। कृत्स्नं कर्मक्षेत्रं प्राप्य, शुभानि कर्माणि कर्तव्यानि; तेषां कर्मणां फलं अग्निः, वायुः, सोमः च प्राप्नुवन्ति। शतयज्ञैः इन्द्रः स्वर्गं गतः; महर्षयः अपि तपसा स्वर्गं प्राप्तवन्तः। तदा धर्मविरुद्धवचनं श्रुत्वा, तेजस्वी भरतः तं वाक्यम् असहमानः प्रत्युवाच, तस्य वाक्यं निन्दन्। सत्यम्, धर्मः, शौर्यम्, भूतानां दया, प्रियं वचनं, द्विजदेवातिथिपूजनं—एतानि धर्मज्ञैः स्वर्गमार्गाय निर्दिष्टानि। एवं सम्यग्विज्ञाय, एकनिष्ठया चित्तेन, ब्राह्मणाः सम्यक् धर्माचरणेन परलोकं प्रार्थयन्ति, सदा जाग्रतः। यः पितरं मम त्वां ग्राहयामास, स धर्मपथात् च्युतः; यः नास्तिकदृष्ट्या कर्म करोति, स एव चौरवत् मन्ये। नास्तिक्यं चौर्यवत् एव; तस्मात् नास्तिकः सर्वेषां शङ्कनीयः, पण्डितैः तेन सह संगः वर्जनीयः। पूर्वे चापि, अतिवीर्यवन्तः अपि, शुभानि कर्माणि कृत्वा, इमं लोकं परं च विजित्य, ब्राह्मणैः यज्ञदानानि शुभानि इति अभ्यनुज्ञातानि। धर्मनिष्ठाः, साधुभिः सह संगिनः, दानशीलाः, शीलसम्पन्नाः, अहिंसकाः, निर्मलाः च ऋषयः लोके पूज्यन्ते। रामस्य क्रुद्धस्य, स्थिरात्मनः वचः श्रुत्वा, महात्मा ब्राह्मणः पुनः प्रीत्या, सत्येन, श्रद्धया, सान्त्वनया च प्रत्युवाच—नास्तिकवचनं न वदामि; नाहं नास्तिकः, न च किञ्चिदस्ति इति मन्ये। काले काले श्रद्धावानपि, कदाचित् नास्तिकः अपि भवामि। यथा पूर्वं नास्तिकवचनं उक्तवान्, तथा इदानीं कालेन पुनः श्रद्धावान्; हे राम, त्वां निवर्तयितुं, तव प्रीत्यर्थं एव अहम् एवं उक्तवान्। एवं अयोध्याकाण्डस्य एकनवतितमः सर्गः समाप्तः। रामस्य कोपं दृष्ट्वा, महर्षिः वसिष्ठः तम् उवाच—"राम, जबालिः अपि अस्य जगतः आगमनगमनं जानाति। त्वां निवर्तयितुम् एव सः वाक्यम् अवदत्; अधुना, जगतः उत्पत्तिं मम वचः शृणु।" "सर्वं जलमेव आसीत्, तत्रैव पृथिवी सृष्टा; तदा स्वयम्भूः ब्रह्मा देवान् सहितः उत्पन्नः। सः वराहरूपं गत्वा, पृथिवीं उद्धृतवान्। ब्रह्मा नित्यः, अव्ययः, स्वयम्भूः, आकाशात् जातः, आत्मसंयमितपुत्रैः सहितः, समग्रं जगत् ससर्ज। तस्मात् मरीचिः जातः; मरीचेः कश्यपः; कश्यपात् विवस्वान्; विवस्वतः मनुः; मनोः इक्ष्वाकुः।" "एषा समृद्धा पृथिवी मनुना तस्मै दत्ता; सः इक्ष्वाकुः अयोध्यायाः प्रथमः राजा। इक्ष्वाकोः पुत्रः प्रसिद्धः कुक्शिः; कुक्शेः विकुक्शिः; विकुक्शेः बाणः; बाणात् प्रसिद्धबाहुः अनरण्यः। अनरण्यस्य राज्ये न कदापि वृष्टिविशम्यता, न दुर्भिक्षं, न चौरः आसीत्। अनरण्यस्य पुत्रः पृथुः; पृथोः त्रिशङ्कुः—सः सत्येन देहम् एव स्वर्गं गतः।" "त्रिशङ्कोः पुत्रः धुन्धुमारः; धुन्धुमारात् युवनाश्वः; युवनाश्वस्य पुत्रः मान्धातृ; मान्धातुः सुसन्धिः। सुसन्धेः द्वौ पुत्रौ—ध्रुवसन्धिः, प्रसेनजित्; ध्रुवसन्धेः भरतः, शत्रूनां हन्ता। भरतस्य असितः; तस्य विरुद्धाः हैहयाः, तालजङ्घाः, शशिबिन्दवः च अभवन्। तैः युद्धे स्थित्वा, राजा निर्जित्य, हिमवत्प्रस्थे मुनिवत् वासं कृतवान्।" "तस्य द्वे भार्ये, उभे गर्भिण्यौ; एकया द्वितीयायाः गर्भनाशार्थं औषधं दत्तम्। तदा हिमवतः शिखरे स्थितस्य भृगुवंशस्य महर्षेः च्यवनस्य समीपं कालिन्दी गत्वा, सविनयं प्रणम्य, पुत्रकामिनी सती उपविष्टा। तां दृष्ट्वा मुनिः अवदत्—'भद्रे, पुत्रो भविता, महात्मा, लोके ख्यातः, धर्मज्ञः, कुलकृद्, शत्रुनाशनः।'" एवं स्नेहपूर्वकं, शास्त्रसम्मतं, रामायणस्य अयोध्याकाण्डे एषः वृत्तान्तः प्रवर्तते।