सत्यं इति ऋषयः देवाश्च परमं मन्यन्ते, यस्मात् अस्मिन्लोके सत्यवक्ता सर्वोत्तमं स्थानं प्राप्नोति। यथा जनाः सर्पेभ्यो भयभीताः दूरं गच्छन्ति, तथा असत्यवक्ता अपि लोके तिरस्कृताः भवन्ति। धर्मः लोके परमः, सत्यं च स्वर्गस्य मूलं कथ्यते। सत्यमेव लोके स्वामी, लक्ष्मीः सत्ये नित्यं वसति, सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितं, तस्मात् सत्यात् परं नास्ति। दानानि, यज्ञाः, हविः, तपांसि—एतानि सर्वाणि वेदेषु सत्ये प्रतिष्ठितानि; अतः सत्यनिष्ठः भवेत्। एकः पुरुषः लोकं रक्षति, एकः कुलं रक्षति; एकः नरः नरकं याति, एकः स्वर्गे पूज्यते। तस्मात् अहं पितुः आज्ञां कथं न पालनियम्? सत्यप्रतिज्ञां दत्त्वा सत्यबद्धोऽस्मि। न लोभात्, न मोहात्, न अज्ञानात्, न तमसः कारणात् सत्यस्य सेतुं भङ्क्ष्यामि; गुरौ सत्यप्रतिज्ञां दत्त्वा अहं सत्ये स्थितः। श्रूयते, न देवाः न पितरः तस्य हविः गृह्णन्ति, यो वाक्ये मिथ्यावादी, छलकारी, चञ्चलमनाः। एष धर्मः, एष सत्यं, मम आत्मनि अहं पश्यामि; आर्याणां भारः तस्य हेतुना धार्यते। अपि च, यदि क्षात्रधर्मः अधर्मयुक्तः भवति, तं त्यजामि—even यदि धर्मसहितः भवेत्—यदा पापात्मभिः, क्रूरैः, लोभैः, दुष्कृत्यैः आचर्यते। त्रिविधं पापं भवति—शरीरेण, मनसा, वाचा च मिथ्यावदनात्। पृथिवीः, कीर्ति, यशः, श्रीः, तं पुरुषं अन्वेषयन्ति, स्वर्गस्थं च पश्यन्ति; अतः सत्ये नित्यं स्थितव्यम्। यद्यपि उत्तमं कार्यं अप्ययुक्तं भवेत्, यदि त्वं, आर्य, मां आत्मत्यागं आदेशयेत्; तथापि त्वं युक्तं भाषसे—तस्मात्, आर्य, एतत् कुरु। कथं अहं गुरौ प्रतिज्ञां दत्त्वा, भरतस्य याच्ञां पूर्णं करिष्यामि, गुरोः आज्ञां परित्यज्य? गुरौ साक्षात् कृतं व्रतं दृढं आसीत्, तदा कैकेयी महतीं प्रीतिं अलभत। एवं वनवासे स्थित्वा, शुद्धः, नियताहारः, मूलैः, पुष्पैः, फलैः पितृन् देवांश्च तर्पयामि। पञ्चेन्द्रियेषु तुष्टः, जीवनमार्गं अनुवर्ते, न कदाचित् मिथ्यावादी, सत्यनिष्ठः, कर्तव्याकार्यविवेकी च। प्राप्ते कर्मक्षेत्रे, शुभानि कार्याणि कर्तव्यानि; अग्निः, वायुः, सोमः कर्मफलस्य भोक्तारः। शतयज्ञं कृत्वा देवाधिपः स्वर्गं गतः; महर्षयः घोरं तपः कृत्वा स्वर्गं प्राप्ताः। तदा, राजा पुत्रः, तैः नास्तिकवाक्यैः श्रुत्वा, सहनं न शशाक, क्रोधेन तानि वाक्यानि तिरस्कृत्य अब्रवीत्। सत्यं, धर्मः, वीर्यं, भूतानां दया, सौम्यवाक्यता, द्विजदेवातिथिपूजनं—एतानि साधुभिः स्वर्गमार्गः इति कथ्यन्ते। एवं विषयं सम्यक् ज्ञात्वा, एकचित्तत्वं उपगम्य, ब्राह्मणाः सर्वधर्मान् यथायोग्यं आचरन्ति, स्वर्गलाभाय नित्यं तुष्टाः। पितुः तं कर्म निन्दामि, यः तव मनोऽधर्मे स्थितं स्वीकृतवान्; यः तादृशं बुद्ध्या आचरति, स नास्तिकः, धर्ममार्गात् विचलितः। यथा चौरः, तथा तादृशबुद्धिः; नास्तिक्यं तस्य एव अवस्था; तस्मात् नास्तिकः सर्वेषां संदेह्यः, बुधैः कदाचित् सहवासः न कर्तव्यः। पूर्वे जनाः, अपि च श्रेष्ठतराः, बहूनि शुभकर्माणि कृत्वा, लोकं परलोकं च विजित्य, ब्राह्मणाः, यज्ञयागाः शुभाः इति। धर्मनिष्ठाः, आर्यसंयुक्ताः, तेजस्विनः, दानशीलाः, गुणिनः, अहिंसकाः, निर्मलाः—एवं ऋषयः लोके प्रमुखाः इति पूज्यन्ते। राघवस्य क्रोधयुक्तं वचनं श्रुत्वा, महात्मा ब्राह्मणः पुनः सत्यं, श्रद्धया, सौम्यभावेन प्रत्युवाच। अहं नास्तिकवचनं न वदामि; नास्तिकः नास्मि, न च सर्वं शून्यं; समयं विचार्य श्रद्धावान् अभवम्, अन्यस्मिन्काले नास्तिकः पुनः स्याम्। इदानीं तस्य समयः प्राप्तः, यथा नास्तिकवचनं उक्तवान्; किन्तु, राम, तव पुनरागमनाय, तव प्रियार्थं एव एतद् उक्तम्। एवं श्रीमद् वाल्मीकि-रामायणस्य प्रथममहाकाव्यस्य अयोध्याकाण्डे एकोनशततमः सर्गः समाप्तः। रामस्य क्रोधं दृष्ट्वा, वसिष्ठः तम् अब्रवीत्—"जाबालिः अपि लोके आगमनगमनं जानाति। तव पुनरागमाय तानि वचनानि उक्तानि; अधुना, लोकस्य उत्पत्तिं मे शृणु। सर्वं जलमेव आसीत्, यत्र पृथिवी समुत्पन्ना; तदा ब्रह्मा स्वयम्भूः देवैः सह उत्पन्नः। तस्मिन्काले वराहरूपं धृत्वा पृथिवीं उद्धृतवान्। ब्रह्मा नित्यः, अक्षरः, स्वयम्भूः, आकाशात् जातः, आत्मनः पुत्रैः सह समस्तं जगत् सृजितवान्। तस्मात् मरीचिः अभवत्, मरीचेः पुत्रः कश्यपः। कश्यपात् विवस्वान् अभवत्, विवस्वतः मनुः पुत्रः, मनुः प्रजापतिः, तस्य पुत्रः इक्ष्वाकुः। इयं समृद्धा पृथिवी मनुना तस्यै दीता; इक्ष्वाकुः अयोध्यायाः प्रथमः राजा इति विद्धि। इक्ष्वाकोः सुप्रसिद्धः पुत्रः कुक्शिः, कुक्शेः वीर्यवान् विकुक्शिः पुत्रः। विकुक्शेः महाबलः बाणः अभवत्, बाणात् महाबाहुः, प्रसिद्धः अनरण्यः अभवत्। महाराजस्य अनरण्यस्य राज्ये न असमान्यवृष्टिः, न दुर्भिक्षं, न च एकः अपि चौरः धर्मिष्ठेषु आसीत्।