रामस्य सत्यनिष्ठस्य तु वचांसि श्रुत्वा, जाबालिना उक्तानि, रामः श्रद्धया गम्भीरया च बुद्ध्या तस्य प्रत्युवाच। स प्राह—"त्वया मम सुखार्थं कामार्थं च इह वाचः कथिताः, धर्मरूपाः सन्ति, परन्तु न तु धर्मः, हितरूपाः अपि सन्ति, परन्तु न तु सत्यम्। यः पुरुषः संयमहीनः, दुष्टकर्मनिरतः, पतितस्वभावः, स सत्पुरुषेषु सम्मानं न प्राप्नोति। गुणवान् वा, न वा, वीर्यवान् वा, आत्मनिष्ठः वा, केवलं स्वभावः पुरुषं प्रकाशयति, शुद्धः वा अशुद्धः वा। यः अधर्मिष्ठः सन् धर्मरूपः दृश्यते, अशुद्धः सन् शुद्धरूपः, निरवग्रहः सन् चिह्नितरूपः, दुष्टाचारः सन् सदाचाररूपः—यदि अहम् अधर्मं धर्मरूपेण आचरन्, शुभं त्यक्त्वा, सदाचारं विहाय, लोकस्य भ्रमं जनयेयम्। कोऽपि विवेकी पुरुषः, धर्माधर्मविचक्षणः, मां पापिनं लोकदूषकं च मन्येत। कस्मै आचारः दातव्यः? केन उपायेन स्वर्गः प्राप्यते? असत्याचरणेन, सत्यनिष्ठव्रतं न सम्पाद्यते। सर्वं लोकं कामपथं अनुवर्तते; यथा राज्ञां आचारः, तथा प्रजाः अपि। सत्यं दया च नित्यधर्मौ राज्ञां; अतः राज्यं सत्ये स्थितम्, सत्ये एव लोकः प्रतिष्ठितः। ऋषयः देवाश्च सत्यं परमं मन्यन्ते; सत्यवक्ता लोकः उत्तमं पदं प्राप्नोति। यथा जनाः सर्पात् दूरं गच्छन्ति, तथा असत्यवक्ता अपि; धर्मः लोकस्य परमं, सत्यं स्वर्गस्य मूलम् उच्यते। सत्यं एव लोकस्य स्वामी; लक्ष्मीः सदा सत्यसंगिनी; सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम्, सत्यात् परं नास्ति। दानं यज्ञः होमः तपः—एते वेदेषु सत्ये प्रतिष्ठिताः; अतः सत्यनिष्ठः भवेत्। एकः पुरुषः लोकं रक्षति, एकः कुलं रक्षति; एकः नरकं पतति, एकः स्वर्गे पूज्यते। तस्मात् पितुर्वचनं किमर्थं न पालनियम्? सत्यप्रतिज्ञां दत्त्वा, सत्यबन्धः अस्मि। न लोभात्, न मोहात्, न अज्ञानात्, न तमसा, सत्यस्य सेतुं न भङ्क्ष्यामि; गुरवे सत्यप्रतिज्ञां दत्तवान्। श्रुतं हि—न देवाः, न पितरः, तस्य हविः गृह्णन्ति, यो असत्यवाचा, कपटी, चञ्चलमनाः। अहम् आत्मन्येव धर्मं सत्यं च पश्यामि; महात्मनां भारः तदर्थं एव। क्षत्रियधर्मं अधर्मयुक्तं त्यजामि; यद्यपि धर्मसंयुक्तं, यदि तद् नीचैः, क्रूरैः, लोभैः, दुष्टकर्मभिः आचर्यते। त्रिविधं पापं करोति—कायेन, मनसा, वाचा च। पृथिवीः, कीर्तिः, यशः, श्रीः—एते स्वर्गस्थं पुरुषं अन्विष्यन्ति; अतः सततं सत्यनिष्ठः भवेत्। यद्यपि उत्तमं कार्यं, यदि त्वं, विप्र, आत्मनं त्यक्तुं उपदिशसि, तद् अप्ययुक्तं; तथापि तव वचनं युक्तम्—तद् कुरु, भगवन्। कथं अहम् गुरवे वने वासं प्रतिज्ञाय, भरतस्य याचनं साधयामि, गुरुवचनं विहाय? गुरुसमीपे प्रतिज्ञां दत्त्वा, तदा कैकेयी महतीं हर्षं प्राप। वनवासे शुद्धः, नियताहारः सन्, अहम् पितरं देवांश्च मूलफलपुष्पैः तर्पयामि। पञ्चेन्द्रियेषु तृप्तः सन्, जीवनयात्रां अनुवर्ते, न कपटी, न च प्रमादी, यत्कर्तव्यं, अकर्तव्यं च विवेकी। कर्मक्षेत्रं प्राप्त्वा, शुभं कर्म कर्तव्यं; अग्निः, वायुः, सोमः—एते कर्मफलस्य भोक्ता। शतयज्ञकृतः देवराजः स्वर्गं गतः; महर्षयः कठिनं तपः कृत्वा स्वर्गं गताः। तदा, रामः, तस्य नास्तिकवचांसि श्रुत्वा, तेजस्वी, सहनं न शक्नुवन्, तं वचः तिरस्कृत्य उवाच। सत्यं, धर्मः, वीर्यं, जीवेषु दया, मधुरवचनं, द्विजदेवातिथिपूजनं—एते स्वर्गपथः सत्पुरुषैः कथितः। यथावत् विषयं सम्यक् ज्ञात्वा, एकचित्तं कृत्वा, ब्राह्मणाः सर्वधर्मान् आचरन्तः, सततं स्वर्गलाभाय प्रयतन्ते। पितुः तं कर्म निन्दामि, यः त्वां स्वीकृतवान्, तव मनः अधर्मे स्थितम्; नास्तिकवृत्तिः धर्मात् च्युतः। यथा चौरः, तथा नास्तिकवृत्तिः; नास्तिकः सर्वेषां संदेहः, बुद्धिमन्तः तं न सेवेत। पूर्वे त्वद्वत्, अपि च श्रेष्ठाः, अनेकानि शुभानि कर्माणि कृत्वा, इमं लोकं परं च विजित्य, विप्राः, दानयज्ञादि शुभं मन्यन्ते। धर्मनिष्ठाः, सत्संगिनः, दानशीलाः, अहिंसकाः, निर्मलाः—एते ऋषयः लोके पूज्यन्ते। रामस्य क्रुद्धस्य, स्थिरात्मनः, महात्मनः वचनं श्रुत्वा, ब्राह्मणः पुनः, सत्यं, श्रद्धया, सौम्येन च मनसा प्रत्युवाच। "नास्तिकवचनं न भाषे; नास्तिको नास्मि, न च किञ्चिदस्ति। समयं विचिन्त्य, श्रद्धावान् अभवम्; अन्यस्मिन काले, नास्तिकः अपि स्याम्। इदानीं तु कालः प्राप्तः, यथा नास्तिकवचनं उक्तवान्; राम, तव प्रत्यागमनार्थं, तव प्रियार्थं, इदं उक्तम्।" एवं श्रीमद् वाल्मीकि-रामायणे, अयोध्याकाण्डे, एकोनशताधिकनवाधिकसर्गः समाप्तः।