तदा जाबालिः रामं प्रति गम्भीरया बुद्ध्या इत्युक्तवान्—"त्वं न दशरथः, न च स त्वं; अन्यः राजा अधुना, तस्मात् यथाज्ञप्तं तस्याचर। जनकः केवलं बीजं प्रजायाः, यथा शुक्लं रक्तं च; मातुः गर्भे समागतं तेनैव मनुष्यस्य जन्म भवति। स राजा स्वीयं गतिं गतः, मर्त्यानां एष एव नियमः; त्वं तु व्यर्थं शोचसि। ये अर्थधर्मपरायणाः, तेषां अहं शोचामि, न तु अन्येषां; यतः इह दुःखानि अनुभूय, मृत्युः अनन्तरं विनाशं प्राप्नुवन्ति। जनाः अष्टकादीनि श्राद्धानि पितृभ्यः इति मन्यन्ते; परन्तु पश्य, मृतस्य किं खादितुं शक्यम्, यत् केवलं जर्जरं भवति। यदि यः अत्र खादति, तस्य अन्यस्य शरीरे तत् गच्छेत्, तर्हि विदेशस्थस्य अपि श्राद्धं कुर्यात्, किन्तु तत् न सुपाकं स्यात्। एते शास्त्राणि मुनिभिः रचितानि केवलं दानप्रोत्साहनाय—'यज्ञं कुरु, ददातु, दीक्षां कुरु, तपस्वि भव, त्यज' इत्यादि। अतः, बुद्धिमन्, 'नास्ति परं' इति निश्चयं कृत्वा, प्रत्यक्षं मार्गं अनुगच्छ, अदृष्टं परित्यज। एतादृशेन विवेकबुद्ध्या, येन सर्वेषां स्वभावः ज्ञायते, भरतस्य वचनेन राज्यं स्वीकुरु।" एवं श्रीमदायोध्याकाण्डे वाल्मीकिना कृतस्य प्राचीनस्य महात्मनः रामायणस्य अष्टोत्तरशततमः सर्गः समाप्तः। एतदाकर्ण्य जाबालेरुक्तानि, सत्यपराक्रमः रामः, भक्त्या च धैर्येण च प्रत्युवाच—"त्वया मम प्रियार्थं कामार्थं च भाषितं यदिह धर्मरूपं प्रतियते, तन्न तु धर्मः, न च सदा हितम्। यः पुरुषः असंयतः, दुष्टाचारः, भग्नशीलः च दृश्यते, तं साधवः न सम्मानयन्ति। साधु वा असाधु वा, वीरः वा स्वार्थी वा, केवलं शीलमेव पुरुषस्य प्रकाशकं भवति, शुद्धः वा अशुद्धः वा। यः असाधुः सन् साधुरिव, अशुद्धः सन् शुद्धवद्, अलिङ्गी सन् लिङ्गिवद्, दुष्टाचारः सन् साधुवद् दृश्यते—यदि अहं धर्ममिव अधर्मं आचरामि, शुभं त्यक्त्वा कुकर्मणि प्रवर्ते, तदा लोके भ्रमः स्याद्। कोऽपि विवेकी धर्माधर्मज्ञः मां पापिष्ठं लोकदूषणं मन्येत। कस्मै आचरणं ददामि? केन च स्वर्गं प्राप्नुयाम्? एतादृशेन मार्गेण, यत्र सत्यं नास्ति, व्रतमपि न सिध्येत्। सर्वः लोकः काममार्गानुगामी; राज्ञां यथा आचारः, तथा प्रजाः अपि भवन्ति। सत्यं दया च नित्यं राज्ञां धर्मौ; तस्मात् राज्यं सत्ये प्रतिष्ठितं, सत्ये एव लोकोऽयं तिष्ठति। ऋषयः देवाश्चापि सत्यं परमं मन्यन्ते; लोके सत्यवादी एव उत्तमं पदं प्राप्नोति। यथा जनाः सर्पान् विवर्जयन्ति, तथा मिथ्यावादिनं; धर्मः लोके परमो, सत्यं स्वर्गस्य मूलमित्युक्तम्। सत्यं एव लोकेश्वरः; लक्ष्मीः सदा सत्ये तिष्ठति; सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितं, सत्यात् परं नास्ति। दानयज्ञतपांसि च वेदेषु सत्ये प्रतिष्ठितानि; तस्मात् सत्ये स्थितिः कार्य्या। एकः पुरुषः लोकं रक्षति, एकः कुलं रक्षति; एकः नरकं पतति, एकः स्वर्गे पूज्यते। किं तर्हि, पितुः शासनं न पालनियम्? मया सत्यप्रतिज्ञा दत्ता, तस्मात् सत्येन बद्धोऽस्मि। न लोभात्, न मोहात्, नाज्ञानात्, न च तमसा, सत्यस्य सेतुं न भिनद्मि, गुरवे यत् प्रतिज्ञातं तिष्ठामि। श्रूयते, न देवाः न पितरः च, असत्यस्य, छद्मिनः, चञ्चलस्य च, हविर्ग्राहकाः भवन्ति। एष धर्मः, एष सत्यम्, आत्मनि एव पश्यामि; एतदर्थं हि महात्मभिः भारः धार्यते। यदि क्षत्रियधर्मः अधर्मयुक्तः स्यात्, तदा तं त्यजामि, यद्यपि धर्मसम्भिन्नः स्यात्, यदि सः अधार्मिकैः, क्रूरैः, लोभिभिः, दुष्कृतिभिः आचर्यते। त्रिविधं पापं—कायेन दुष्कृत्य, मनसा चिन्तयित्वा, वाचा च मिथ्यावदनात्। भूमिः, कीर्तिः, यशः, श्रीः च पुरुषं अन्विष्यन्ति; स च स्वर्गस्थं पश्यन्ति—तस्मात् सदा सत्ये स्थितिः कार्य्या। यदपि उत्तमं मन्यसे, तदपि न कर्तव्यम्, यदि त्वं आत्मनं विहाय मां शिक्षयेत्; तथापि तव वचनं युक्तम्—तदेतत् कुरु, भगवन्। कथं गुरवे प्रतिज्ञाय वनवासं, भरतस्य वचः पालयेयम्, गुरोः शासनं च परित्यज्य? या प्रतिज्ञा गुरुसन्निधौ मया कृत, सा दृढा; तदा कैकेयी महाराज्ञी अत्यन्तं हृष्टा आसीत्। एवं वनं प्रविश्य, शुद्धः नियताहारः, मूलपुष्पफलैः पितॄन् देवांश्च तर्पयामि। पञ्चेन्द्रियसंयमी, अनृतवर्जितः, धर्माधर्मविवेकी, जीवनयात्रां अनुवर्ते। प्राप्तेऽस्मिन् कर्मक्षेत्रे, शुभानि कर्माणि कर्तव्यानि; अग्निः, वायुः, सोमः च तेषां फलं भुञ्जते। शतयज्ञकृत् देवराजः स्वर्गं गतः; महर्षयश्च घोराणि तपांसि कृत्वा स्वर्गं प्राप्ताः।" एवं नास्तिक्ययुक्तं वाक्यं श्रुत्वा, रामः, तेजस्वी, तं वाक्यं सोढुं न शशाक, तदा राजपुत्रः जाबालेरुक्तं भाष्यम् उपालभ्य प्रत्युवाच।