ततः प्राज्ञः जाबालिः रामं प्रीत्या समुपवेश्येदम् उवाच — "राजपुत्र! त्वं अयोध्यायाः परममूल्यान् राजसुखान् इन्द्र इव स्वर्गे भुञ्जस्व। न त्वं दशरथः, न च स त्वम्; अन्यः राजा अधुनास्ति, तस्मात् यथाज्ञापयति तदाचर। जननस्य हेतुः पिता केवलं बीजमात्रं; श्वेतरक्तधातुभ्यां मातृगर्भसम्योगेनैव पुरुषस्य जन्म भवति। स राजा गतः स्वीयं स्थानं, यथाभाव्यम्; मर्त्यानां एष एव मार्गः, अतः त्वं व्यर्थं शोचसि। ये अर्थधर्मनिष्ठाः, तेषां अहं शोचामि, न तु अन्येषां; यतः इह दुःखानि अनुभूय परं निधनं प्राप्नुवन्ति। जनाः अष्टकादीन् पितृकर्माणि कुर्वन्ति, पितॄन् प्रति मन्यमानाः; परं मृतः किं खादेत्, पतितं खाद्यं विना? यदि यः अत्र खादति, तस्य तद्भोजनं अन्यस्य शरीरं गच्छेत्, तर्हि विदेशस्थितस्य अपि श्राद्धं क्रियेत, परं तत् न हितं भोजनं। एते शास्त्रग्रन्थाः पण्डितैः दानप्रोत्साहनार्थं कृताः — 'यज्ञं कुरु, ददातु, दीक्षस्व, तपस्वि, त्यज' इति। अतः त्वं बुद्धिमान् 'नास्ति परं किञ्चित्' इति निश्चयं कृत्वा, दृश्ये स्थितः अदृश्यं परित्यज। एषा सर्वेषां जनानां स्वभावदर्शिनी बुद्धिः; अतः त्वं भरतेन यथोक्तं राज्यं स्वीकुरु।" एवं श्रीमदायोध्याकाण्डे वाल्मीकिमुनिप्रणीतायां रामायणे अष्टोत्तरशतोत्तरं शततमः सर्गः समाप्तः। तदनन्तरं, जाबालेर् वाक्यानि श्रुत्वा, सत्यव्रतानां श्रेष्ठः रामः, भक्त्या समन्वितः, स्थिरया बुद्ध्या प्रत्युवाच — "त्वया मम प्रीत्यर्थं, कामार्थं च, धर्मरूपाणि, परं तु धर्माभासानि, हितरूपाणि, परं न तु खलु हितानि वाक्यानि उक्तानि। यः पुरुषः असंयतः, पापकर्मनिरतः, भग्नशीलदर्शितः, सः सतां मध्ये न पूज्यते। सत्पुरुषः वा, असत्पुरुषः वा, वीरः वा, स्वार्थदर्शी वा, केवलं स्वशीलमात्रेण एव पुरुषः विज्ञायते — शुद्धः वा अशुद्धः वा। यः नीचः सन्, साधुश्च इव दृश्यते, अशुद्धः सन्, शुद्ध इव, निरलङ्कृतः, अलंकृत इव, दुष्चरित्रः, साधुश्च इव दृश्यते — यदि अहं धर्मरूपेण अधर्मं आचरामि, शुभं त्यक्त्वा, सदाचारं च विहाय, लोकस्य संकरं करिष्यामि। कश्चित् विज्ञः धर्माधर्मवित् मां लोके पापकर्माणं, जनानां मध्ये कलुषं मन्येत। कस्य आचरणं दास्यामि? केन च स्वर्गं गमिष्यामि? यः अयं वृत्तिपथः, निष्ठया रहितः, तेन वर्तमानेन व्रतं न सम्पद्यते। सर्वं जगत् कामपथं अनुसरति; यथाः नृपाणां मार्गः, तथा एव जनानां मार्गः। सत्यं च दया च नृपाणां शाश्वतौ धर्मौ; तस्मात् सत्ये एव राज्यं प्रतिष्ठितम्, सत्ये एव जगत् स्थितम्। ऋषयः देवाश्च सत्यं परमं मन्यन्ते; लोके सत्यवक्ता एव परमं पदं प्राप्नोति। यथा जनाः सर्पान् वर्जयन्ति, तथा एव अनृतवाचिनः; धर्मः एव लोके श्रेष्ठः, सत्यं स्वर्गस्य मूलमित्युच्यते। सत्यं एव लोकेश्वरः; लक्ष्मीः अपि सदा सत्ये तिष्ठति; सर्वम् अपि सत्ये प्रतिष्ठितम्, सत्यात् परं नास्ति किञ्चन। दानानि, यज्ञाः, होमानि, तपांसि — एतानि सर्वाणि वेदेषु सत्ये प्रतिष्ठितानि; अतः सत्यमेव सेवन्यम्। एकः पुरुषः जगत् रक्षति, एकः कुलं रक्षति; एकः नरकं पतति, एकः स्वर्गे पूज्यते। तस्मात् अहं किं न पालयेयम् पितुः शासनम्? मया सत्यम् उक्तं प्रतिज्ञातं, तेन सत्यबन्धनं मम। न लोभात्, न मोहात्, न अज्ञानान्धकारात्, सत्यसेतुम् अहं न भिनद्मि; मया गुरवे सत्यम् उक्तं। श्रूयते — न देवा न पितरः तस्य हविः गृह्णन्ति, यः असत्यव्रतः, छद्मवृत्तिः, चपलचेताः। अहं स्वयम् अपि एष धर्मः, एष सत्यं, आत्मनि पश्यामि; एतद् एव भारं महात्मानः वहन्ति। यदि क्षत्रधर्मः अधर्मसंयुक्तः स्यात्, अपि तु धर्मसम्बद्धः, तदा तं त्यजामि, यदि सः नीचैः, क्रूरैः, लोभिभिः, दुष्कृतिभिः आचर्यते। त्रिविधेन पापं क्रियते — कायेन दुष्कृत्य, मनसा चिन्तयित्वा, वाचा च अनृतं वदन्। पृथिवी, कीर्ति, यशः, श्रीः — एतानि पुरुषं अन्विच्छन्ति; ते च स्वर्गस्थं पश्यन्ति, अतः सदा सत्ये स्थितव्यम्। यत् उत्तमं अपि, तद् अनर्हं स्यात्, यदि त्वं, आर्य, मां आत्मनं विहाय आचेष्टितुम् उपदिशसि; तथापि त्वया युक्तं उक्तं, तस्मात् एतत् कुरु, भगवन्। कथं अहं, गुरवे प्रतिज्ञाय, भरतस्य वचः सम्पालयेयम्, गुरोः शासनं परित्यज्य? या प्रतिज्ञा गुरोः साक्षात् मया कृताः, तदा कैकेयी महाराज्ञी अतीव प्रहृष्टा। एतया वृत्त्या, वने वसन्, शुद्धः, नियताहारः, मूलपुष्पफलैः पितॄन् देवांश्च तर्पयामि। पञ्चेन्द्रियार्थेषु तुष्टः, अनृतनिष्क्रियः, सत्यव्रतः, कर्तव्यकर्तव्यविभागदर्शी च वर्ते। यं कर्मक्षेत्रं प्राप्य, शुभं कर्म कर्तव्यम्; तस्य फलं अग्निः, वायुः, सोमः च गृह्णन्ति। इन्द्रः अपि शतयज्ञैः स्वर्गं गतः; महर्षयः अपि घोरं तपः कृत्वा स्वर्गं गताः।" एवं रामः, धर्मनिष्ठः, सत्यप्रतिज्ञः, जाबालेर् वचः श्रुत्वा, धर्मस्य, सत्यस्य च महत्त्वं प्रतिपाद्य, स्वधर्मे स्थितः, सर्वान् उपशशाम।