भरतं सान्त्वयन्तं तस्मिन्नेव समये, धर्मज्ञस्य रामस्य समीपे, महात्मा ब्राह्मणः जाबालिः धर्मविरुद्धं वचनं प्रवक्तुम् आरब्धवान्। स सान्त्वयन् राघवम् उक्तवान्—"साधु राघव! त्वं धर्मात्मा, तव चित्तं तु निष्फलं न भूयात्, यथा साधारणजनस्य। त्वं हि सतां श्रेष्ठधीः। कः कस्य बन्धुः? किम् कस्य स्वम्? कः कस्य किम् वस्तुतः? प्रत्येकं जीवः एकाकी जायते, एकाकी च विनश्यति। अतः राम, 'माता', 'पिता' इति यः पुरुषः आसक्तः तं मूढं मन्ये; वस्तुतः कश्चन कस्यचित् नास्ति। यथा कश्चन पुरुषः अन्यं ग्रामं गच्छन् किञ्चित्कालं तत्र वसति, ततः तद्वासं परित्यज्य अन्यत्र गच्छति, एवं काकुत्स्थ, जनानां पितरौ, मातरौ, गृहम् अपि केवलं तात्कालिकं निवासस्थानम्; सत्पुरुषाः तत्र न आसक्ताः भवन्ति। त्वं पितुः राज्यं परित्यज्य, इदं दुःखकरं, क्लेशकरं, कंटकाकीर्णं मार्गं न अनुतिष्ठ। श्रीमत्ययोध्यायां स्वं राज्यं अभिषेचय; एकबन्धुरा नगरी त्वां प्रतीक्षते। राजकुमार, आयोध्यायाः परममूल्यं राजसुखं भुङ्क्ष्व, यथा इन्द्रः स्वर्गलोके रमते। न त्वं दशरथः, न च स त्वं; अन्यः राजा अस्ति, तस्याज्ञां पालय। पिता केवलं बीजं, यथा शुक्लशोणिते; मातुः गर्भे संयुज्यते, तत्रैव पुरुषस्य जन्म। स राजा यत्र गन्तव्यं, तत्र गतः; एष एव मर्त्यानां गतिः; त्वं तु व्यर्थं शोचसि। ये धनधर्माभिलाषिणः, तेषां अहं शोकं करोमि, न तु अन्येषाम्; हि इह दुःखानि अनुभूय, मृत्युः प्राप्तः विनश्यन्ति। अष्टकादीनि कर्माणि जनाः पितृभ्यः इति मन्यन्ते; किं तु मृतः किं खादेत्, विनष्टं भोजनं विना? यदि अत्र कश्चन यत् खादति, तत् अन्यस्य शरीरे प्राप्नुयात्, तर्हि विदेशस्थस्य अपि श्राद्धं कर्तुं शक्येत, किन्तु तद् न शुद्धं भोजनं स्यात्। एतानि शास्त्राणि पण्डितैः दानप्रोत्साहनाय रचितानि—'यजस्व, ददाति, दीक्षस्व, तपस्व, त्यज' इति। अतः बुद्धिमन्, 'नास्ति परत्र' इति निश्चयं कृत्वा, प्रत्यक्षे स्थिरः भव, अप्रत्यक्षं त्यज। एवं सर्वजनस्वभावदर्शी सन्, भरतेन यथेच्छं राज्यं गृहाण। एवं श्रीमदायोध्याकाण्डे वाल्मीकिना कृतौ आदिकाव्ये अष्टोत्तरशततमः सर्गः समाप्तः। जाबालेरितं वचनं श्रुत्वा, सत्यपराक्रमः रामः, भक्त्या, स्थिरबुद्ध्या च प्रत्युवाच। 'मम प्रियार्थं, कामार्थं च, त्वया यानि वाक्यानि प्रोक्तानि, तानि धर्मरूपाणि, परन्तु न तु धर्मयुक्तानि; हितरूपाणि, परन्तु न तु वास्तवतो हितानि। यः पुरुषः असंयतः, दुष्कर्मरतः, ध्वंसितशीलः इति प्रसिद्धः, स सतां मध्ये मान्यतां न लभते। सत्त्ववान् वा, न वा, वीरः वा, आत्मनिष्ठः वा, केवलं शीलमेव पुरुषस्य प्रकाशकं—शुद्धस्य वा, अशुद्धस्य वा। योऽशुद्धः सन्, शुद्धरूपः इव दृश्यते, योऽश्लीलः सन्, शीलवानिव, योऽलिङ्गी, लिङ्गवानिव, दुष्चरितः सन्, सदाचारीव—यदि अहं धर्मरूपेण अधर्मं आचरिष्यामि, शं त्यक्त्वा, सदाचारं न अनुतिष्ठेयम्, तर्हि लोके भ्रमः स्यात्। कश्चन विवेकी धर्माधर्मविज्ञः मां लोके दुष्टं, लोककण्टकं मन्येत। कस्य कर्तव्यं आचरिष्यामि? केन वा स्वर्गं प्राप्स्यामि? यदि अयं मार्गोऽनृतयुक्तः, सत्यत्यागयुक्तः, तर्हि व्रतं न पूर्येत। सर्वं जगत् कामपथानुगं; ये राजानः, तेषां जनाः अपि तथैव। सत्यं, दया च, राज्ञां नित्यधर्मौ; अतः राज्यं सत्ये प्रतिष्ठितम्, सत्ये जगत् स्थितम्। ऋषयः, देवा अपि, सत्यं परमं मन्यन्ते; लोके सत्यवादी एव परमां गतिम् आप्नोति। यथा जनाः सर्पात् पलायन्ते, तथा अनृतवक्तृभ्यः; धर्मः एव लोके श्रेष्ठः, सत्यं स्वर्गस्य मूलम्। सत्यं एव लोकेश्वरः; लक्ष्मीः सदा सत्ये तिष्ठति; सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम्; सत्यात् परं नास्ति। यज्ञदानतपांसि च, वेदेषु अपि, सत्ये प्रतिष्ठितानि; अतः सत्यनिष्ठः भव। एकः व्यक्तिः लोकं रक्षति, एकः कुलं रक्षति; एकः नरकं पतति, एकः स्वर्गे पूज्यते। किमर्थं तर्हि अहं पितुः आज्ञां न पालनियम्? मया सत्यप्रतिज्ञा दत्ता, तस्मात् सत्यबद्धः अस्मि। न लोभात्, न मोहात्, न मूढत्वात्, न तमसा; सत्यस्य सेतुम् न भिनद्मि, गुरुं सत्येन प्रतिज्ञाय। श्रूयते—न देवाः, न पितरः, असत्यवाचिनः, छलयुक्तस्य, चञ्चलचित्तस्य च, हविर्ग्राहिणः भवन्ति। अहमेव आत्मन्येतद् धर्मं, एतत् सत्यं, पश्यामि; महात्मनां भारः अत्रैव। अधर्मयुक्तं क्षात्रधर्मं, धर्मसंयुक्तम् अपि, यदि तद् नीचैः, क्रूरैः, लोभिभिः, पापकर्मभिः आचर्यते, त्यजामि। त्रिविधं पापं—कायेन दुष्कृत्य, मनसा चिंत्य, वाचा चानृतं वदन्।" एवं स धर्मज्ञः रामः जाबालेर् उक्तं वचनं श्रुत्वा, धर्ममार्गे स्थित्वा, सत्यप्रतिज्ञः, पितुः आज्ञां पालनाय दृढनिश्चयं चकार।