पुरातनकाले, प्रियभरत, गयायां गयेन प्रसिद्धं स्तोत्रं पितुः कृते गायायामेव गीतमिति श्रुतम्। यतः पुत्रः पितरं पुत्-नामकात् नरकात् उद्धरति, तस्मात् ‘पुत्र’ इति नाम्ना सः कथ्यते, पितरं रक्षति वा नेतुं शीलं च यस्य। तस्मात्, धर्मज्ञाः विद्वांसः पुत्राः बहवः उत्पाद्याः, यतः तेषु बहुषु, कदाचित् एकः गयां गच्छेत्। एवं राजर्षयः सर्वे मन्यन्ते, राजवेश्मनि हर्षजनकः भरत, तस्मात् त्वं पितरं नरकात् उद्धरस्व, उत्तमपुरुष। त्वं अयोध्यां गच्छ, जनानां प्रियत्वं जित्वा, शत्रुघ्नेन सह वीर, द्विजातिभिः सह। अहं अपि शीघ्रम् दण्डकवनं प्रवेश्यामि, वैदेही लक्ष्मणेन च सह, राजन्। त्वं भरत, नराणां राजा भव; अहं वनवासिनां मृगाणां च अधिपः स्याम्। त्वं हृष्टः अयोध्यां गच्छ, अहं अपि हृष्टः दण्डकं प्रवेश्यामि। सूर्यस्य किरणाः तव शिरसि छायां कुर्युः वर्षासु, भरत; अहं अपि सुखेन वनवृक्षाणां गम्भीरछायायां विश्राम्यसि। शत्रुघ्नः कौशलः तव सहचरः भविष्यति; सौमित्रिः मम मुख्यः मित्रः इति प्रसिद्धम्। वयं चत्वारः उत्तमपुत्राः, राजन्, सत्यमार्गं अनुवर्तिष्यामः; मा शुचः, भरत। एवं शुभायोध्याकाण्डे वाल्मीकिप्रणीतस्य पुण्यरामायणस्य सप्तोत्तरशततमः सर्गः समाप्तः। भरतस्य शोकं शमयन्तं दृष्ट्वा, ब्राह्मणश्रेष्ठः जाबालिः रामं धर्मज्ञं प्रति धर्मविरुद्धं वचनं अब्रवीत्। राघव, साधु, किन्तु तव मनः फलरहितं न भवतु, सामान्यजनस्य यथा, त्वं हि साधूनां उत्तममति युक्तः। कः कस्य सम्बन्धी? कस्य किम्? कः कस्य स्वामी? प्रत्येकः जनः एकाकी जन्मति, एकाकी च मरति। अतः, राम, यो ‘माता’ ‘पिता’ इति यः तिष्ठति, सः मूढः इति मान्यः; वास्तवतः कस्यापि कश्चन न अस्ति। यथा पुरुषः ग्रामान्तरे गच्छन् कतिचित् दिनानि तत्र वसति, ततः तं गृहं त्यजति, अन्यत्र निवसति। एवं, ककुत्स्थवंशज, जनानां पितृमातृगृहं च केवलं तात्कालिकं निवासस्थानम्; सत्पुरुषाः तत्र न लीयन्ते। तव पितुः राज्यं त्यक्त्वा, उत्तमपुरुष, दुःखमयम्, कठिनम्, कंटकयुक्तं मार्गं न स्वीकरणीं। अयोध्यायां समृद्धे स्वं अभिषेकं कुरु; नगरी एकबालेन प्रतीक्षते। राजकुमार, अयोध्यायाः राजसुखानि भुङ्क्ष्व, यथा इन्द्रः स्वसुरलोके रमते। त्वं न दशरथः, न सः त्वं; अन्यः राजा अस्ति, तस्य आज्ञां कुरु। पिता केवलं बीजं, श्वेतरक्तयोः संसर्गः च; मातुर्गर्भे सम्मिलितम्, तत्र मानवस्य जन्म। सः राजा यत्र गन्तव्यं तत्र गतः; एवं मर्त्यानां गती, त्वं तु व्यर्थं शोकं कुरुषे। ये धनधर्मनिष्ठाः, तेषां दुःखं अहं करोमि, अन्येषां न; यतः इह दुःखं भुक्त्वा, मृत्युः अनन्तरं नाशं यान्ति। जनाः अष्टकासंस्कारं पितृभ्यः इति चिन्तयन्ति; परं मृतः किं खादति? केवलं नश्यन्तं अन्नम्। यदि यत्र कश्चन खादति, तस्य अन्नं अन्यस्य शरीरे याति, तर्हि विदेशस्थस्य श्राद्धं कर्तुं शक्यं, परं तद् अशुद्धं अन्नम्। एते ग्रन्थाः, मुनिभिः रचिताः, केवलं दानस्य प्रेरणायै—‘यज्ञं कुरु, ददातु, दीक्षां कुरु, तपः आचर, त्यज।’ अतः, बुद्धिमन्, ‘न किञ्चन अस्ति’ इति मनः स्थापय; प्रत्यक्षं अनुवर्तस्व, अप्रत्यक्षं त्यज। एतद् बुद्ध्या, सर्वजनस्य स्वरूपं दृष्ट्वा, भरतस्य याचनेन राज्यं स्वीकर। एवं शुभायोध्याकाण्डे वाल्मीकिप्रणीतस्य पुण्यरामायणस्य अष्टोत्तरशततमः सर्गः समाप्तः। जाबालिवचनं श्रुत्वा, सत्यनिष्ठः रामः, श्रद्धया युक्तः, दृढबुद्धिः, प्रत्युवाच। त्वया इह मम सुखाय कामाय च वचनं उक्तं, धर्मरूपं इव, परं धर्मं न, हितं इव, परं न हि। यः मनुष्यः संयमविहीनः, दुष्टकर्मा, पतितस्वभावः, सः सत्पुरुषेषु सम्मानं न प्राप्नोति। यः शीलवान् वा, न शीलवान् वा, वीरः वा, आत्मसाधकः वा, केवलं चरित्रेण पुरुषः ज्ञायते, शुद्धः वा अशुद्धः वा। यः अशीलः, शीलवान् इव; अशुद्धः, शुद्धः इव; चिह्नरहितः, चिह्नयुक्तः इव; दुष्टाचारः, सत्कारी इव—यदि अहं धर्मरूपेण अधर्मं अनुवर्तेयं, शुभं त्यजामि, आचारं न पालनं कुर्याम्, तर्हि लोकस्य मोहः स्यात्। कश्चित् विवेकी, धर्माधर्मज्ञः, मां लोकदुष्टं, जनानां मध्ये लज्जास्पदं मन्येत। कस्य प्रति अहं आचारं ददामि? केन स्वर्गं प्राप्नुयाम्? एतादृशेन मार्गेण, यत्र सत्यं न, व्रतं न पूर्णं स्यात्। सर्वं जगत् काममार्गं अनुवर्तते; यथा राज्ञां आचारः, तथा जनानां। सत्यं दया च राज्ञां नित्यधर्मः; अतः राज्यं सत्ये स्थितम्, सत्ये जगन् प्रतिष्ठितम्। ऋषयः देवाः च सत्यं परमं मन्यन्ते; अस्मिन्संसारे, यः सत्यं भाषते, सः उत्तमं पदं प्राप्नोति। एवं शुभायोध्याकाण्डे वाल्मीकिप्रणीतस्य पुण्यरामायणस्य नवोत्तरशततमः सर्गः समाप्तः।