राज्ञा सम्यक् सत्कृत्य भूमिपालाः सन्तुष्टाः तं प्रख्यातं ऋषिं नमस्कृत्य स्वस्वदेशान् हर्षपूर्णाः प्रस्थिताः। तेषु महात्मसु राजसु स्वनगराणि प्रत्यागच्छत्सु, तेषां उज्ज्वलाः सेनाः, नृपतीनां हर्षनिर्यान्ताः, दीप्तिमन्तः बभूवुः। भूमिपालानां निर्गतेषु, दशरथो राजा, तेजस्वी, द्विजातीनां श्रेष्ठान् अग्रे कृत्वा, स्वपुरम् प्रविष्टः। ऋश्यशृङ्गः च, महता सत्कार्येण पूजितः, शान्तया सह, स्वसैन्येन, विवेकिना राज्ञा न निरुद्धः, प्रस्थितः। एवं सर्वान् विसृज्य, राजा, कामान् पूर्णः, तत्र सुखेन तिष्ठन्, पुत्रोत्पत्तिं चिन्तयामास। यज्ञस्य समाप्तौ, षडृतवः व्यतीताः; ततः द्वादशे मासे, चैत्रस्य नवमे दिवसे, अदित्या अधिष्ठिते पुनर्वसौ तारे, पञ्च ग्रहाः स्वोच्चस्थाने स्थिताः, गुरुश्च चन्द्रश्च कर्कटे लग्ने समागतौ, सर्वपूज्यः विश्वाधिपः उदितः। तस्मिन् क्षणे कौसल्या, दिव्यलक्षणसम्पन्नं रामं, विश्वेश्वरस्य अर्धं, इक्ष्वाकुवंशस्य हर्षं, रक्तनेत्रं, महाबाहुं, रक्तोष्ठं, अनिलनादस्वरं, महातेजसं, विष्णोः अर्धभागं, जन्मयामास। कौसल्या तेन अप्रमेयतेजसा पुत्रेण दीप्तिमती बभूव, यथा अदितिः वज्रधरः इन्द्रः देवेषु। कैकेयी सत्यव्रता, वीर्यशालिनी, विष्णोः चतुर्थभागं, सर्वगुणसम्पन्नं भरतं पुत्रं अलभत्। ततः सुमित्रा, द्वौ पुत्रौ, लक्ष्मणश्च शत्रुघ्नश्च, सर्वास्त्रकुशलौ, विष्णोः अर्धभागसम्पन्नौ, अलभत्। भरतः शांतचित्तः, पुष्ये तारे, मीनलग्ने जातः; सुमित्रायाः पुत्रौ, आश्लेषायां तारे, कर्कटलग्ने, सूर्ये उदिते, जातौ। दशरथस्य चत्वारः पुत्राः, महात्मनः, पृथक् जाताः, सर्वगुणसम्पन्नाः, सुयुक्तवपुषः, द्वौ प्रोष्टपदौ इव शोभनाः। गन्धर्वाः मधुरं गायन्ति स्म, अप्सरसां गणाः नृत्यन्ति स्म, दिव्याः दुन्दुभयः निनदन्ति स्म, दिवः पुष्पवृष्टिः अभवत्। गीतैः, मधुरस्वनैः, अन्यैः च वाद्यैः, मणिमण्डिताः सभाः शोभायमानाः निनदन्ति स्म। राजा सूर्भिः, वंशवेदिभिः, स्तुतिकर्तृभ्यः दानानि दत्तवान्; ब्राह्मणेभ्यः बहुधनं गोसहस्राणि च दत्तवान्। एकादशाहे व्यतीते, सः पुत्राणां नामकरणं कृतवान्—ज्येष्ठं महात्मानं रामं, कैकेयीपुत्रं भरतं च। वसिष्ठः, परमसन्तोषपूर्णः, सौमित्रिं लक्ष्मणं, अपरं शत्रुघ्नं इति नामानि दत्तवान्। ब्राह्मणान्, नगरवासिनः, देशवासिनः च भोजनं कृतवान्; ब्राह्मणेभ्यः बहुवर्णरत्नानि दत्तवान्। सर्वाणि जातकर्मादि संस्काराणि कृतवान्; तेषु रामः ज्येष्ठः, पितृप्रियः, पताकेव शोभायमानः। सः पुनः सर्वेषु प्राणिषु पूज्यः अभवत्, यथा स्वयंभूः; सर्वे वेदविदः, वीर्यवन्तः, लोकहिते निष्ठिताः। सर्वे ज्ञानसम्पन्नाः, सर्वे गुणैः भूषिताः; तेषु रामः महातेजाः, सत्यवीर्यनिष्ठः आसीत्। सर्वजनैः प्रियः, शशिनः शुद्धः, गजाश्वरथारोहणे विशिष्टः। सः धनुर्वेदे निष्ठः, पितृसेवायाम् उत्सुकः; बाल्याद् लक्ष्मणः, भाग्यवृद्धिः, अत्यन्तं स्निग्धः आसीत्। लक्ष्मणः रामे सदा निष्ठः, लोकानन्दः, ज्येष्ठभ्राता; सर्वान् आनन्दयति, रामं अपि शरीरेण। लक्ष्मणः, ऐश्वर्यसम्पन्नः, बहिर् प्राण इव, श्रेष्ठः नरः तं विना न निद्रायति। स्वादु भोजनम् आगतम्, सः तं विना न भुङ्क्ते; यदा राघवः अश्वारोहणं कृत्वा शिकाराय गच्छति, तदा लक्ष्मणः पृष्ठतः धनुः धृत्वा, राघवम् रक्षन्, अनुगच्छति; भरताय, शत्रुघ्नः, लक्ष्मणस्य अनुजः, एवं करोति। सः तस्य जीवनात् अधिकप्रियः, तद्वत् प्रियः; एवं दशरथः स्वपुत्रैः चारित्र्यवान् प्रियः अभवत्। सः परमसन्तुष्टः अभवत्, यथा पितामहः देवेषु; सर्वे ज्ञानसम्पन्नाः, गुणैः भूषिताः, लज्जिताः, ख्याताः, सर्वज्ञाः, दूरदर्शिनः; तेषु सर्वे प्रकाशवन्तः, शक्तिमन्तः च। तेषां पिता दशरथः प्रमुदितः, यथा ब्रह्मा लोकाधिपः; तैः पुरुषशार्दूलैः वेदाध्ययने निष्ठितैः। ते पितृसेवायाम् निष्ठाः, धनुर्वेदे प्रतिष्ठिताः; ततः दशरथः तेषां विवाहसंस्कारं चिन्तयामास। स धर्मात्मा राजा, गुरुभिः, बन्धुभिः सह, मनसि विचिन्तयन्, मन्त्रिभिः मध्ये, महात्मा, तदा, महर्षिः विश्वामित्रः, अतुलतेजाः, आगतः; राजदर्शनाय, द्वारपालान् संबोधितवान्। शीघ्रं गाधिपुत्रस्य कौशिकस्य आगमनं राज्ञः निवेदयत्। तस्य आज्ञां श्रुत्वा, सेवकाः शीघ्रं राजमहालयं प्राप्नुवन्। तैः, तेषां वाक्यैः उद्विग्नचित्तैः, राजमहालयं गत्वा, यत्र विश्वामित्रः स्थितः। ते इक्ष्वाकुवंशस्य राज्ञः विश्वामित्रस्य आगमनं निवेदयामासुः। तेषां वचनं श्रुत्वा, राजा, पुरोहितैः सह, सज्जः अभवत्। सः हर्षेण, ब्रह्माणं यथा इन्द्रः, तं मुनिं द्रष्टुं निर्गतः।