सुग्रीवः राघवं प्रति विश्वसनीयतां दर्शयन्, पर्वतसन्निभं दुन्दुभेः महाकायं तस्य पुरतः प्रदर्शयामास। तं महाबलिनं दुन्दुभेः शरीरं रामः स्मितपूर्वकं दृष्ट्वा, पादाङ्गुष्ठमात्रेण दश योजनानि दूरं विक्षिप्य बलं प्रदर्शितवान्। ततो महाबलः रामः एकेनैव महाशरेण सप्त सालान् गिरिं च पातालं च विदार्य, सुग्रीवस्य मनसि विश्वासं जनयामास। तदा तेन विश्वस्तः प्रमुदितः कपिश्रेष्ठः सुग्रीवः रामेण सह किष्किन्धागुहां प्रति गतः। ततः सुवर्णवर्णः कपिश्रेष्ठः सुग्रीवः सिंहनादं कृत्वा गर्जितवान्। तस्य महता नदेन कपिराजः वाली निर्गतः। तारया सह मन्त्रं कृत्वा वाली सुग्रीवसमीपं समागतः; तत्र रामः एकेनैव बाणेन वालिनं निपातितवान्। ततो युद्धे वालिनं हत्वा सुग्रीवस्य याच्ञया रामः तं राज्यं सुग्रीवाय प्रत्यर्पितवान्। ततः कपिश्रेष्ठः सर्वान् वानरान् संहृत्य सीतायाः अन्वेषणाय सर्वदिक् प्रेषितवान्। तदा सम्पातेः वचनात् महाबलः हनूमान् शतयोजनविस्तीर्णं लवणसागरं लङ्घितवान्। तत्र रावणपालितां लङ्कां सम्प्राप्य, अशोकवाटिकायाम् अवस्थितां चिन्तायुक्तां सीतां दृष्टवान्। तां चिह्नं प्रदाय वार्तां निवेद्य, वैदेहीं सान्त्वयित्वा द्वारं भग्नवान्। पञ्च सेनापतीन् सप्त मन्त्रिपुत्रांश्च हत्वा, वीरं अक्षं च निहत्य, अन्ते बद्धः अभवत्। सः वीरः पितामहदत्तवरं स्मृत्वा, राक्षसैः बध्यमानः भाग्यवशात् तिष्ठन् तेषां बन्धनं सहे। ततो लङ्कां मैथिलीं सीतां विहाय दग्ध्वा, स महाकपिः रामाय शुभवार्तां कथयितुं प्रतिनिवृत्तः। स रामस्य समीपं गत्वा, तं प्रदक्षिणीकृत्य, विश्वासपूर्वकं निवेदितवान्—"सीता दृष्टा।" ततः सः सुग्रीवेण सह महोदधितटं गत्वा, सूर्यसङ्काशैः शरैः सागरं कम्पितवान्। नदीनां पतिः सागरः प्रकटितः, तस्य वचनेन नलः सेतुं निर्मितवान्। तेन सेतुना लङ्कां गत्वा, युद्धे रावणं हत्वा, रामः सीतां पुनः प्राप्य, गम्भीरशोकसमन्वितः अभवत्। ततः रामः जनसमक्षे सीतायै कटुवचनानि उक्तवान्; सा तु सहनं न शक्नुवती, अग्निप्रवेशं कृतवती, सत्यव्रता स्थिता। तदा अग्निसाक्षिणा सीतायाः निष्कलुषत्वं ज्ञात्वा, तेन महात्मना त्रयो लोकाः सर्वभूतैः सह तुष्टाः। देवर्षिसंघाः अपि तेन राघवेण महात्मना संतुष्टाः। ततः विभीषणं लङ्कायां राक्षसाधिपतिं अभिषिच्य, कृतकृत्यः शोकविवर्जितः रामः प्रमुदितः। देवताभ्यः वरं लब्ध्वा, वानरान् पुनर्जीवित्यान् कृत्वा, पुष्पकेन विमानने मित्रैः परिवृतः अयोध्यां प्रति प्रस्थितः। भरद्वाजाश्रमं प्राप्त्वा, सत्यधृतिः रामः हनूमन्तं भरतस्य समीपं प्रेषितवान्। पुनः सुग्रीवेण संवाद्य, पुष्पके आरूढः नन्दिग्रामं गतः। नन्दिग्रामे जटिलं मुण्डनं कृत्वा, शुद्धः रामः भ्रातृभिः सह सीतां प्राप्तवान्, राज्यं च पुनः प्राप्तवान्। जनाः हृष्टाः तुष्टाः धर्मिष्ठाः, रोगरहिताः, भयत्रासविवर्जिताः, समृद्धाः अभवन्। पुत्रमरणं न कश्चित् पश्येत्, स्त्रियः पतिसंयुक्ताः सदा पतिव्रताः, न विधवाः भविष्यन्ति। नाग्निभयं, न जलनिमज्जनं, न वातभयं, न ज्वरः, न क्षुधाभयं, न चौरभयं, नगरराज्यानि धनधान्यसम्पूर्णानि च स्युः। सर्वे सततं हृष्टाः सत्ययुगे यथा, शतश्वमेधान् कृत्वा सुवर्णं दत्तवन्तः। दशकोटिगाः गाः विधिवत् विप्राय दत्त्वा, ब्राह्मणेभ्यः अपरिमितं धनं दत्तं तेन कीर्तिमता। राघवः शतगुणान् राजवंशान् स्थापयिष्यति, चतुर्वर्णान् च स्वधर्मे प्रतिष्ठापयिष्यति। दशसहस्रशतानि वर्षाणि राज्यं कृत्वा, रामः ब्रह्मलोकं यास्यति। एष धर्म्यः पुण्यः पापनाशनः वेदसम्मतः रामकथासंप्रदायः, यः पठति स सर्वपापैः विमुक्तः स्यात्। योऽयं जीवनप्रदः रामायणकथासंकीर्तनं करोति, सः पुत्रपौत्रसखैः सह स्वर्गे पूज्यते। पठन् ब्राह्मणः वाग्मी भवति, क्षत्रियः पृथिवीपतिः, वैश्यः व्यापारसिद्धिं लभते, शूद्रः अपि महतीं श्रियम् आप्नोति। एवं पुण्ये वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डे द्वितीयः सर्गः श्रोतव्यः। नारदवचनानि श्रुत्वा, धर्मात्मा वाक्सम्पन्नः सः शिष्यैः सह तं महर्षिं पूजयामास। तस्मिन् मुहूर्ते तस्मात् महर्षेः दिव्यलोकं गते, सः जाह्नव्याः समीपे तमसातटं जगाम।