रामः भरतं समालभ्य स्नेहपूर्वकं मधुरया वाचा संबोधितवान्—“नरश्रेष्ठ, यथा सत्यवाक्यः पिताऽस्माकं यदाज्ञापयत्, तां शीघ्रं त्वमपि त्वरया पूर्णय, राज्याभिषेकं स्वीकृत्य। मम निमित्तं राजा भगवाञ्श्रीदशरथो यः ऋणस्यानुशयेन बाध्यते, तं त्वं धर्मज्ञ भरत, ऋणात् विमोचय, पितरं मातरं च सत्कुरु। पूर्वं हि श्रूयते—गयेन नाम प्रसिद्धेन यज्वना तस्य पितरं प्रति गायायां स्तुतिः कीर्तिता। पुत्रः पितरं पुत्नामकात् नरकात् त्रायते, अतः स ‘पुत्रः’ इति कथ्यते, यतः स पितरं पालयति, नयति वा। तस्मात् धर्मज्ञाः सन्तः बहून् पुत्रान् सन्तान् सन्तः शास्त्रविदः प्रजनयन्ति; तेषु हि बहुषु अपि सम्भूय, कश्चिदेकः गायां गच्छेत् इति। एवं सर्वे राजर्षयः मन्यन्ते, राजानां शिरोमणे, तस्मात् नरश्रेष्ठ, त्वं पितरं नरकात् त्रायस्व। भरत, त्वं शत्रुघ्नेन सह, द्विजातिभिः सह, जनानां प्रियं प्राप्य, अयोध्यां प्रतिगच्छ। अहम् अपि सीता लक्ष्मणयोः सहितः, विलम्बं विना दण्डकारण्यं प्रविश्यामि। त्वं नरानां राजा भव, अहं तु वनवासिनां मृगाणां च स्वामी स्याम्। त्वं हृष्टः महापुर्यां प्रतिगच्छ; अहं अपि हृष्टः दण्डकं प्रविश्यामि। भरत, वर्षाकाले सूर्यकिरणाः तव शिरसि छायां वितन्वन्तु; अहम् अपि एतेषां वनवृक्षाणां घनच्छायायां सुखेन विश्राम्येयम्। शत्रुघ्नः तव सहचरः, सुमित्रानन्दनः मम मित्रवर्यः, वयं चत्वारः उत्तमपुत्राः, धर्ममार्गे स्थिताः स्मः। अतः, भरत, त्वं शोचित्वा न कर्तव्यम्।” इत्येवमुक्त्वा सर्गस्य समाप्तिः अभवत्। एतेन प्रकारेण रामः भरतं सान्त्वयन् स्थिते, तत्रैव श्रेष्ठः ब्राह्मणः जाबालिः धर्मविरुद्धं वचनं रामाय धर्मज्ञाय उक्तवान्—“साधु राघव, परन्तु तव मनः फलहीनं नास्तु, सामान्यजनवत्; त्वं हि सतां मनसि स्थितः। कः कस्य बन्धुः? किम् कस्य स्वं? कः केन स्वीकृतः? एकः एव जनः जायते, एकः एव नश्यति। तस्मात्, राम, यो जनः मातरं पितरं च आश्रित्य तिष्ठति, स मूढः इति मन्ये; वास्तवतः, कश्चन कस्यचित् नास्ति। यथा कश्चित् ग्रामान्तरं गतः जनः किञ्चित्कालं तत्र वसति, पश्चात् तद्वासं त्यक्त्वा अन्यत्र वसति, एवं पितरौ मातरं गृहं च जनानां केवलं तात्कालिकं निवासस्थानम्। साधवः तत्र न तिष्ठन्ति। त्वं पित्रा परित्यक्तं राज्यं विहाय, दुःखकरं कठोरं कंटकाकीर्णं मार्गं न प्रतिपद्यस्व। समृद्धायां अयोध्यायां त्वमभिषिक्तः भव; नगरं एकबन्धनं त्वां प्रतीक्षते। राजपुत्र, त्वं अयोध्यायाः राजसुखानि भुङ्क्ष्व, यथा इन्द्रः स्वर्गे रमते। त्वं न दशरथः, न स त्वं; अन्यः राजा अस्ति, तस्य यथाज्ञा कुरु। पिता बीजमात्रमस्ति, शुक्लशोणितयोः यथैव, मातुः गर्भे संयोज्यते, ततः पुरुषस्य जन्म। स राजा यत्र गन्तव्यम्, तत्र गतः; एष एव मर्त्यानां मार्गः, त्वं तु व्यर्थं शोचसि। ये अर्थधर्मनिष्ठाः, तेषां अहं शोचामि, न तु अन्येषाम्; ते दुःखमासाद्य, मरणानन्तरं विनश्यन्ति। जनाः अष्टकां पितृभ्यः इति यजन्ति; परन्तु पश्य, मृतः किं खादेत्, पतितं खाद्यं विना? यदि अत्र यः खादति तस्य तद् अन्यस्य शरीरं यायात्, तर्हि विदेशस्थाय अपि श्राद्धं दद्युः; किन्तु तद् न शुद्धं खाद्यं स्यात्। एते शास्त्राणि, पण्डितैः रचितानि, दानप्रोत्साहनाय—‘यज, दा, दीक्षस्व, तपस्व, त्यज’ इति। तस्मात्, बुद्धिमान् भव, ‘नास्ति परलोकः’ इति मनसि स्थापय; प्रत्यक्षं पश्य, अप्रत्यक्षं त्यज। एतद्विद्यया, सर्वजनस्वभावदर्शिना, भरतस्य वचः शृण्वन्, राज्यं गृहाण।” इत्येतावत् सर्गस्य समाप्तिः। एवं जाबालिवचनं श्रुत्वा, सत्यधृतिः रामः भक्त्या, स्थिरया बुद्ध्या प्रत्युवाच—“मम प्रीत्यर्थं कामार्थं च यानि त्वया इहोक्तानि, तानि धर्मरूपाणि सन्ति, परन्तु न तु तत्त्वतः हितानि। यः संयमवर्जितः, पापकर्मा, भग्नशीलः दृश्यते, स सत्सु मान्यतां न लभते। शुभः वा अशुभः, वीरः वा स्वार्थी, केवलं शीलमेव पुरुषस्य प्रकाशकं, शुद्धः वा अशुद्धः। यो दुष्टः सन्, सच्छीलः इति दृश्यते, अशुद्धः शुद्धवत्, चिह्नहीनः चिह्नवत्, दुष्चरितः साधुवद्वा—यदि अहं धर्मस्य आभासेन अधर्मं आचरामि, हितं परित्यज्य, सदाचारं विहाय, तदा लोके संकरः स्यात्। कश्चित् विवेकी धर्माधर्मवित्, मां लोके पापकर्माणं, जनानां मध्ये लज्जास्पदं मन्येत। कस्मै आचरणं ददामि? केन स्वर्गं प्राप्नुयाम्? यदि अहं असत्यशीलं मार्गं आचरन् जीवामि, तदा व्रतं न सिध्येत्। सर्वं जगत् कामपथमेव अनुयाति; यथा राज्ञां आचारः, तथा प्रजाः अपि तादृशाः।” एवं स रामः धर्ममार्गे स्थितः, सत्यं धर्मं च समाश्रित्य, जाबालिवचनं प्रतिव्याजहार।