देवदानवयोः युद्धे सति, तव मातामहः राजा सन्तुष्टः सन्तोष्य तव मातरं वरं दत्तवान्। ततः प्रतिज्ञां लब्ध्वा, तव कीर्तिमती माता, नरश्रेष्ठ, राज्ञः द्वौ वरौ याचितवती। सा तव राज्यं तथा मम वनवासं याचितवती; राजा तस्याः इच्छानुसारं तौ वरौ दत्तवान्। पितुः आज्ञया, नरश्रेष्ठ, अहं अपि चतुर्दश वर्षाणि वनवासे स्थितुं बाधितः, वरदः इव। एवं सत्यं पितुर्वचनं च निष्ठाय, लक्ष्मणेन सीतया च सह, अहं एष निर्जनं वनं प्राप्तवान्। तवापि, नरराज, पितुः सत्यं वचनं शीघ्रं पूर्तिं कुर्यात्, अभिषेकं स्वीकृत्य। तव कारणात्, धर्मज्ञ, भरत, राजानं प्रभुं ऋणात् विमोचय, पितरं मातरं च पूज्य। पुरातनकाले, प्रिय, गयेन यज्ञकर्त्रा गयायां पितुः कृते प्रसिद्धं स्तोत्रं गायितमिति श्रूयते। पुत्रः पितरं पुत्-नरकात् रक्षति, अतः 'पुत्र' इति कथ्यते, यः पितरं रक्षति वा नयति। धर्मज्ञः पण्डितः च पुत्रः अनेकेषु जननीयः; तेषु बहुषु, कश्चित् गयां गच्छति। एतद् सर्वे राजर्षयः अभ्यगच्छन्, राजसुख, अतः नरश्रेष्ठ, पितरं नरकात् रक्ष, प्रभो। अयोध्यां गच्छ, भरत, जनस्य प्रियं कुरु, शत्रुघ्नेन सह, वीर, द्विजैः सर्वैः च। अहं अपि शीघ्रं दण्डकवनं प्रविश्य, वैदेही लक्ष्मणेन च सह, राजन्। त्वं भरतः नराणां राजा भव; अहं वनवासिनां मृगाणां च राजा भविष्यामि। अद्य हृष्टः महापुर्यां गच्छ; अहं अपि हृष्टः दण्डकं प्रवेश्यामि। सूर्यस्य किरणाः, भरत, वर्षासु तव शिरः छायया शीतलयन्तु; अहं अपि सुखेन वनवृक्षाणां घनछायायां विश्रामिष्यामि। शत्रुघ्नः त्वं तव सहचरः, कौशलः; सौमित्रिः मम मुख्यः मित्रः। वयं चत्वारः उत्तमपुत्राः, राजन्, सत्यमार्गं चरिष्यामः—मा शुचः, भरत। एवं श्रीमद् अयोध्याकाण्डे वाल्मीकिना कृतस्य आदिकाव्यस्य पुण्यस्य रामायणस्य सप्तोत्तरशततमः सर्गः समाप्तः। भरतं सान्त्वयन्तं दृष्ट्वा, विशिष्टः ब्राह्मणः जाबालिः, धर्मविरुद्धं वाक्यं रामाय धर्मज्ञाय उवाच। "साधु राघव, परन्तु तव मनः फलहीनं मा भवतु, साधारणपुरुषस्य इव; तव मनः सत्पुरुषस्य उत्तमं। कः कस्य सम्बन्धी? कः कस्य स्वामी? कस्य किञ्चित् अस्ति? प्रत्येकः जीवः एकाकी जन्मति, एकाकी विनश्यति। अतः, राम, यो 'माता' 'पिता' इति लिप्तः, सः मूढः इति मान्यः; वस्तुतः कस्यापि कश्चित् नास्ति। यथा कश्चित् अन्यग्रामं गच्छन्, किञ्चित् कालं तत्र तिष्ठति, अनन्तरं तं गृहम् त्यजति, अन्यत्र वसति। एवं काकुत्स्थवंशज, जनानां पितरः, मातरः, गृहं च केवलं अस्थायी निवासः; सत्पुरुषाः तेषु न लिप्यन्ते। पितुः राज्यं परित्यज्य, नरश्रेष्ठ, त्वं दुःखदं, कठिनं, कंटकयुक्तं मार्गं न स्वीकरोतु। समृद्धायां अयोध्यायां स्वं अभिषेकं कुरु; नगरी एकब्रह्मकचं त्वां प्रतीक्षते। राजकुमार, अयोध्यायाः उत्तमं राजसुखं भुङ्क्ष्व, इन्द्रः स्वर्गे यथा। त्वं न दशरथः, न सः त्वं; अन्यः राजा अस्ति, तस्य आज्ञां कुरु। पिता केवलं बीजं, श्वेतरक्तं च; मातुः गर्भे संयुक्तं, तत्र मानवस्य जन्म। सः राजा तत्र गतः, यत्र गन्तव्यम्; एषा मर्त्यानां गति, त्वं तु व्यर्थं शोकं करोषि। धनधर्मनिष्ठानां दुःखमस्ति, अन्येषां न; इह दुःखं भुक्त्वा, मृत्युः अनन्तरं विनाशः। जनाः अष्टकां पितृयज्ञं कृत्वा मन्यन्ते, पितृभ्यः; परन्तु मृतः किं खादति? केवलं क्षीणं अन्नम्। यदि यत्र कश्चित् खादति, तद् अन्यस्य शरीरं गच्छेत्, तर्हि विदेशस्थाय श्राद्धं कर्तुं शक्यं, परन्तु तद् न शुद्धं। एते ग्रन्थाः पण्डितैः दानोत्साहनाय रचिताः—'यज्ञं कुरु, दत्तं कुरु, दीक्षा कुरु, तपः कुरु, त्यागं कुरु' इत्यादि। अतः, बुद्धिमान्, 'नास्ति परं' इति मनः स्थिरीकुरु; प्रत्यक्षं अनुगच्छ, अप्रत्यक्षं त्यज। एवं सर्वजनस्य स्वभावं दृष्ट्वा, भरतस्य याचनेन राज्यं स्वीकुरु। एवं श्रीमद् अयोध्याकाण्डे वाल्मीकिना कृतस्य आदिकाव्यस्य पुण्यस्य रामायणस्य अष्टोत्तरशततमः सर्गः समाप्तः। जाबालिवचनं श्रुत्वा, रामः, सत्यवादी, गम्भीरया भक्तिया, स्थिरया बुद्ध्या प्रत्युवाच। "मम सुखाय कामाय च, तव वचनानि धर्मरूपाणि, परन्तु न तु धर्मः, न तु शुद्धं। यः संयमहीनः, दुष्टाचारः, भग्नचरित्रः, सः सत्पुरुषेषु सम्मानं न लभते। नृपः वा, न वा, वीरः वा, स्वार्थी वा, केवलं चरित्रेण पुरुषः ज्ञायते, शुद्धः अशुद्धः वा।