नियमान् यथाविधि सम्पूर्ण्य, राजा दशरथः स्वपत्नीभिः सहितः, सेवकैरनुयातः सेनया रथवाहनैश्च सह नगरं प्रविवेश। ततो भूमिपालाः सर्वे राज्ञा यथार्हं सत्कृत्य, परमप्रीताः सन्तः, तं महर्षिं प्रणम्य स्वस्वराज्यानि प्रतस्थुः। ये तु महात्मानः नृपाः स्वपुरीः प्रतिनिवृत्ता, तेषां तेजस्विनां सेनाः प्रमुदिताः प्रजाज्युः। भूमिपालेषु निर्गतेषु, राजा दशरथः द्विजातीनां श्रेष्ठैः सह प्रभया युक्तः स्वनगरं प्रविवेश। ऋश्यशृङ्गोऽपि महता सत्कार्य पूजितः, शान्तया सह, राज्ञा बुद्धिमता न निरुद्धः, स्वपार्षदेन सह प्रस्थितवान्। सर्वेषां विसर्जनं कृत्वा, राजा तत्रैव सन्तुष्टचित्तः सुखेन वसन्, पुत्रोत्पत्तिं चिन्तयामास। यज्ञस्य समाप्तौ षडृतून् व्यतीतान्, द्वादशे मासि चैत्रस्य नवम्यां दिने—यदा पुनर्वसुः नक्षत्रमाधिष्ठात्री अदितिः, पञ्च ग्रहाः स्वोच्चस्थाने, गुरुमन्दश्चन्द्रौ च कर्कटे लग्ने—तदा सर्वसम्मान्यः जगन्नाथः उदिते, कौसल्या दिव्यलक्षणसम्पन्नं रामं सुषुवे। स तु विष्णोः अर्धभागः महातेजाः इक्ष्वाकुवंशस्य आनन्दः, रक्ताक्षः महाबाहुः रक्तोष्ठः दुन्दुभिस्वरः आसीत्। कौसल्या तेन अतुलवपुषा पुत्रेण दीप्तिमती बभूव, यथा अदितिः वज्रधरेन्द्रेण देवेषु। तदा कैकेय्यां सत्यवीर्यसम्पन्नः भरतः जातः, स विष्णोः चतुर्थांशः सर्वगुणोपेतः। अथ सुमित्रा द्वौ पुत्रौ, लक्ष्मणशत्रुघ्नौ, समरे सर्वास्त्रकुशलौ, विष्णोः अर्धभागसम्पन्नौ, सुषुवे। भरतः शान्तात्मा पुष्ये जातः, मीनलग्ने; सुमित्रायाः पुत्रौ आश्लेषायां कर्कटलग्ने, सूर्ये उदिते, अभवन्। राज्ञः चत्वारः पुत्राः पृथग्जाताः, महात्मानः, सद्गुणसम्पन्नाः, समरूपिणः, सौन्दर्ये प्रोष्ठपदद्वयसमाः। तदा गन्धर्वाः मधुरगानानि गायन्ति, अप्सरसां गणाः नृत्यन्ति, दिव्यदुन्दुभ्यः निनादन्ति, पुष्पवृष्टिश्च दिवः पतति। मधुरगानैः वाद्यैः च तानि विशालानि रत्नमण्डितानि सभा गृहाणि शब्दयन्ति। राजा बन्धिवन्दिजैः सूतैः च सह, विप्रेभ्यः धनानि सहस्रशः गावः च दत्तवान्। एकादशाहे गते, सः पुत्राणां नामकरणं कृतवान्—ज्येष्ठं महात्मानं रामं, कैकेय्याः पुत्रं भरतं च। ततः वसिष्ठः परमप्रीतमानसः सौमित्रिं लक्ष्मण इति, अन्यं शत्रुघ्न इति नामानि दत्तवान्। विप्रांश्च नगरजनान् देशजान् च भोजयित्वा, विप्रेभ्यः बहु रत्नानि दत्तवान्। सर्वाणि जातकर्मादिकानि संस्कारान् तेषां कृतानि; तेषु ज्येष्ठः रामः पितुः प्रीत्युत्कर्षः पताकेव बभूव। सः पुनः प्रजासु स्वयम्भुवत् पूज्यः, सर्वे वेदविदः, शूराः, लोकहिते रताः आसन्। सर्वे ज्ञानसम्पन्नाः, सर्वे गुणैरलङ्कृताः; तेषु रामः महातेजाः सत्यवीर्यनिश्चलः। सर्वजनप्रियः शशिसदृशशुचिः, गजाश्वरथारोहणे विशिष्टः अभवत्। सः धनुर्वेदे रतः, पितृसेवायां त्वरितः; बाल्येऽपि लक्ष्मणः वर्धमानश्रीः अतिस्नेहेन युक्तः। लक्ष्मणः नित्यं रामे, जगत्प्रिये ज्येष्ठभ्रातरि, अन्वगच्छत्, सः तं सर्वानन्ददः, राममपि शरीरेणानन्दयत्। लक्ष्मणः संपद्गुणयुक्तः, बहिः प्राण इव, रामः तेन विना न शेषयितुं शक्नोति स्म। सुस्वादु भोजनं यदा आन्यते, तदा लक्ष्मणः रामं विना न अश्नाति स्म; रामो यदा अश्वारूढः मृगयां यायात्, तदा लक्ष्मणः धनुर्धरः पृष्ठतः तं रक्षन् अन्वयात्; भरतस्य तु, शत्रुघ्नः लक्ष्मणानुजः, तथैव आसीत्। सः तस्य प्राणेभ्योऽपि प्रियः, तद्वत्प्रियः च, एवं दशरथः चतुर्भिः पुत्रैः सुसंवर्धितः। सः परमसन्तुष्टः, पितामह इव सुरेषु, बभूव; सर्वे ज्ञानसम्पन्नाः, गुणैरलङ्कृताः, विनीताः, कीर्तिमन्तः, सर्वज्ञाः, दीर्घदर्शिनः, तेजस्विनः, बलसम्पन्नाः च आसन्। पितरं दशरथं ब्रह्मेव लोकनाथः प्रमुदितः; ते च पुरुषव्याघ्राः वेदाध्ययने रताः। पितृसेवायां धनुर्विद्यायां च निष्ठिताः, ततः दशरथराजा पुत्राणां विवाहसंस्कारं चिन्तयामास। स धर्मात्मा राजा, आचार्यबन्धुभिः सहितः, मन्त्रिभिः सह तन्मध्ये चिन्तयन् स्थितः। तस्मिन्नेव समये महर्षिः महातेजाः विश्वामित्रः आगतः; सः राजदर्शनकाङ्क्षी द्वारपालान् उवाच—मम आगमनं शीघ्रं राज्ञे निवेदयत। तच्छ्रुत्वा ते त्वरिताः राजभवनं प्रति जग्मुः। ते सर्वे तैः वचोभिः उद्विग्नचित्ताः, यत्र महर्षिः विश्वामित्रः तिष्ठति, तत्र राजगृहं गत्वा उपस्थिताः। ततोऽन्तःपुरे इक्ष्वाकुवंशस्य राजानं विश्वामित्रागमनं निवेदयामासुः। तेषां वचनं श्रुत्वा, राजा दशरथः पुरोहितैः सह, तदागमनाय सज्जः अभवत्।