एवं श्रीमद् वाल्मीकिना कृतस्य प्राचीनस्य पूजनीयस्य रामायणस्यायोध्याकाण्डे षट् शतं षड् अध्यायः समाप्तः। ततः भरतस्य वचनानन्तरं लक्ष्मणस्य ज्येष्ठः भ्राता, कुलमध्ये पूजितः, तं प्रत्युवाच। यद् उक्तं त्वया, तत् युक्तं एव, भरत, यतः त्वं दशरथस्य च कैकेय्याः च पुत्रः, राजर्षिभ्यः श्रेष्ठः। पूर्वं, भ्रातः, अस्माकं पितरं तव मातरं विवाहयन्तं तव मातामहः अप्रतिमं राजदायं श्रावयामास। सुरासुरयुद्धे तव मातामहः राजा सन्तुष्टः तस्यै वरं ददौ। ततः प्रतिज्ञां लब्ध्वा, तव प्रसिद्धा माता, नरश्रेष्ठ, राजा द्वौ वरौ याचितवती। सा तव राज्यम् अपि मम वनवासम् अपि याचितवती; राजा तस्यै इच्छया तौ वरौ दत्तवान्। पितुः आज्ञया, नरश्रेष्ठ, अहम् अपि चतुर्दशवर्षाणि वनवासाय नियुक्तः। तस्मात् सत्यनिष्ठः पितृवाक्यपरायणः लक्ष्मणसीतासहितः एकान्तवनं आगतः। त्वं अपि, नरश्रेष्ठ, शीघ्रं पितुः सत्यस्य आज्ञां पूर्त्यर्थं अभिषेकं स्वीकरोतु। मम निमित्तं पितरं ऋणात् विमोचय, भरत, धर्मज्ञ, पितरं मातरं च पूज्यताम्। पूर्वं, प्रिय, श्रुतं यत् गयायां गयः प्रसिद्धः यज्वा पितरं स्तुतिं गायन् यज्ञं कृतवान्। पुत्रः पितरं पुत् नामकात् नरकात् उद्धरति, अतः 'पुत्र' इति नाम, यः पितरं रक्षति वा नेतुं शीलः। धर्मज्ञः पुत्रः बहवः सन्ति, तेषु एकः गयायां गच्छेत् इति राजर्षयः मन्यन्ते। अतः, राजकुलानां आनन्द, नरश्रेष्ठ, पितरं नरकात् उद्धर, राजन्। अयोध्यां गच्छ, भरत, जनानां प्रियं कुरु, शत्रुघ्नसहितः, द्विजातिसहितः च। अहम् अपि शीघ्रं वैदेही लक्ष्मणसहितः दण्डकवनं प्रवेशयिष्यामि। त्वं नरश्रेष्ठः, नराणां राजा भव; अहं वनवासिनां मृगाणां च राजा भविष्यामि। त्वं हृष्टः महापुर्यां गच्छ; अहं अपि हृष्टः दण्डकं प्रवेशयिष्यामि। भरत, वर्षासु सूर्यकिरणाः तव शिरः छायया शीतलयन्तु; अहं अपि वनवृक्षाणां घनछायायाम् सुखेन विश्रामयिष्यामि। शत्रुघ्नः अत्यन्तकुशलः तव सहचरः भविष्यति; सौमित्रिः मम मुख्यः मित्रम्। वयं चत्वारः उत्तमपुत्राः, राजन्, सत्यमार्गं अनुसरिष्यामः; भरत, त्वं मा शुचः। एवं श्रीमद् वाल्मीकिना कृतस्य प्राचीनस्य रामायणस्यायोध्याकाण्डे सप्तशतं सप्त अध्यायः समाप्तः। भरतं सान्त्वयन्तं दृष्ट्वा, विशिष्टः ब्राह्मणः जाबालिः धर्मविरुद्धं वचनं रामाय धर्मज्ञाय उवाच। राघव, साधु, किन्तु तव मनः फलहीनं न भवतु; त्वं साधुवृत्तस्य उत्तमं मनः युक्तः। कः कस्य किम् सम्बन्धी? कस्य किम् अस्ति? कः कस्य किम् धारयति? प्रत्येकः जीवः एकाकी जायते, एकाकी विनश्यति। अतः, राम, यः 'माता' 'पिता' इति आसक्तः, सः मूढः; वस्तुतः कस्यापि कश्चन न अस्ति। यथा कश्चित् अन्यग्रामं यातः किञ्चित् कालं तत्र वसति, तत्रातिथ्यं कृत्वा, अनन्तरं अन्यत्र गच्छति, एवं जनानां पितरं माता गृहं च केवलं अस्थायि निवासः; साधवः तत्र न आसक्ताः। पितुः राज्यं त्यक्त्वा, नरश्रेष्ठ, त्वं दुःखदं कठिनं कंटकयुक्तं मार्गं न स्वीकरोतु। ऐश्वर्ययुक्तायां अयोध्यायां स्वं अभिषेकं कुरु; नगरी एकचोटीव त्वां प्रतीक्षते। राजकुमार, अयोध्यायाः उत्तमं सुखं भुङ्क्ष्व, यथा इन्द्रः स्वर्गे रमते। त्वं न दशरथः, न सः त्वं; अन्यः राजा अस्ति, तस्य आज्ञां कुरु। पिता केवलं बीजः, यथा श्वेतरक्तरूपे द्रव्ये; मातुर्योन्या संयोगात्, तत्र मानवः जायते। राजा यत्र गन्तव्यं तत्र गतः; एषः मर्त्यानां मार्गः, त्वं व्यर्थं शोकं कुरुषे। धनधर्मनिष्ठाः जनाः, तेषां दुःखं करोमि, अन्येषां न; ये दुःखं भुक्त्वा, मृत्युः अनन्तरं नश्यन्ति। जनाः अष्टकायज्ञं पितृभ्यः इति कुर्वन्ति; परं मृतः किं खादेत्, केवलं नष्टं खाद्यं। यद्यत्र यत् खाद्यं तद् अन्यस्य देहे गच्छेत्, तर्हि विदेशस्थस्य श्राद्धं कुर्यात्, परं तद् न शुद्धं खाद्यं। एते शास्त्राणि, विप्रैः रचितानि, केवलं दानोत्साहनाय; 'यज्ञं कुरु, ददातु, दीक्षां कुरु, तपः कुरु, त्यज' इति। अतः, बुद्धिमन्, 'नास्ति परं' इति मनः स्थापय; प्रत्यक्षं अनुसर, अप्रत्यक्षं त्यज। एषा बुद्धिः सर्वजनस्य स्वभावं पश्यति; भरतस्य याचनेन राज्यं स्वीकरोतु। एवं श्रीमद् वाल्मीकिना कृतस्य प्राचीनस्य रामायणस्यायोध्याकाण्डे अष्टशतं अष्ट अध्यायः समाप्तः।