यदा तु महाश्वमेधयागः सम्पन्नः, तदा देवाः स्वभागान् प्राप्त्वा यथागतं प्रययुः। राजा दशरथः, स्वपत्नीभिः सह, सर्वव्रतानि समाप्य, सेवकैर् अश्वैः सेना-वहनैः संयुतः नगरं प्रविष्टवान्। तेन सम्यक् सम्मानिताः पृथ्वीपतयः प्रमुदिताः, श्रेष्ठं मुनिं प्रणम्य, स्वस्वनगराणि प्रत्यगच्छन्। तेषां नगरं प्रत्यागतानां राज्ञां शोभायमानाः सेनाः प्रमोदिताः प्रकाशिताः। तेषु पृथ्वीपतिषु निर्गतेषु, दशरथः, द्विजातीनां श्रेष्ठान् अग्रे कृत्वा, शोभमानः नगरं प्रविष्टवान्। ऋश्यशृंगः, मह्यं सम्मानितः, शान्तया सह, राजा दशरथेन न निरुद्धः, तेन स्वपार्षदेन सह निर्गतः। तान् सर्वान् विसृज्य, राजा, मनःसन्तुष्टः, तत्र सुखेन स्थित्वा, पुत्रजन्मनः चिन्तनं कृतवान्। यज्ञसमाप्तेः अनन्तरम् षड् ऋतवः ययुः; ततः द्वादशे मासे, चैत्रस्य नवमे दिवसे, पुणर्वसौ नक्षत्रे आदित्याधिष्ठिते, पञ्च ग्रहाः उच्चस्थाने, गुरु-चन्द्रौ कर्कटे लग्ने, सर्वसम्मान्यः विश्वेश्वरः उदितः। तदा कौसल्या दिव्यलक्षणसम्पन्नं रामं जन्म दत्तवती। सः विष्णोः अर्धः, महातेजाः, इक्ष्वाकुवंशस्य आनन्दः, रक्तलोचनः, दीर्घबाहुः, रक्तोष्ठः, अनाहतध्वनिसमस्वरः। कौसल्या तेन अतुलतेजसा पुत्रेण दीप्तिमती, यथा अदितिः वज्रधरेन्द्रेण देवेषु। कैकेयी सत्यवीर्यनिष्ठं भरतं, विष्णोः चतुर्थांशं, सर्वगुणसम्पन्नं, जन्म दत्तवती। ततः सुमित्रा द्वौ पुत्रौ जनयामास—लक्ष्मणं च शत्रुघ्नं च, सर्वशस्त्रकुशलौ, विष्णोः अर्धांशसम्पन्नौ। भरतः शान्तचित्तः पुष्ये नक्षत्रे मीनलग्ने जातः; सुमित्रायाः पुत्रौ आश्लेषा नक्षत्रे कर्कटलग्ने, सूर्ये उदिते, जातौ। राज्ञः चत्वारः पुत्राः, महात्मानः, पृथक् जन्म प्राप्ताः, गुणैः सम्पन्नाः, रूपेण सम्यक्, शोभायमानाः, द्वौ प्रोष्ठपदौ इव। गन्धर्वाः मधुरं गीतं गायन्ति, अप्सरसः नृत्यन्ति, दिव्याः दुन्दुभ्यः नादयन्ति, आकाशात् पुष्पवृष्टिः अभवत्। गायन-वाद्यैः, रत्नाभरणयुक्ताः प्रासादाः शोभायमानाः। राजा सूत-मागध-गायकान् दत्तवान्, ब्राह्मणेभ्यः धनं सह सहस्रगावः दत्तवान्। एकादशाहे गते, पुत्राणां नामकरणं कृतवान्—ज्येष्ठः महात्मा रामः, कैकेयीपुत्रः भरतः। वसिष्ठः परमसन्तोषेण सौमित्रिं लक्ष्मणम् अन्यं च शत्रुघ्नं नाम दत्तवान्। ब्राह्मणान् नगरवासिनः जनपदवासिनः च भोजयित्वा, ब्राह्मणेभ्यः महद् रत्नसम्पदं दत्तवान्। सर्वाणि जातकर्मादिकानि संस्काराणि कृतवान्; तेषु ज्येष्ठः रामः, पताका इव, पितरं प्रमुदितवान्। सः पुनः प्रजासु स्वयम्भू इव पूजितः, सर्वे वेदविदः, शूराः, लोकहितनिष्ठाः। सर्वे ज्ञानसम्पन्नाः, गुणैः भूषिताः; तेषु रामः, महातेजाः, सत्यवीर्यनिष्ठः। सर्वैः प्रियः, शशिनः शुद्धः, गज-हय-रथारूढे प्रतिष्ठितः। धनुर्वेदे निष्ठः, पितृसेवायाम् उत्सुकः; बाल्येऽपि लक्ष्मणः, सौभाग्यवृद्धिः, अतीव स्निग्धः। लक्ष्मणः सदा रामे निष्ठः, लोकानन्दः, ज्येष्ठभ्राता; सर्वान् प्रमुदितवान्, रामं अपि शरीरेण। लक्ष्मणः सौभाग्यसम्पन्नः, बहिर्वायुः इव; पुरुषश्रेष्ठः तं विना न निद्रायते। स्वादु अन्नं आगतम् अपि तं विना न भुङ्क्ते; यदा राघवः अश्वारूढः शिकाराय गच्छति, तदा लक्ष्मणः धनुः गृहीत्वा पृष्ठतः गच्छति, रक्षायाम् स्थितः। भरतस्य शत्रुघ्नः, लक्ष्मणस्य अनुजः, तद्वद् आसीत्। सः तं जीवात् अधिकं प्रियः, तद्वद् प्रियः; एवं दशरथः चत्वारैः पुत्रैः पूजितः। सः परमसन्तुष्टः, पितामहः देवेषु इव; सर्वे ज्ञानसम्पन्नाः, गुणैः भूषिताः, लज्जावन्तः, कीर्तिमन्तः, सर्वज्ञः, दूरदर्शी; सर्वे दीप्तिमन्तः, बलिनः। तेषां पिता दशरथः ब्रह्मा जगत्पतिः इव प्रमोदितः; ते पुरुषसिंहाः वेदाध्ययननिष्ठाः। पितृसेवायाम् निष्ठाः, धनुर्वेदे प्रतिष्ठिताः; ततः दशरथः तेषां विवाहसंस्कारं चिन्तयामास। स धर्मात्मा राजा, गुरुभिः बन्धुभिः सह, विचारयामास; मन्त्रिभिः मध्ये चिन्तयन्, महात्मा। तदा महातेजाः विश्वामित्रः, आगतवान्; राजदर्शनं इच्छन्, द्वारपालान् उवाच। शीघ्रं मे गाधिपुत्रः कौशिकः आगमनं निवेदयत। तं आदेशं श्रुत्वा, परिचारकाः त्वरया राजप्रासादं गच्छन्, यत्र महर्षिः विश्वामित्रः स्थितः।