तदा भरतः मन्त्रकुशलैः मन्त्रिभिः सह पुरोहितैः वसिष्ठेन च सह, त्वां राजानं अत्रैवाभिषिञ्चन्तु, इति रामं प्रार्थयामास। यदा त्वं अस्माभिः अभिषिक्तः स्याः, तदा त्वं स्वबलविक्रमैः लोकान् विजित्य, मरुद्भिः सहितः इन्द्र इव, अयोध्यां शासनाय प्रस्थितुमर्हसि। त्वं त्रिणि ऋणानि प्रतिपद्य, दुष्टान् दग्ध्वा, मित्राणि कामैः तर्पयित्वा, केवलं मम शासनं कुर्वीत। अद्य तवाभिषेकसमये सच्च मित्राणि हृष्टानि स्युः, शत्रवश्च भयत्रस्ताः दशसु दिशः पलायेरन्। मातरं माम् च उपहासं समुद्धर, नरश्रेष्ठ, अद्य च पितरं पापात् त्रातुमर्हसि। अहं शिरसा नमस्कृत्य त्वाम् याचे—त्वं मयि च सर्वेषु च बन्धुषु दयां दर्शय, यथा भगवाञ्जगतः सर्वभूतानां करोति। यदि त्वं एतत् विहाय, वनं गन्तुमिच्छसि, तर्हि अहम् अपि त्वया सह गमिष्यामि। एवं दुःखितेन भरतेन शिरसा नमस्कृत्य बहुधा याच्यमानेऽपि, रामः पितुरादेशे स्थितः, प्रत्यागमनं न निश्चितवान्। तस्य राघवस्य अद्भुतं धृतिं दृष्ट्वा, जनाः अपि, यद्यपि अयोध्यां प्रत्यागमनाभावेन शोकिताः, तस्य निश्चलधृतौ हर्षं जग्मुः। ततो नगरवृद्धप्रियाः पुरोहिताः, मातरश्च अश्रुपूर्णलोचनाः, भरतस्य एवं भाषमाणस्य स्तुतिं कृत्वा, सह रामं प्रार्थयामासुः। एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य षट्-शत-षष्टितमः सर्गः समाप्तः। पुनः भरतेन एवं उक्ते, लक्ष्मणस्य ज्येष्ठभ्राता, कुलमध्ये पूजितः, तमिदं प्रत्युवाच। यदुक्तं त्वया, तत् युक्तमेव, त्वं हि दशरथस्य तथा कैकेय्याः पुत्रः, नृपश्रेष्ठ। पूर्वं हि, भ्रातः, पितरं तव मातर्याः विवाहे, मातामहात् अप्रतिमं राजशुल्कं शुश्राव। सुरासुरयुद्धे तव मातामहः राजा, सन्तुष्टः, तस्यै वरं ददौ। तदा प्रतिज्ञां लब्ध्वा, तव ख्यातया माता, नरश्रेष्ठ, द्वौ वरौ पितरं याचत। सा तव राज्यं, नरव्याघ्र, मम च वनवासं याचितवती; राजा तस्यै द्वौ वरौ यथेष्टं दत्तवान्। तस्मात् पितुः आदेशेन, नरश्रेष्ठ, अहम् अपि चतुर्दश वर्षाणि वनवासं दत्तवान्। एवं सत्यवाक्ये पित्र्ये च वचने स्थितः, लक्ष्मणेन सीतया च सह, एतदेकाकिनं वनं प्राप्तवान्। त्वं अपि, नराधिप, शीघ्रं पितुः सत्यस्य शासनं स्वीकृत्य, अभिषेकं कुरु। मम कृते, धर्मज्ञ, पितरं त्रयात् ऋणात् विमोचय, मातरं च पितरं च पूजय। पूर्वं हि, प्रिय, गया इति यज्ञकर्ता, गयायां एव, पितरं प्रति प्रसिद्धं स्तोत्रं गायन श्रुतः। पुत्रः पितरं पुत् नामकात् नरकात् तारयति, अतः सः 'पुत्र' इति कथ्यते, यतः पितरं पालयति वा नयति। अनेकाः पुत्राः धर्मिष्ठाश्च विद्वांसश्च जनयितव्याः; तेषां मध्ये, यदि बहवः स्युः, कश्चन एकः गयां गच्छेत्। एवं सर्वे राजर्षयः मन्यन्ते, नृपानन्दन; अतः नरश्रेष्ठ, त्वं पितरं नरकात् तारय, प्रभो। त्वं अयोध्यां गच्छ, जनानां प्रियं कुरु, शत्रुघ्नेन सह, वीर, द्विजातिभिः च सह। अहम् अपि शीघ्रं वैदेह्या लक्ष्मणेन च सह, दण्डकवनं प्रवेक्ष्यामि। त्वं राजन्, स्वयमेव नराणां राजा भव; अहं तु वनचराणां मृगाणां च राजा भविष्यामि। अद्य त्वं हृष्टः महतीं पुरीं गच्छ; अहम् अपि हृष्टः दण्डकं प्रवेक्ष्यामि। वर्षाकाले, भरत, सूर्यरश्मयः तव शिरः छायया शीतलयन्तु; अहम् अपि एषु वनवृक्षेषु गाढच्छायायाम् सुखं विश्रान्तिं लभेयं। शत्रुघ्नः, अतीव कुशलः, तव सहचरः भविष्यति; सौमित्रिः मम मुख्यः मित्रं इति प्रसिद्धः। वयं चत्वारः उत्तमपुत्राः, राजन्, धर्ममार्गे स्थिताः भविष्यामः—त्वं मा शुचः, भरत। एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य सप्त-शत-सप्ततितमः सर्गः समाप्तः। एवम् आश्वास्यमाने भरते, जाबालिर्नाम ब्राह्मणश्रेष्ठः, धर्मविपरीतानि वचांसि रामं धर्मज्ञं प्रत्युवाच। साधु राघव, किं तु तव मनः न निष्फलं भवतु, साधूनां यथा, त्वं हि उत्तमबुद्धिः। कः कस्य बन्धुः? किमस्य कस्य? केन किम् उपलभ्यते? प्रत्येकं जनः एकाकी जायते, एकाकी च विनश्यति। अतः राम, यो जनः मातरं पितरं च आश्रित्य तिष्ठति, सः मूढः इति मन्ये; वास्तवतः कश्चित् कस्यचित् नास्ति। यथा कश्चन जनः ग्रामान्तरं गच्छन्, किञ्चित्कालं तत्र वसति, पश्चात् तद्वासं विहाय अन्यत्र गच्छति; एवं, काकुत्स्थ, जनानां पितरौ मातरं च गृहं च केवलं अल्पकालिकं निवासस्थानं; साधवः तेषु न सज्जन्ति। त्वं पितुः राज्यं परित्यज्य, नरश्रेष्ठ, इमं क्लेशकरं कठिनं कण्टकाकीर्णं मार्गं न प्रतिपद्याः। समृद्धायां अयोध्यायां आत्मानं अभिषिञ्चस्व; सा पुरी एकवेन्या त्वाम् प्रतीक्षते। राजपुत्र, अयोध्यायाः उत्तमान् भोगान् इन्द्रः स्वर्गे यथा, त्वं च भुङ्क्ष्व। इति श्रीमद्वाल्मीकीयेषु आदिकाव्ये रामायणे अयोध्याकाण्डे षट्-शत-षष्टितमः, सप्त-शत-सप्ततितमः, अष्ट-शत-अष्टतितमश्च सर्गः समाप्तः।