भरतः, गुणसम्पन्नः सन्, सृष्टिसंहारयोः स्वरूपवित्, रामं दुःसहशोकवशं न गन्तुमर्हसीति सम्यगुवाच। सः रामं प्रार्थयामास—यदिदं मया गृहेऽभावे किञ्चित् पापं कृतं, तत्र मम माता दुष्टकर्मणा यत्पापं कृतवती, तद् त्वया क्षन्तव्यम्। धर्मबन्धनैः बद्धः सन्, अहं मातरं ताम्, यद्यपि साऽर्हति दण्डं, न तु दुष्कृत्ये तस्याः तिव्रं दण्डं दातुमिच्छामि। कथं दशरथस्य सुतः, कुलधर्मनिष्ठः, धर्मज्ञः, अधार्मिकं कर्म कर्तुमर्हेत्? गुरुं, कर्तारं, ज्येष्ठं, राजानं, मृतपितरं, देवताः च—एतान् अहं सभायाम् न कदापि निन्देयम्। कः स्त्रीसुखकामः, धर्मज्ञः, पापं कर्म, निष्फलं च, कर्तुमर्हति? प्राचीनैः श्रुतं—मरणकाले प्राणिनां बुद्धिभ्रमो भवति; एषः परम्परा इव अस्माकं पुरतः पितरि दृष्टा। यदि पिता क्रोधमोहप्रमादैः किञ्चित् अपराधमकरोत्, तद् त्वं धर्मनिष्ठः सन्, निवर्तय। पितुः पतनहेतुः यद् अपराधः, सः पुत्रस्यैव सञ्जायते। सत्यपुत्रो भव, मा पित्रोः पापकर्मणः अनुवर्ता; बुद्धिमन्तः लोके तादृशं न अनुमन्यन्ते। त्वं कैकेयीं, माम्, पितरं, बान्धवान्, नगरजनपदवासिनः च सर्वान् पालय। कः सम्बन्धः वनस्य च क्षत्रियस्य च? कः जटानां च राज्यस्य च? त्वं विघटितं कर्म न कुर्याः। क्षत्रियस्य प्रथमो धर्मः राज्याभिषेकः; तेन प्रजापालनं भवति। कः निश्चितं वर्तमानं धर्मं परित्यज्य, सन्दिग्धं भविष्यधर्मं अन्विष्येत्, क्षत्रियः सन्? यदि दुःखसहितं धर्मं त्वं इच्छसि, तर्हि धर्मपालनाय चतुर्वर्णान् पालय, तं क्लेशं स्वीकुरु। आश्रमेषु गार्हस्थ्यं श्रेष्ठमिति धर्मज्ञैः उक्तं; कथं तत् त्वया परित्यज्यते? विद्या, स्थान, जन्म—एतेषु अहं तव कनिष्ठः; कथं त्वयि स्थिते अहं राज्यं कर्तुम् शक्नोमि? अहं बालः, अल्पबुद्धिः, गुणहीनः, तव विना राज्यं धारयितुं न समर्थः। अतः त्वं स्वधर्मे स्थित्वा, अखिलं निःशोकं पितृपैतामहं राज्यं स्वबान्धवैः सह पालय। सर्वे मन्त्रिणः, ऋत्विजः, वसिष्ठः च, मन्त्रकुशलाः, त्वां सम्यक् अभिषिञ्चन्तु। अभिषिक्तः त्वं, बलवीर्येण लोकान् विजित्य, मरुत्संयुक्त इन्द्र इव, अयोध्यां पालय। त्रयाणां ऋणानां परिपूर्त्या, दुष्टदमनात्, सुहृदां तुष्ट्या च, त्वं मां पालय। अद्य तवाभिषेकसमये सत्सुहृदः प्रमुद्यन्तां, दुष्टाः भयभीताः दशसु दिशः पलायन्ताम्। मातरं माम् च कल्मषं विमोचय; पितरं च पातकात् रक्षस्व। अहं शिरसा प्रणम्य त्वां याचे—मयि च सर्वेषु बान्धवेषु च दयां दर्शय, यथा परमेश्वरः सर्वेषु भूतेषु करोति। यदि त्वं एतत् सर्वं परित्यज्य, वनं गन्तुम् इच्छसि, तर्हि अहम् अपि त्वया सह गमिष्यामि। एवं दुःखार्तः भरतः शिरसा प्रणम्य रामं याचमानः, रामः तु पितुर्वचननिष्ठया प्रत्यागमाय न मनः चकार। रामस्य तादृशीं दृढनिष्ठां दृष्ट्वा, जनाः, यद्यपि तस्य अयोध्यायाः अप्रत्यागमने शोकिताः, तस्य निश्चलधृत्या हृष्टाः अभवन्। ततः पुरजनप्रियाः ऋत्विजः, वृद्धाः, मातरः च अश्रुपूर्णलोचनाः, भरतस्य वचनं श्लाघ्यं मन्यमानाः, रामं समं प्रार्थयन्त। एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य षट्-शततमः षष्ठः सर्गः समाप्तः। पुनः भरतेन एवं उक्ते, लक्ष्मणस्य ज्येष्ठभ्राता, कुलमध्ये पूजितः, तम् प्रत्युवाच। यथोचितं त्वया उक्तं, यतः त्वं दशरथस्य, कैकेय्याः च, श्रेष्ठः सुतः। पूर्वं पितरौ तव मातरं परिणीय, तस्याः पितरं, अप्रतिमं दायं दातुम् श्रुत्वा। देवासुरसंग्रामे तव मातुः पितरं, राजा, प्रीतः सन्, तस्यै वरदानेन तुष्टः। ततो वरे लब्धे, तव कीर्तिमती माता, नृपश्रेष्ठ, द्वौ वरौ पितरं याचिता। तत्र तव राज्यं, मम च वनवासं अयाचत; राजा तस्यै तौ वरौ दत्तवान्। पितुर्वचनेन, अहम् अपि, नरश्रेष्ठ, दानशीलः सन्, चतुर्दशवर्षाणि वनं वासाय बद्धः। तेन सत्यप्रतिज्ञः, पितुर्वचने स्थित्वा, लक्ष्मणसीतया सह एष वनान्तं प्राप्तः। त्वमपि, नरश्रेष्ठ, शीघ्रं सत्यवाक्यपितुर्वचनं पुरस्कृत्य, राज्याभिषेकं स्वीकर। पितरं, नाथं अस्माकं, मम निमित्तं, ऋणात् विमोचय; धर्मज्ञ, पितरं मातरं च पूजय। एवं भरतेन धर्मयुक्तं, करुणया युक्तं च वचनं श्रुत्वा, रामः अपि धर्मनिष्ठया प्रत्युत्तरं दत्तवान्।