भरतः श्रीरामं प्रार्थयन् अत्यन्तं विनीतः इदं वचः उवाच—“त्वं, हे राघव, अमराणामिव स्वभावेन महानात्मा सत्यनिष्ठश्च, सर्वज्ञः सर्वदर्शी बुद्धिमान् च असि। यस्य तव इदृशाः गुणाः, सृष्टिप्रलययोः स्वरूपं जानतः, तवेदं दुःखं अत्यन्तमप्रतिकरं न शोचनीयम्। या मम माता, पापात्मिका दुरात्मा च, मम निमित्तम् अहं दूरस्थः सन्, यद् अपराधं अकरोत्, तत् त्वं, आर्य, क्षन्तुमर्हसि। धर्मबन्धनैः बद्धः सन्, अहं तस्यै मातरि, यद्यपि सा तद्गर्हितं कर्म अकुरुत्, घोरदण्डं न ददामि। कथं अहं दशरथस्य सुतः, शुद्धवंशः शुद्धकर्मा च, धर्मज्ञः सन्, अधर्म्यम् गर्हणीयं कर्म कर्तुं शक्नोमि? आचार्यं कर्तारं ज्येष्ठं राजानं पितरं च मृतम्, एतान् अहं सभायाम् न निगृह्णीयां, न च देवताः। कः स्त्रीप्रियार्थी, धर्मवित् सन्, अधार्मिकं निष्फलञ्च पापं कर्म कुर्यात्? पुरातनात् एव एष श्रुतिः—प्राणान्ते प्राणिनां बुद्धिविभ्रमः भवति; स एव अत्र अस्माकं दृष्टिपथे राज्ञा कृतः। यद् यद् पितुः क्रोधमोहप्रमादैः अपराधं कृतम्, तत् त्वं धर्मनिष्ठः सन्, सम्प्रत्यपाकृष्यतु। पितुः पतनहेतुत्वात् अपराधः सुतस्य एव इति मन्यन्ते। त्वं सत्पुत्रः भव, न तु पितुः पापस्य कर्ता; हि लोके पण्डिताः पापकर्मणः अनुवर्तनं न अनुमन्यन्ते। त्वं कैकेयीं माम् अपि पितरं बान्धवान् नगरजनपदवासिनः च सर्वान् रक्ष; सर्वत्र रक्षां कुरु। किं वनस्य क्षत्रियस्य च सम्बन्धः? किं जटानां राज्यस्य च? त्वं, आर्य, न एतादृशं विच्छिन्नं कर्म कर्तुमर्हसि। क्षत्रियस्य प्रमुखः धर्मः अभिषेक एव; तेन, महाबुद्धे, प्रजापालनं साध्यते। कः, निश्चितं वर्तमानं धर्मं परित्यज्य, अनिश्चितं सन्दिग्धं च धर्मं प्रार्थयेत्, क्षत्रियो वा तस्य बान्धवः वा? यद्यपि त्वं दुःखसहितं धर्मं कर्तुमिच्छसि, तथापि धर्मपालनाय चतुर्वर्णान् रक्ष, तद् दुःखं च स्वीकुरु। चतुर्णां आश्रमाणां गृहीताश्रमे एव श्रेष्ठत्वं धर्मज्ञैः कथ्यते; तत् त्वं कथं त्यक्तुमर्हसि? विद्यया, स्थानतः, जन्मतः च अहं तव कनिष्ठः; कथं तव सन्निधौ अहं राज्यं पालयेयम्? अहं बालः, बुद्धिहीनः, गुणहीनः च, तव अभावे राज्यं धारयितुं न शक्नोमि। त्वं धर्मज्ञः स्वधर्मेणैव अराजकं, निरवस्थं, पितृपैतामहं राज्यं बान्धवैः सह पालय। मन्त्रकुशलैः मन्त्रिभिः, पुरोहितैः, वसिष्ठेन च सह, त्वां राजानं अभिषिञ्चन्तु। अस्माभिः अभिषिक्तः त्वं, इन्द्रः मरुद्भिः इव, आयोध्यां शासनाय प्रयाहि। त्वं, त्रयाणां ऋणानां प्रतिपूर्त्या, दुष्टदमनात्, मित्राणां कामसंपूर्त्या च, इह एव मयि राज्यं कुरु। अद्य तव अभिषेके सच्चमित्राणि हृष्यन्तु, दुष्टाः भयभीताः दशसु दिशः पलायन्तु। मम मातुः मम च कल्मषं छिन्धि, नरश्रेष्ठ, पितरं पापात् रक्ष। अहं शिरसा नतः त्वां याचे—मयि च बान्धवेषु च सर्वेषु दया दर्शय, यथा प्रभुः सर्वभूतेषु। यदि त्वं एतद् सर्वं परित्यज्य अपि वनगमनं निश्चितवान्, तर्हि अहम् अपि त्वया सह गमिष्यामि।” एवं भरतः शोकार्तः शिरसा नम्रः बहु प्रार्थयन् अपि, रामः सत्यप्रतिज्ञः पितुः शासननिष्ठया प्रत्यागमनं न निश्चितवान्। राघवस्य तादृशीं अचलां स्थितिं दृष्ट्वा, जनाः, यद्यपि रामस्य अयोध्यायाः अप्रत्यागमने दुःखिताः, तस्य निश्चलतायाम् हर्षं लेभिरे। ततः मन्त्रिणः, नगरवृद्धप्रियाः, मातरः च अश्रुपूर्णलोचनाः भरतम् अनुशंसन्तः, रामं समं प्रार्थयन्ति स्म। एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीक्याः आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षट्-शत-षष्ठितमः सर्गः समाप्तः। पुनः भरतेन एवमुक्ते, लक्ष्मणस्य ज्येष्ठभ्राता, बान्धवेषु पूजितः, भरतम् प्रत्युवाच। “यत् त्वया उक्तं, तत् उचितम्; त्वं हि दशरथस्य, कैकेय्याः च सुपुत्रः, नृपश्रेष्ठ। पूर्वं, भ्रातः, पितरः तव मातरं परिणीय, तव मातामहात् अप्रतिमं राजश्रियं शुश्राव। देवासुरसंग्रामे तव मातामहः, राजा, प्रीतः, तस्यै वरं दत्तवान्। ततः प्रतिश्रुत्य तव कीर्तिमती माता, नरश्रेष्ठ, राजानं द्वौ वरौ याचते स्म। तव राज्यं, नरव्याघ्र, मम च वनवासं ययाचे; राजा तस्यै तौ वरौ दत्तवान्। पितुः आज्ञया, नरश्रेष्ठ, अहम् अपि दत्तवचनः, चतुर्दशवर्षाणि वनवासे स्थितुं बध्यः। अतः अहं सत्यप्रतिज्ञः पितुः वचने स्थितः, लक्ष्मणेन सीतया च सह एतस्मिन् निर्जने वने आगतः। त्वमपि, नरश्रेष्ठ, तातस्य सत्यवचनस्य पालनाय शीघ्रं राज्याभिषेकं स्वीकुरु।