यः पुरुषः परलोकं इच्छति, स बुद्ध्या, दयया, वृद्धानां आज्ञापालनं च कर्तुम् अर्हति, नरश्रेष्ठ। तवापि, पुरुषश्रेष्ठ, स्वभावानुसारं आचरितव्यं; पितुर्महात्मनः दशरथस्य धर्माचरणं श्रुत्वा तदनुसरणं कर्तुम् उचितम्। एतदर्थं पितुः आज्ञापालनाय अर्थपूर्णं वचनं उक्त्वा, महाबुद्धिः रामः, स्वज्येष्ठं भ्रातृं क्षणं तु मौनं आसाद्य वाचं विरमयामास। एवं श्रीमद् अयोध्याकाण्डे पञ्चशततमः सर्गः समाप्तः। रामे एवमुक्ते मौनं उपगते च, धर्मनिष्ठः भरतः, जनप्रियं रामं मन्दाकिनीतीरे धर्मयुक्तं अद्भुतं वचनं अब्रवीत्। "कः इह लोके त्वत्तुल्यः, रिपुसूदन? न दुःखं त्वां व्यथयति, न च सुखं प्रमोदयति। वृद्धैः सत्कृतः त्वं, संशयेषु तेषां उपदेशं पृच्छसि। यः जीवन् वा मृतः, उपस्थितः वा अनुपस्थितः, तादृशं विवेकं यः धारयति, स किम् किञ्चिद् दुःखं प्राप्नोति? यः उभयम् उत्तमं अधमं च वेत्ति, यथा त्वं नरश्रेष्ठ, स दुःखं न शोकं अर्हति। अमृतस्य तुल्यं स्वभावं ते, महात्मन्, सत्यनिष्ठः, सर्वज्ञः, सर्वदर्शी, बुद्धिमान् च त्वं राघव। तव तादृशं गुणसम्पन्नस्य, सृष्टिसंहारविज्ञस्य, दुःसहं दुःखं न शोचितव्यम्। यद् मम मातरः, अधमस्वभावा, दुराचारिणी, मम अनुपस्थिते, मम निमित्तं कृतवती, तत् अपराधं त्वं क्षमस्व। धर्मबन्धनात्, मम मातरं, यद्यपि दण्डार्हा, तस्याः दुष्कृतं न दण्डयामि। कथं दशरथस्य पुत्रः, शुद्धवंशः, शुद्धकर्मा, धर्मविद्, अधर्मं घोरं कर्म कर्तुम् अर्हति? आचार्यः, कर्ता, वृद्धः, राजा, मृतः पिता, एते सभायां न निन्दनीयाः, न च देवाः। कः स्त्रीप्रियं कर्तुम् इच्छन्, धर्मज्ञः, तादृशं पापं, धर्महीनं, अर्थहीनं कर्म कुर्यात्? पुरातनात् कथितं, प्राणीणां मृत्युसमये मोहः भवति; राज्ञा लोके तद्वृत्तं प्रत्यक्षं दर्शितम्। यद् यद् पितुः अपराधं, क्रोधात् मोहात् वा, त्वरायाः वा, तद् धर्मानुसारेण त्वं प्रत्याहारं कुरु। पितुः पतनहेतुं कर्म, पुत्रस्य एव कर्म इति मन्यते। त्वं सत्पुत्रः भव, पितुः अपराधकर्ता न भूयाः; लोके पण्डिताः पापकर्मानुवर्तिनं न अनुमोदन्ति। कैकेयीं, माम्, पितरं, मित्रबन्धून्, नगरवासिनः, ग्रामजनं च सर्वं रक्ष; सर्वेषाम् रक्षणं कुरु। वनस्य क्षत्रियस्य च, जटानां राज्यस्य च, का संगति? तादृशं विच्छिन्नं कर्म न कर्तव्यम्। क्षत्रियस्य प्रमुखः धर्मः अभिषेकः; तेन, महाबुद्धे, जनरक्षणं साध्यते। कः निश्चितं वर्तमानं धर्मं त्यक्त्वा, अनिश्चितं, अनागतं धर्मं अन्विष्येत्, क्षत्रियः वा तस्य बन्धुः वा? यदि दुःखसंपन्नं धर्मं आचरितुम् इच्छसि, धर्मरक्षणाय, चत्वारः वर्णाः रक्ष्यन्तां, तं दुःखं स्वीकुरु। चतुर्षु आश्रमेषु, गृहस्थाश्रमः धर्मज्ञैः श्रेष्ठः इति कथ्यते; तं कथम् उचितं त्यजसि? विद्यया, पदेन, जात्या च, अहं तव अनुजः; तव स्थिते अहं कथं राज्यं धारयामि? अहं बालः, बुद्धिहीनः, गुणहीनः, पदेन अधमः; त्वं विना अहं राज्यं धारयितुं न शक्नोमि। त्वं धर्मज्ञः, कुटुम्बैः सह, निष्कण्टकं, अखिलं, पितृपारम्पर्यं राज्यं धर्मानुसारं पालय। मन्त्रज्ञैः मन्त्रिपुरोहितैः वसिष्ठेन च, त्वं अत्रैव अभिषिक्तः भव। अभिषिक्तः त्वं, बलैः लोकान् जित्वा, मरुत्सहितः इन्द्र इव, अयोध्यां शासनाय गच्छ। त्रिणि ऋणानि शोधनं, पापानां दहनं, मित्राणां कामपूर्ति, एतानि कृत्वा, त्वं एव मम शासनं कुरु। अद्य तव अभिषेकात्, सच्च मित्राणि हर्षं प्राप्नुयुः; दुष्टमित्राणि, भयाकुलानि, दश दिशः पलायन्तु। मातरि मयि च कलंकं निवारय, नरश्रेष्ठ; पितरं तत्र पापात् रक्ष। शिरः नमयित्वा, त्वं मम, बन्धूनां च, सर्वेषां कृपा दर्शय, महेशः सर्वभूतेषु यथा। यदि एतत् उपेक्ष्य, वनगमनं निश्चितवान्, तर्हि अहं अपि तव सह गच्छामि। एवं भरतः दुःखितः, शिरः नमयित्वा, रामं प्रार्थयन्, रामः पितुः आज्ञायाम् दृढः, प्रत्यागमनं न निश्चितवान्। राघवस्य तादृशी दृढता दृष्ट्वा, जनाः यद्यपि अयोध्यायाः अप्रत्यागमने दुःखिताः, तस्य निश्चलधृतौ हर्षं प्राप्नुवन्। ततः पुरोहिताः, नगरवृद्धप्रियाः, मातरः च अश्रुपूर्णनेत्राः, भरतस्य वचनं प्रशंस्य, रामं समूह्य प्रार्थयामासुः। एवं श्रीमद् अयोध्याकाण्डे षडुत्तरतमः सर्गः समाप्तः, वाल्मीकिना कृतस्य आदिकाव्यस्य रामायणस्य।