सर्वे ते हरियूथपाः गरुडबलसमन्विताः, संग्रामकुशलाः, सिंहव्याघ्रमहोरगांश्च विजित्य विचरन्ति स्म। तेषां मध्ये महाबलः दीर्घबाहुर्वानराधिपः वालिः, महावीर्यसम्पन्नः, स्वबाहुबलात् प्लवंगमान् ऋक्षपूच्छान् रक्षामास। तैः शूरैः पृथिवी पर्वतवनसमुद्रसमेता, नानारूपविचित्रलक्षणैः परिपूर्णा बभूव। मेघसमुद्रशिखराभैः तैः वानरयूथपैः, रामस्य सहाय्यर्थं, भयंकररूपैः पृथिवी आच्छादिता। शृणु, अष्टादशस्सर्गः। यदा तु महत् अश्वमेधयागः समाप्तः, तदा देवाः स्वांशः प्राप्य यथागतं प्रतिपेदिरे। तदीयं व्रतानुष्ठानं कृत्वा, पत्नीसहितः राजा सेवकसेनारथैः सह नगरं प्रविवेश। तेन नृपतेः सम्यक् सत्कृताः पृथिवीश्वराः, प्रमुदिताः, तं महर्षिं प्रणम्य स्वस्वदेशान् प्रतिपेदिरे। तेषां राज्ञां नगरं प्रतिपद्य, तेषां तेजस्विनां सेनाः प्रमोदिताः शोभमानाः बभूवुः। पृथिवीश्वराणां प्रस्थितेषु, दशरथो राजा ब्रह्मर्षिसर्वश्रेष्ठैः सह स्वनगरं प्रविवेश। ऋश्यशृंगः च महता सत्कार्य, शान्तया सह, स्वजनैः सहितः, तेन प्राज्ञेन नृपतेन न निरुध्य, निर्गतः। एवं सर्वान् विसृज्य, राजा पूर्णमनाः, पुत्रोत्पत्तिं चिन्तयन् सुखेन तत्रावसत्। यज्ञसमाप्तेः पश्चात् षट् ऋतवः व्यतीयुः। अथ द्वादशे मासे, चैत्रस्य नवम्यां तिथौ, यदा पुनर्वसुनक्षत्रे अदितिदेवता अधिपा बभूव, पञ्च ग्रहाः उच्चस्थाने स्थिताः, गुरुश्चन्द्रौ कर्कटे लग्ने, तदा सर्वसम्पूजितः विश्वनाथः उदिते, कौसल्या रामं दिव्यलक्षणसम्पन्नं सुषुवे। सः रामः विष्णोः अर्धांशः, महातेजाः, इक्ष्वाकुवंशस्य हर्षः, रक्ताक्षः, महाबाहुः, रक्तोष्ठः, दुन्दुभिस्वरः। कौसल्या अपि तेन अनन्ततेजसा पुत्रेण सह, यथा अदिति इन्द्रेण सुरेषु, शोभामाप। कैकेयी सत्यवीर्यसम्पन्नं भरतं, विष्णोः चतुर्थांशसमन्वितं, सर्वगुणोपेतं, सुषुवे। ततः सुमित्रा द्वौ पुत्रौ, लक्ष्मणशत्रुघ्नौ, सर्वास्त्रकुशलौ, विष्णोः अर्धांशसम्पन्नौ, अप्यजनयत्। भरतः प्रशान्तचित्तः, पुष्ये नक्षत्रे, मीनलग्ने जातः; सुमित्रायाः पुत्रौ आश्लेषानक्षत्रे, कर्कटलग्ने, सूर्ये उदिते, जातौ। राज्ञः चत्वारः पुत्राः, महात्मनः, पृथक् जाताः, सर्वे गुणसम्पन्नाः, सुसमवाययुक्ताः, शोभनरूपिणः, प्रोष्ठपदद्वयसमौ। गन्धर्वाः मधुरं जगुः, अप्सरसां गणाः नृत्यम् अकुर्वन्, दिव्यदुन्दुभयः निनदन्, पुष्पवृष्टिः चाकाशात् अपतत्। गीतवाद्यनिनादैः, तानि विशालरत्नमण्डितानि सभागृहाणि शोभामानानि बभूवुः। राजा सूतान् मागधान् बन्दिनः च ददौ; ब्राह्मणेभ्यः धनं सहस्रगवांश्च दत्तवान्। एकादशाहे गते, सः पुत्राणां नामकरणं चकार—ज्येष्ठं महात्मानं रामं, कैकेय्याः पुत्रं भरतं च। तदा वसिष्ठः परमानन्देन सौमित्रिं लक्ष्मण इति, अपरं शत्रुघ्न इति नाम दत्तवान्। ब्राह्मणान्, नगरजनान्, जनपदवासिनश्च भोजयामास; ब्राह्मणेभ्यः रत्नसंपदं महतीं दत्तवान्। जन्मादिसंस्कारान् सर्वान् चकार; तेषु ज्येष्ठः रामः पितुः प्रियदर्शनः पताकावत् बभूव। सः पुनः सर्वेषां प्राणिनां मध्ये स्वयम्भूवत् पूजितः; सर्वे वेदविदः, शूराः, लोकहिते रताः। सर्वे ज्ञानसम्पन्नाः, सर्वे गुणैः भूषिताः; तेषु रामः महातेजाः सत्यवीर्यनिष्ठः। सर्वजनप्रियः, शुद्धचन्द्रसमानः, गजाश्वरथारोहणे विशिष्टः। धनुर्वेदे रतः, पित्रुसुश्रूषणे उत्सुकः; बाल्यादेव लक्ष्मणः सौमित्रिः महाश्रीः, अतिस्नेहेन युक्तः। लक्ष्मणः सदा रामे, जगद्वन्द्ये ज्येष्ठभ्रातरि, अनन्यस्नेहेन स्थितः; सर्वेषां हर्षदः, रामस्य अपि शरीरे हर्षदः। लक्ष्मणः श्रीसम्पन्नः, बहिर्वायुवत्, तस्य विना रामः न निद्रां लभते। यदा स्वाद्वन्नं आनयन्ति, तदा तेन विना न भुङ्क्ते; यदा राघवः अश्वमारुह्य मृगयां यायात्, तदा लक्ष्मणः धनुर्धरः पृष्ठतः गच्छन् तं रक्षति। भरतस्य अपि, शत्रुघ्नः सौमित्रेः अनुजः, तथैव आसीत्। सः तस्मै प्राणेभ्योऽपि प्रियतरः, तथा प्रियः; एवं दशरथः स्वचतुर्भिः पुत्रैः प्रियः। सः परममुदितः, पितामह इव सुरेषु, बभूव; सर्वे ज्ञानसम्पन्नाः, गुणैः भूषिताः। लज्जावन्तः, कीर्तिमन्तः, सर्वज्ञाः, दूरदर्शिनः; तेषु सर्वे तेजस्विनः, बलिनश्च। तेषां पिता दशरथः ब्रह्मेव लोकाधिपः प्रमोदं लेभे; ते च पुरुषव्याघ्राः वेदाध्ययननिरताः बभूवुः।