ते वानरयूथपमुख्याः भूत्वा वीर्यवन्तः वानरानप्युत्पादयन्। अन्ये तु सहस्रशः ऋक्षरूपिणां पन्थानुगाः सञ्जज्ञिरे। अन्ये पर्वतान् वनानि च विविधानि जग्मुः। सर्वे तु सौर्येण सुतं सुग्रीवं, इन्द्रसूनुं वालिनं च सेवाम् अकरोत्। तयोः भ्रातृयोः समन्ततः सर्वे वानरयूथपाः, नलः, नीलः, हनुमान्, अन्ये च प्रमुखाः समवर्तन्त। सर्वे गरुडबलसम्पन्नाः युद्धविशारदाः सिंहव्याघ्रमहोरगान् विजित्य विचरन्ति स्म। महाबलः दीर्घबाहुर्वालिः प्रचण्डपराक्रमः स्वबाहुबलेन तान् ऋक्षपुच्छवतः वानरान् रक्षति स्म। एतेषां वीराणां प्रभावात् पर्वतवनसमुद्रयुक्ता पृथ्वी विविधरूपा, विविधचिह्निता च, पूर्णा अभवत्। एवमेव मेघसमूहपर्वतशिखरसमाः ते वानरयूथपाः भीमस्वरूपाः भूमिं व्याप्य रामस्य साहाय्यार्थं स्थिताः। अथाष्टादशस्सर्गः श्रोतुम्। यदा तद् अश्वमेधमहाक्रतुः सम्पन्नः, तदा देवा हविर्भागान् प्राप्य स्वस्थानं यथागतं जग्मुः। राजा च व्रतानि क्रियाः च समाप्त्य पत्नीसहितः, स्वजनैः सेनया रथैः च सह नगरीं प्रविवेश। तेन सम्यगर्चिताः पृथिवीश्वरा मुदिताः तं महर्षिं प्रणम्य स्वदेशं प्रति जग्मुः। यदा ते राजानः स्वपुराणि प्रतिपेदिरे, तेषां तेजस्विनां सेनाः प्रमोदेन पूर्णाः प्रबभासिरे। पृथिवीश्वरानां प्रस्थिते, दशरथो राजा द्विजमुख्यैः सह प्रभया युक्तः स्वनगरीं प्रविवेश। ऋश्यशृङ्गः अपि महता सत्कार्य सम्मानितः, शान्तया सह, स्वजनैः च, तेन प्राज्ञेन न निवारितः, प्रस्थितवान्। एवं सर्वान् विसर्ज्य, राजा, पूर्णकामः, तत्र सुखेन स्थित्वा पुत्रोत्पत्तिं चिन्तयामास। यज्ञसमाप्तेः अनन्तरं षट् ऋतवः व्यतीयुः। ततः द्वादशे मासे, चैत्रस्य नवम्यां तिथौ, यदा पुनर्वसुनक्षत्रं अदित्यधिपति, पञ्चग्रहाः उच्चस्थिताः, गुरुश्चन्द्रौ च कर्कटे लग्ने समागतौ, सर्वमान्यः स जगत्पतिः उदिते, कौसल्या दिव्यलक्षणसम्पन्नं रामं प्रसूतवती। स विष्णोः अर्धः, महातेजाः, इक्ष्वाकुवंशस्य आनन्दः, रक्ताक्षः महाबाहुः रक्तोष्ठः, मृदुर्दुन्दुभिस्वरः। कौसल्या अपि तेन अतुलतेजसा पुत्रेण शोभां जगाम, यथा अदितिः वज्रधरेन्द्रेण देवानाम् मध्ये। सत्यशीलवीर्यसम्पन्नः भरतः कैकेय्याः जातः, स विष्णोः चतुर्थांशः सर्वगुणसम्पन्नः। अनन्तरं सुमित्रा द्वौ पुत्रौ प्रसूतवती—लक्ष्मणं शत्रुघ्नं च—सर्वशस्त्रविद्याविशारदौ, विष्णोः अर्धसमौ। भरतः शान्तात्मा पुष्यनक्षत्रे, मीनलग्ने जातः। सुमित्रायाः सुतौ आश्लेषानक्षत्रे कर्कटलग्ने, सूर्ये उदिते, जातौ। राज्ञः ते चत्वारः पुत्राः महात्मानः पृथक् पृथक् जाताः, सर्वगुणसम्पन्नाः, समरूपाः, शोभायुक्ताः, प्रोष्टपदद्वयसमाः। गन्धर्वाः मधुरं जगुः, अप्सरसां गणाः नृत्यम् अकरोत्, दिव्यदुन्दुभयः प्रनदन्, दिवः पुष्पवृष्टिः अभवत्। गायनैः वाद्यैः च सुस्वरैः ताः विशालाः रत्नभूषिताः सभाः शोभां प्रापुः। राजा सूतान् मागधान् वन्दिनश्च दत्तवाञ्छ्रीः। ब्राह्मणेभ्यः धनं सहस्रगवांश्च अर्पितवान्। एकादशाहात् अनन्तरं, सुतानां नामकरणसंस्कारं चकार—ज्येष्ठं महात्मानं रामं, कैकेय्याः पुत्रं भरतं च। वसिष्ठः परमानन्देन सौमित्रिं लक्ष्मण इति, अन्यं च शत्रुघ्न इति नामानि ददौ। ब्राह्मणान्, नगरवासिनः, जनपदवासिनः च भोजयित्वा, ब्राह्मणेभ्यः बहुधनरत्नानि दत्तानि। सर्वाणि जातकर्मादिकानि संस्काराणि चकार। तेषु रामो ज्येष्ठः पितुः प्रमोदवर्धनः पताकेव बभूव। सः पुनः प्रजासु स्वयम्भुवत् पूज्यः अभवत्। सर्वे वेदविदः, वीर्यवन्तः, लोकहिते रताः। सर्वे ज्ञानसम्पन्नाः, सर्वे गुणैः भूषिताः। तेषु रामः महातेजाः सत्यशीलवीर्यसम्पन्नः। सर्वजनप्रियः शशिसमः, हस्त्यश्वरथाभ्यसने च विशारदः। धनुर्वेदे रतः, पितृसेवायाम् उत्सुकः। बाल्ये एव लक्ष्मणः महाश्रीः, रामे अतिशयप्रियः। लक्ष्मणः रामे, जगत्प्रिये ज्येष्ठभ्रात्रि, नित्यं रतः, सर्वान् आनन्दयति, रामम् अपि शरीरतः। लक्ष्मणः समृद्धिमान् बहिर्वायुवत् अभवत्; सः रामं विना निद्रां न लभते। यदा स्वादु अन्नं आनयन्ति, सः तेन विना न अश्नाति। यदा राघवः अश्वारूढः मृगयां गच्छति, तदा लक्ष्मणः धनुष्पाणिः पृष्ठतः अनुगच्छति, रक्षां कुर्वन्। भरतस्यापि, शत्रुघ्नः, लक्ष्मणस्य अनुजः, तथैव आसीत्। सः तस्मै आत्मनः अपि प्रियतरः, तथा च प्रियः। एवं दशरथः चतुर्भिः महात्मभिः पुत्रैः सदा पूजितः अभवत्।