हरिण्यध्वनि-निनादैः पतङ्गमपि पतितुम् अर्हन्ति, एवंरूपाः कपयः स्वेच्छया रूपपरिवर्तनसमर्थाः जाताः। तेषां शतशः सहस्रशश्च महाबलिनः कपिसैन्यनायकाः, कपिसत्तमाः, आविर्भूताः। ते सर्वे प्रवराः सेनापतयः भूत्वा, वीर्यवन्तः कपयोऽपि स्वयम् उत्पादिताः; अन्ये च सहस्रशः ऋक्षरूपिणां सहचर्यं कृत्वा विचरन्ति। अन्ये पर्वतवनान्तरेषु प्रविष्टाः, सूर्यपुत्रं सुग्रीवम् इन्द्रात्मजं वालिनं च सेवन्ते स्म। तौ भ्रातरौ, नल-नील-हनूमत्-प्रमुखैः कपिसैन्याधिपैः परिवृतौ बभूवतुः। सर्वे गारुडबलसम्पन्नाः, युद्धविशारदाः, सिंह-व्याघ्र-महोरगान् विजित्य विचरन्ति स्म। महाबलः दीर्घबाहुः वालिः, स्वबाहुबलात् ऋक्षपुच्छकपीन् रक्षितवान्। एतेषां वीराणां पृथिवी पर्वतवनसागरयुक्ता, विविधरूपा, बहुविचित्रलक्षणा, पूर्णा अभवत्। एतेषां कपिसैन्यपतीनां मेघशैलोपमबलानां, भीमस्वरूपाणां, रामस्य सहाय्ये पृथिवी आच्छादिता। शृणु, अष्टादशस्सर्गः आरभ्यते। यदा महद् अश्वमेधयज्ञः समाप्तः, तदा देवाः स्वांशः प्राप्य यथागतं प्रतियाताः। राजा स्वपत्नीभिः सह, व्रतानुष्ठानं कृत्वा, सेवकबलयानैः सहितः नगरं प्रविवेश। राज्ञा यथावत् पूजिताः भूमिपालाः, मुनिं प्रणम्य, हृष्टाः स्वदेशं प्रतिपेदिरे। यदा ते राजानः स्वनगरं प्रतिपेदिरे, तेषां चमूः प्रमुदिता, शोभायाम् अभवत्। भूमिपालेषु गतेषु, दशरथः राजा द्विजश्रेष्ठैः सह, श्रीमान् नगरं प्रविवेश। ऋश्यशृङ्गः च, महता सत्कार्य, शान्तया सह, स्वपार्षदेन सह, राज्ञा न निरुद्धः, प्रतियातः। एवं सर्वान् विसृज्य, राजा, सुतजननस्य चिन्तया, तत्र सन्तुष्टचित्तः, सुखेन तस्थौ। यज्ञे समाप्ते षट् ऋतवः व्यतीतान्; द्वादशे मासे, चैत्रस्य नवमी तिथौ, अदित्यधिष्ठिते पुनर्वसौ नक्षत्रे, पञ्चग्रहाः स्वोच्चस्थाने, गुरुचन्द्रौ कर्कटे लग्ने, सर्वसम्पूजिते जगन्नाथे उदयति, कौसल्या रामं दिव्यलक्षणसम्पन्नं सुषुवे। सः विष्णोः अर्धांशः, महातेजाः, इक्ष्वाकुवंशस्यानन्दः, रक्ताक्षः, महाबाहुः, रक्तोष्ठः, दुन्दुभिस्वनः। कौसल्या तेन अनन्ततेजसा पुत्रेण विराजिता, यथा अदिति वज्रपाणिना इन्द्रेण देवानाम् मध्ये। कैकेय्या सत्यवीर्यसम्पन्नः भरतः, विष्णोः चतुर्थांशः, सर्वगुणसम्पन्नः, जातः। ततः सुमित्रया द्वौ पुत्रौ, लक्ष्मणशत्रुघ्नौ, सर्वास्त्रविद्याविशारदौ, विष्णोः अर्धांशसम्पन्नौ, जातौ। भरतः शान्तचित्तः, पुष्ये नक्षत्रे, मीनलग्ने जातः; सुमित्रापुत्रौ आश्लेषायां, कर्कटलग्ने, सूर्ये उदयति, जातौ। राज्ञः चत्वारः पुत्राः, महात्मानः, पृथक् जाताः, सर्वे गुणसम्पन्नाः, रूपसम्पन्नाः, द्वौ प्रोष्ठपदयोः इव शोभमानौ। गन्धर्वाः मधुरं जगुः, अप्सरसां गणाः नृत्यम् अकरोत्, दिव्यदुन्दुभयः निनदिताः, पुष्पवृष्टिः दिवः अपतत्। मधुरगानवाद्यैः, रत्नभूषितमहामण्डपाः शोभां प्रापुः। राजा सूतः मागधान् वन्दिनश्च दत्तानि, ब्राह्मणेभ्यः धनं सहस्रगवां च अदात्। एकादशे दिने गते, पुत्राणां नामकरणं अकारयत्—ज्येष्ठः महात्मा रामः, कैकेय्याः पुत्रः भरतः। वसिष्ठः, परमानन्दसम्पन्नः, सौमित्रिं लक्ष्मणः, अपरं शत्रुघ्न इति नामानि अदत्त। ब्राह्मणान्, नगरजनपदवासिनः च, भोजयामास; ब्राह्मणेभ्यः बहुधनरत्नानि अदात्। सर्वाणि जातकर्मादिकानि संस्कारान् अकारयत्; तेषु ज्येष्ठः रामः, पताकेव, पितुः प्रियंकरः अभवत्। सः पुनः प्रजासु स्वयम्भूरिव पूजितः अभवत्; सर्वे वेदविदः, वीर्यवन्तः, लोकहिते रताः। सर्वे ज्ञानसम्पन्नाः, सर्वे गुणैरलङ्कृताः; तेषु रामः महातेजाः, सत्यवीर्ये स्थितः। सर्वजनप्रियः, शशिनः इव शुचिः, गजाश्वरथारोहणे प्रियः। सः धनुर्वेदे रतः, पितृसेवायाम् उत्सुकः; बाल्यादेव लक्ष्मणः, वर्धमानश्रीः, अतिस्नेहसम्पन्नः। लक्ष्मणः सदा रामे, जगदनन्दे ज्येष्ठभ्रात्रि, अनन्यस्नेहः, सर्वान् आनन्दयति, रामं च शरीरेणापि। लक्ष्मणः श्रीसम्पन्नः, बहिर्वायुवत्, रामविना न निद्रां लभते।