वाल्मीकिरामायणम्

प्रथमाप्सरसां विद्यााधरिणां नागकन्याः च गन्धर्वीणां च यैः शक्तिप्रदं रूपं धारणं च यथा इच्छन्ति, तैः कृताः कपीन्द्राः सन्तु। ते सिंहानां व्याघ्राणां च गर्वेण बलवंतः, शिलाः अस्त्राणि धारयन्तः, वृक्षेषु पर्वतेषु च स्वगृहे स्थिताः। सर्वे तेषां नखदन्ताः अस्त्राणि धारयन्तः, सर्वास्त्रविद्या कुशलाः, पर्वतराजं कम्पयन्तः, दृढवृक्षाणि च चूर्णयन्तः। तेषां वेगेन सागरं च समुद्रराजं च चञ्चलयन्तः, पृथ्वीं च पादैः चिरयन्तः, विशालसागराणि च उड्डीयन्तः। ते आकाशं प्रवेश्य मेघानां अपि ग्रहीत्वा, वनान्तरे मत्तहस्तिनां अपि बन्धयन्तः। तेषां गर्जनकं कर्कशं, चञ्चलपक्षिणां पतनं जनयन्तः, एषां रूपं कपीन्द्राणां यः इच्छायाम् रूपं परिवर्तयन्ति। सङ्ख्यायाः सहस्त्राणां महाप्रमुखानां कपीन्द्राणां जन्म जातं, यः कपीन्द्राणां प्रमुखः। ते प्रमुखकपीन्द्राणां च नायकाः, वीरकपीनां च जाताः, अन्ये च सहस्त्राणि, भालुकानां सह यात्रा गच्छन्ति। अन्ये च विविधपर्वत वनानि गत्वा, सगृहं सुग्रीवस्य सूर्यसूतस्य च वलिनस्य इन्द्रसूतस्य च सेवा कुर्वन्ति। सर्वे कपीन्द्राणां नायकाः तेषां भ्रातृद्वयं, नलम्, नीलम्, हनुमन्तं च चक्रुः। गर्वेण बलवंतः, युद्धकौशलसम्पन्नः गरुडस्य बलवंताः, सिंहानां व्याघ्राणां च महासर्पाणां च पराजयन्तः। महाबाहुः वलिनः, विशालशक्तिः, कपीन्द्राणां भालुकवृत्तिं बलस्य बलात् रक्षति। एतेन वीरैः पृथिवी, पर्वताः, वनानि च, महासागरा च, विविधरूपैः च चित्तविभ्रमं जनयन्ति, रामस्य साहाय्याय। ततः शृणु, अष्टादशं सर्गं। यदा तद् महाहुतस्य यज्ञः समाप्तः, देवाः तेषां भागं प्राप्य यथा आगताः, तथा गच्छन्ति। यज्ञसंपन्नः राजा, पत्निभिः सह, सेवकानां, सेनायां च चक्रेण नगरं प्रविशति। राजा द्वारा यथायोग्यं पूजितः, पृथिवीपतयः, हृष्टाः, तेषां स्वभूमिषु गच्छन्ति, महर्षिं प्रणम्य। तेषां प्रतिगच्छतां, राजा दशरथः, तेजस्वी, नगरं प्रविशति, द्विजातीनां मध्ये प्रमुखः। ऋष्यश्रृङ्गः, महापूजितः, शान्तया सह, राजा द्वारा न बन्ध्यते, अनुजः च। एवं सर्वान् विमोच्य, राजा, मनसि संतोषितः, पुत्रजन्मस्य मननं करोति। यज्ञस्य समाप्त्याः, षट् ऋतवः व्यतीताः; तदनन्तरं, द्वादशे मासे, चैत्रस्य नवम्यां दिने—यदा पुनर्वसु नक्षत्रं आदितिः द्वारा प्रबोधते, पंचग्रहाः च तेषां उच्चताम्, गुरु च चन्द्रः कर्कटं प्रविष्टः—यदा विश्वस्य पूजितः ईश्वरः उदितः, कौशल्या रामं जन्मयति, दिव्यचिह्नैः युक्तः। सर्वेषां च इक्ष्वाकुवंशस्य आनन्दः, रक्ताक्षः, महाबाहुः, रक्तपुंछः, डमरुं वाचं यथा। कौशल्या तं अपूर्वं तेजस्विनं सुतं ददर्श, यथा अदिति इन्द्रं, वज्रपाणिं देवेषु। धृतव्रतः, सत्यसंपन्नः, भरतः कैकेयीं गर्भे जातः, विष्णोः चतुर्थांशः, सर्वगुणैः युक्तः। ततः सुमित्रा द्वौ पुत्रौ, लक्ष्मणं च शत्रुघ्नं च, सर्वास्त्रविद्यायाम् कौशलम्, विष्णोः अर्धशक्तिम् धारयन्तः। भरतः, शान्तमना, पुष्ये नक्षत्रे, मीनराशौ जातः; सुमित्रायाः पुत्रौ आश्लेषा नक्षत्रे, कर्कटमासे, सूर्यस्य उदये। राज्ञः च तेषां चतुर्णां पुत्राणां, महात्मानां, विशेषतः, गुणसम्पन्नं, रूपेण तुल्यं, द्विविभागं तारा, प्रोष्ठपादं। गन्धर्वाः मधुरं गानं कृत्वा, अप्सराः च नृत्यन्ति, दिव्यनाद्यः वाजयन्ति, पुष्पवृष्टिः च आकाशात् पतति। राजा गानकाराणां, वंशज्ञातृणां, स्तुतिकाराणां च ददाति; ब्राह्मणानां च धनं, सहस्त्राणां गोधूमानां च ददाति। एकादशदिवसाणां व्यतीते, तेन स्वपुत्राणां नामकरणं कृतम्: ज्येष्ठः, महात्मा रामः, च भरतः, कैकेयीं पुत्रः। वसिष्ठः, परमआनन्देन पूर्णः, लक्ष्मणं च शत्रुघ्नं च नाम ददाति। तेन ब्राह्मणाः, नगरस्य जनाः च आहारं प्राप्य, ब्राह्मणानां च महद् रत्नसंपदं ददाति। सर्वाणि जन्मकर्माणि च अनुष्ठानानि कृतानि; तेषां मध्ये, रामः, ज्येष्ठः, ध्वजवत्, पिता सन्तोषं जनयति। सर्वे वेदविद्या, वीराः च, लोकस्य कल्याणाय समर्पिताः, ज्ञानसम्पन्नाः, गुणसम्पन्नाः; किन्तु तेषां मध्ये रामः, महातेजः, सत्यसंपन्नः च बलवंतः।