तत एव ऋक्षकिन्नरीषु स्त्रीषु देवाः महर्षयः गन्धर्वाः गरुडाः प्रसिद्धयक्षाश्च, नागाः किम्पुरुषाः सिद्धाः विद्याधराः उरगाश्च, हर्षिताः तत्र सहस्राणि अपादयन्। दिव्यगायका अपि वीर्यवन्तः पुत्रान् उत्पादितवन्तः, ये वनानि विचरन्ति, महान् आकारः, सर्वे वनवासिनः। अप्सरसां श्रेष्ठाभ्यः, विद्याधरीभ्यः, नागकन्याभ्यः, गन्धर्वीभ्यः च, ताः येषां रूपबलविक्रमसंपन्नाः, इच्छया रूपपरिवर्तनसमर्थाः, यथेष्टं विचरन्ति। सर्वे सिंहव्याघ्रसमानगौरवबलाः, शिलाः आयुधत्वेन धारयन्तः, वृक्षेषु पर्वतेषु च रमन्ते। सर्वे नखदंष्ट्रायुधाः, सर्वे सर्वायुधकुशलाः, पर्वतेश्वरं कम्पयन्ति, दृढतराणि वृक्षान् च विदारयन्ति। वेगेन समुद्रं नदीनाथं च व्यथयन्ति, भूमिं पदैः विदारयन्ति, विस्तीर्णं समुद्रं च लंघयन्ति। आकाशं प्रविश्य, मेघान् गृह्णन्ति, वनगतं मदोन्मत्तं गजं च अपि गृहीत्वा यान्ति। गर्जितैः पतगान् आकाशे पतयन्ति, एवं रूपाः वानराः इच्छया रूपपरिवर्तनसमर्थाः अभिजायन्त। शतशः शतसहस्राणि बलवन्तः वानरसेनापतयः अभिजायन्त, वानराणां मुख्याः। ते सेनापतयः अग्र्याः अभवन्, वीर्यवन्तः वानरान् अपि उत्पादितवन्तः, अन्ये सहस्रशः ऋक्षसदृशैः सह गच्छन्ति। अन्ये विविधेषु पर्वतेषु वनेषु च स्थितवन्तः, ते सूर्यपुत्रं सुग्रीवं, इन्द्रपुत्रं वालिनं च सेवितवन्तः। सर्वे वानरमुख्याः तयोः भ्रातयोः, तथा नलनीलहनुमदादीनां सेनापतिभ्यः च संनिपत्य स्थितवन्तः। सर्वे गरुडबलसंपन्नाः, युद्धकुशलाः, सिंहव्याघ्रमहासर्पान् विजित्य विचरन्ति। दीर्घबाहुः महाबलः वालिः, ऋक्षसदृशपुच्छयुक्तान् वानरान् बाहुबलात् रक्षितवान्। एतेन वीरैः भूमिः पर्वतानां वनानां समुद्राणां च सहिताः, विविधरूपा, नानालक्षणा च समृद्धा अभवत्। एतेन वानरसेनापतिभिः, मेघशैलसमबलैः, भूमिः भीमरूपैः आच्छादिता अभवत्, रामस्य सहाय्याय। अथ अष्टादशसर्गस्य श्रूयताम्। यदा अश्वमेधयज्ञः समाप्यते, तदा देवाः स्वं भागं प्राप्त्वा यथागतं गतवन्तः। नृपः स्वपत्नीभिः सह, व्रतानि विधिवत् समाप्त्य, सेवकसेनायानैः सह नगरं प्रविष्टवान्। नृपतेः सत्कारं प्राप्त्वा, पृथ्वीपतयः प्रमुदिताः, महर्षये नमस्कृत्य स्वदेशं प्रतिगच्छन्ति। ते दीप्तराजानः नगरं प्रत्यागताः, तेषां सेनाः हर्षपूर्णाः, विलसन्ति। पृथ्वीपतिभिः निष्क्रान्तेषु, दशरथः प्रभासम्पन्नः, द्विजश्रेष्ठैः सह नगरं प्रविष्टवान्। ऋश्यशृङ्गः महत्सत्कारं प्राप्त्वा, शान्तया सह, नृपस्य न धृतः, स्वजनैः सह निर्गतः। सर्वान् विसृज्य, राजा तृप्तचित्तः, तत्र सुखेन स्थितवान्, पुत्रजन्म चिन्तयन्। यज्ञसमाप्तेः अनन्तरं षड् ऋतवः ययुः; द्वादशे मासे, चैत्रस्य नवमे दिवसे—पुनर्वसु नक्षत्रे, अदित्यधिष्ठिते, पञ्च ग्रहाः उच्चस्थाने, बृहस्पति-चन्द्रौ कर्कटे लग्ने—सर्वसम्पूजितः जगन्नाथः उदितः। कौसल्या दिव्यलक्षणयुक्तं रामं प्रसूतवती। स विष्णोः अर्धः, महातेजाः, इक्ष्वाकुवंशस्य हर्षः, रक्तनेत्रः, दीर्घबाहुः, रक्तोष्ठः, मृदंगस्वनः। कौसल्या तेन अनंततेजसा पुत्रेण दीप्तिमती अभवत्, यथा अदितिः वज्रधारिणा इन्द्रेण देवेषु। सत्यवीर्यनिष्ठः भरतः कैकेयीं प्रसूतः, विष्णोः चतुर्थांशः, सर्वगुणसंपन्नः। ततः सुमित्रा द्वौ पुत्रौ प्रसूतवती—लक्ष्मणशत्रुघ्नौ, सर्वायुधकुशलौ, विष्णोः अर्धांशवौ। भरतः शान्तचित्तः, पुष्ये जन्म, मीनलग्ने; सुमित्रापुत्रौ आश्लेषायां, कर्कटलग्ने, सूर्ये उदिते। नृपतेः चत्वारः पुत्राः, महात्मनः, पृथक् जाताः, सर्वगुणयुक्ताः, रूपसम्पन्नाः, प्रोष्ठपदद्वयसमाः। गन्धर्वाः मधुरं गानं गायन्ति, अप्सरासः नृत्यन्ति, दिव्यदुन्दुभयः नादयन्ति, दिव्यपुष्पवृष्टिः आकाशात् पतति। मधुरगानैः अन्यैश्च वाद्यैः, विशालरत्नमण्डितगृहाणि, शोभायमानानि निनादितानि। राजा सूतान्, मागधान्, बन्दिनः च दत्त्वा, ब्राह्मणेभ्यः धनं गोसहस्राणि च दत्तवान्। एकादशाहे गते, पुत्राणाम् नामकरणं कृतवान्—ज्येष्ठं महात्मानं रामं, कैकेयीपुत्रं भरतं। वसिष्ठः परमसुखसंपन्नः, सौमित्रिं लक्ष्मणं, अन्यं शत्रुघ्नं च नाम दत्तवान्। स ब्राह्मणान्, नगरवासिनः, जनपदवासिनः च भोजितवान्; ब्राह्मणेभ्यः महतीं रत्नसंपत्तिं दत्तवान्। एवं रामायणस्य एते प्रसंगाः, दिव्यवृत्तान्ताः, संस्कृतनिबद्धे कथानके सम्यक् प्रवर्तन्ते।