रामोऽपि दुःखितं सगृवम् अवगत्य वचनं प्रतीयमानं वलिं हनिष्यामि इति प्रतिज्ञां कृतवान्। तत्र वानरः सगृवः वलिं बलं वर्णयामास; सः च राघवस्य सामर्थ्ये सदा संशयं प्रकटयामास। तं विश्वासयितुं सगृवः दुण्डुभिमहाकायं दर्शयामास, यः पर्वतसमानः आसीत्। ततः रामः हंसमानः तस्य महाकायं पादाङ्गुष्ठेन दश योजने फलकं प्रक्षिप्तवान्। पुनः एकेन महाशराणां सप्त सलातृणानि, पर्वतं च, अधःपातालं च चीरयामास, यः राघवस्य सामर्थ्यं प्रकटयामास। ततः सगृवः प्रसन्नः विश्वासपूर्णः रामसहितः किष्किन्धाकूपं गत्वा प्रबुद्धः। तत्र सगृवः सुवर्णवर्णः गर्जितवान्; तस्य महागर्जनात् वानरराजः प्रकटितः। ततः तस्य तारा सह सल्लापं कृत्वा वलिः सगृवस्य समीपं आगतः; तत्र रामः एकेन तीर्यक् तस्य हन्तुं प्रहारं कृतवान्। ततः सगृवस्य प्रार्थनायाः अनुग्रहेण वलिं युद्धे हत्वा रामः सगृवम् तस्य राज्यं पुनः प्रदास्यति। तदनन्तरं वानराणां प्रमुखः सर्वे वानराः संकलिताः, जनककन्यां अन्वेष्टुं सर्वदिशां प्रेषिताः। तदनन्तरं सम्पातिः गृध्रस्य वचः श्रुत्वा महाबीरः हनुमानः शतयोजनानि लङ्कां पारं गत्वा आगतः। तत्र रावणस्य राज्ये लङ्कायां सीतां दृष्ट्वा, सा चित्तविलीनं कृतवती, अशोकवनं प्रविष्टा। तस्य संज्ञापत्रं प्रेष्य च समाचारं प्रकाश्य तां वैदेहीं शान्तिं ददामास। पञ्च कमाण्डराणां सप्त मन्त्रीपुत्राणां च हत्वा, वीरशक्तिमान् अक्षं च चूर्ण्य, सः अन्ततः बन्धितः अभवत्। स्वकुलपितुः वरदानेन बन्धितः राक्षसैः बन्धितः सहनं कृतवान्। ततः हनुमानः लङ्कां दग्ध्वा केवलं मैथिलीं सीतां न दग्ध्वा रामायां शुभसमाचारं प्रेषयामास। सः रामं समुपसंगम्य, तं वन्दनं कृत्वा, विश्वासपूर्वकं प्रतिवेदितवान्, "सीता दृष्टा" इति। ततः सगृवेन सह महादिव्यसमुद्रस्य तटं गत्वा, तस्य तेजस्विनां तीर्यक् बाणैः समुद्रं कम्पयामास। तत्र नदीनाथः समुद्रः प्रकटितः, तस्य वचः श्रुत्वा नलः पुलं निर्मितवान्। तस्मिन् पुलं गत्वा लङ्कां प्राप्य रावणं युद्धे हत्वा, रामः सीतां पुनः प्राप्य गम्भीरदुःखं अनुभवति। ततः रामः तां जनसमाजे कठोरं वचनं उवाच; सीता तस्य दुःखं सहनं न शक्नुवन्ती अग्निमध्ये प्रवेशिता। ततः अग्निन्यायेन सीता निष्कलङ्का ज्ञाता, तेन महादिने त्रीणां लोकानां सर्वसत्त्वानां च सन्तोषः अभवत्। दिव्यगणाः च ऋषयः च महात्मा राघवस्य प्रसन्नाः अभवन्। ततः रामः लङ्कायां विभीषणं राक्षसराजं अभिषिक्त्वा, कार्यं सम्पूर्णं कृत्वा शान्तिपूर्णः सुखं अनुभवति। देवगणैः वरं प्राप्य वानराणां पुनरुत्थाप्य रामः पुष्पकचक्रेण मित्रैः सह अयोध्यां प्रस्थानं कृतवान्। भरद्वाजाश्रमं आगत्य रामः सत्यं स्थिरः हनुमानं भरतस्मिन सन्निधौ प्रेषितवान्। ततः सगृवेन सह पुनः पुष्पकं चढित्वा नन्दिग्रामं गत्वा। नन्दिग्रामे, जटां च्छिदित्वा, रामः पवित्रः, भ्रातृभिः सह सीतां पुनः प्राप्य राज्यं पुनः प्राप्यते। जनाः सुखिताः, प्रसन्नाः, समृद्धाः, धर्मशीलाः, रोगशून्याः, अनाहारभयशून्याः च सन्ति। न कदाचित् पुत्रस्य मृत्युं दृष्ट्वा, न च स्त्रियः पतिसंयुक्ताः विधवाः स्युः। न अग्निभयः, न जलभयः, न वायुभयः, न ज्वरभयः। न भुखः, न च चोरः; नगराणि च राज्यानि धनधान्यैः परिपूर्णानि। सर्वे सदैव सुखिताः, सत्ययुगस्य यथा; शतशः अश्वमेधयज्ञं कृत्वा बहु सोनेन च दत्तं। शतकोटिकाः गोः विद्वांसं प्रति यथानियमं दत्ताः, समुत्कृष्टः। राघवः शतगुणं राजवंशं स्थापनं कर्ता, चतुर्वर्णानां स्वधर्मे स्थापनं कर्ता। दशसहस्त्रदशवर्षाणि राज्यं कृत्वा, रामः ब्रह्मलोकं प्रस्थानं कर्ता। एषः पवित्रः पापविनाशकः पुण्यकथाऽनुज्ञातः वेदैः यः रामकथां पठति, सः सर्वपापात् विमुक्तः। यः एषः जीवनदायिनी रामायणकथां पठति, सः स्वर्गे सम्मानं प्राप्यते, पुत्रैः, पौत्रैः, सहस्रैः च। पठित्वा, ब्राह्मणः वाग्विशारदं प्राप्यते; क्षत्रियः पृथिव्यां राज्यम् प्राप्यते; व्यापारी व्यापारं सफलं प्राप्यते; अपि च शूद्रः महत्त्वं प्राप्यते। अयं द्वितीयः अध्यायः महात्मनः वाल्मीकीरामायणस्य, बालकाण्डस्य श्रवणीयः अस्ति।