अथ तत्र शीघ्रं भल्लूकाः कपयः गोपुच्छाः च देवतानां स्वरूपं रूपं विक्रान्तिं च प्राप्य जाताः। प्रत्येकं तेषां देवतानां सदृशं रूपं विक्रान्तिं च लब्ध्वा, विशेषेण गोलाङ्गूलानां मध्ये केचन अल्पं अधिकविक्रमाः अभवन्। एवं ऋक्षकिन्नरीषु स्त्रीषु कपयः जाताः, देवाः महर्षयः गन्धर्वाः गरुडः विख्यातयक्षाः च तत्र बहवः प्रमुदिताः सहस्रशः सुतान् उत्पादितवन्तः। नागाः किम्पुरुषाः सिद्धाः विद्याधराः उरगाः च अपि तत्र अनेकान् सुतान् सन्तुष्टाः जनयामासुः। गन्धर्वगणाः अपि वीर्यवन्तः सुतान् उत्पाद्य, ते महाकायाः वनवासिनः कपयः अभवन्। श्रेष्ठाप्सरसः विद्याधर्यः नागकन्याः गन्धर्व्यः च तत्र रूपविक्रमसम्पन्नान् इच्छारूपधारिणः सुतान् उत्पादितवन्तः, ये यथेष्टं विचरन्ति। सर्वे सिंहव्याघ्रसम्पन्नाः गर्वेण बलिना च, शिलाः अस्त्रत्वेन धारयन्तः, वृक्षगिरिषु च सहजाः अभवन्। सर्वे नखदंष्ट्राः अस्त्रत्वेन धारयन्तः, सर्वास्त्रकुशलाः, पर्वतेश्वरं कम्पयन्तः, दृढवृक्षान् च भञ्जयन्तः। अतिवेगेन समुद्रं नदीनां पतिं उद्वेजयन्तः, भूमिं पदैः विदारयन्तः, विस्तीर्णं समुद्रं लङ्घयन्तः च अभवन्। गगनं प्रविश्य, मेघान् अपि गृह्णन्तः, वनस्थमत्तद्विपान् अपि जिग्राहुः। गर्जितैः पतगान् पतितवन्तः, एवं इच्छारूपधारिणः कपयः जाताः। शतशः शतसहस्रशः महावीर्याः कपिसैन्यपतयः जाताः, कपिषु प्रमुखाः। ते सर्वे सेनापतित्वेन वीर्यवन्तः कपयः अपि उत्पादितवन्तः, अन्ये सहस्रशः भल्लूकवत्सु सहागताः। अन्ये विविधेषु पर्वतवनान्तरेषु गताः, सूर्यसुतं सुग्रीवं, इन्द्रसुतं वालिनं च सेवितवन्तः। सर्वे कपिसेनापतयः तयोः भ्रातयोः च, नलः नीलः हनुमान् अन्ये च प्रमुखाः कपिपतयः, तेषां समन्ततः समागच्छन्। सर्वे गरुडबलसम्पन्नाः युद्धकुशलाः, सिंहव्याघ्रमहानागान् विजित्य विचरन्ति। महाबलः दीर्घबाहुः वालिः स्वबाहुबलात् भल्लूकपुच्छान् कपीन् रक्षति। एतेषां वीराणां पृथिवी पर्वतवनसमुद्रयुक्ता नानारूपा विविधलक्षणा च पूर्णा अभवत्। एते कपिसैन्यपतयः मेघशिखरसमाः महाबलाः, भयङ्कररूपैः पृथिवीं आवृतवन्तः रामस्य साहाय्यार्थम्। इदानीं अष्टादशसर्गस्य श्रवणं कुरु। यदा तद् अश्वमेधमहाक्रतुं सम्पूर्णं अभवत्, तदा देवाः स्वभागान् प्राप्त्वा यथागतं निर्जग्मुः। राजा स्वपत्नीभिः सह व्रतानि विधिपूर्वकं समाप्त्य, सेवकसैन्यवाहनैः सह नगरं प्रविष्टवान्। राज्ञा यथार्हं सत्कृताः भूमिपतयः सन्तुष्टाः, महर्षिं नमस्कृत्य स्वदेशान् प्रत्यक्षं गच्छन्ति स्म। यदा ते तेजस्विनः भूमिपतयः स्वनगरं प्रत्यागच्छन्, तदा तेषां सेनाः हृष्टाः दीप्तिमन्तः अभवन्। भूमिपतिषु निर्गतेषु, दशरथः राजा ब्राह्मणश्रेष्ठैः सह नगरं प्रविष्टवान्। ऋश्यशृङ्गः अतिसत्कृतः सन्तः शान्तया सह स्वपार्षदेन गच्छन्, धीरराजेन न निवारितः। तथा सर्वान् विसर्ज्य, राजा मनःसन्तोषं प्राप्य, पुत्रजन्मन्य् अवस्थितः सुखेन तत्र अवसत्। यज्ञसमाप्तेः अनन्तरं षडृतवः ययुः; ततः द्वादशे मासे, चैत्रस्य नवमे दिवसे—यदा पुनर्वसुः नक्षत्रं आदित्याधिष्ठितं उदितम्, पञ्चग्रहाः उच्चस्थाने स्थिताः, बृहस्पतिरेव चन्द्रमाः च कर्कटे लग्ने—यदा सर्वपूज्यः विश्वेश्वरः उदयति, कौसल्या दिव्यलक्षणसम्पन्नं रामं सुतं प्रसूतवती। सः विष्णोः अर्धः महातेजाः, इक्ष्वाकुवंशस्य हर्षः, रक्तलोचनः महाबाहुः रक्तोष्ठः मृदुवाचः, दुन्दुभिस्वरः। कौसल्या तेन अतुलतेजसा पुत्रेण दीप्तिमती अभवत्, यथा अदितिः वज्रधरं इन्द्रं देवेषु। सत्यविक्रमसम्पन्नः भरतः कैकेय्याः पुत्रः, विष्णोः चतुर्थांशः, सर्वगुणसम्पन्नः अभवत्। अनन्तरं सुमित्रा द्वौ पुत्रौ प्रसूतवती—लक्ष्मणश्च शत्रुघ्नश्च, सर्वास्त्रकुशलौ, विष्णोः अर्धबलसम्पन्नौ। भरतः शान्तचित्तः पुष्ये जन्म प्राप्तवान्, मीनलग्ने; सुमित्रायाः पुत्रौ आशीर्षे जन्म प्राप्तवन्तौ, कर्कटलग्ने, सूर्ये उदिते। राज्ञः चत्वारः पुत्राः महात्मानः पृथक् पृथक् जाताः, गुणसम्पन्नाः, रूपसम्पन्नाः, सौन्दर्ये प्रोष्ठपदद्वयं सदृशाः। गन्धर्वाः मधुरं गायन्ति स्म, अप्सरसः नृत्यन्ति स्म, दिव्यदुन्दुभयः नादयन्ति स्म, दिव्यपुष्पवृष्टिः आकाशात् अभवत्। मधुरगीतवाद्यनादैः रत्नमण्डिताः विशालाः सभाः सुष्ठु निनादिताः। राजा सूतामागधबन्दिनः दत्त्वा, ब्राह्मणेभ्यः धनं गोसहस्राणि च दत्त्वा, तान् संतुष्टः कृतवान्। एकादशाहे गते, राजा पुत्राणां नामकरणं कृतवान्—ज्येष्ठं महात्मानं रामं, कैकेय्याः पुत्रं भरतं च।