रामोऽयोध्यायाः काण्डे शततम् सर्गे समाप्ते, भरतः रामस्य गुणान् धर्मान् च पृष्टवान्। सः रामं प्रश्नैः अनुगृह्य, स्नेहपूर्वकं इदं पप्रच्छ—“कच्चिद् गजवनं सुगुप्तं अस्ति? कच्चिद् गोः समृद्धिः अस्ति? कच्चिद् अश्वगजसंपत्तिः तव तुष्टिदायिनी अस्ति?” तं पुनः पप्रच्छ—“कच्चिद् त्वं प्रतिदिनं प्रातः उत्तिष्ठन्, राजमार्गे शोभमानः, जनान् दर्शयसि?” तस्य कार्याणि मन्त्रिणां कच्चिद् सन्देहवर्जितानि, पूर्णानि वा, अर्धकारणैः चिरं निलीनानि वा? कच्चिद् तव दुर्गाणि धनधान्यशस्त्रजलयन्त्रविद्यायुक्तानि, धनुष्मद्भिः शिल्पिभिः च समृद्धानि? कच्चिद् आयः पर्याप्तः, व्ययः च सन्तोषजनकः? कच्चिद् कोशः अनर्हेभ्यः न दीयते? कच्चिद् व्ययः देवपितृब्राह्मणक्षत्रबन्धुषु यथावत् विधीयते? कच्चिद् साधुजनः, शुद्धहृदयः, न चौर्ये आरोपितः, न पण्डितैः अन्वेषणं विना निन्दितः, न लोभात् दण्डितः, सदा निर्दोषः? कच्चिद् चौरः समये गृहीतः, प्रमाणैः पृष्टः, न च धनलोभात् विमुक्तः? कच्चिद् तव मन्त्रिणः, विपत्तौ वा समृद्धौ वा, न्यायशीलाः, तव हितं पश्यन्ति? कच्चिद् मिथ्या आरोपितानां अश्रूणि, लोभात् दण्डितानां, तव पुत्रपशून् नाशयन्ति? कच्चिद् वृद्धबालचिकित्सकान् दानचिन्तावचनेन त्रिविधेन पालयसि? कच्चिद् गुरुवृद्धतपस्विदेवतागततीर्थसिद्धब्राह्मणान् पूजयसि? कच्चिद् धनधर्मयोः साहाय्यं धनैः धर्मेण च कुर्याः, न च तयोः किञ्चित् लोभकामाभ्याम् हन्याः? कच्चिद् विजयी, समये धर्मार्थकामान् विवेच्य सेवसि? कच्चिद् वेदविद् ब्राह्मणाः, नगरजनपदैः सह, तव शुभकामनां कुर्वन्ति? कच्चिद् नास्तिक्यं, अनृतं, क्रोधं, प्रमादं, विलम्बं, पण्डितान् अवमानं, आलस्यं, चञ्चलतां च वर्जयसि? कच्चिद् एकाकी कार्यविचारं न करोषि, विपत्त्यज्ञानैः न मन्त्रयसे, न च निर्णयं अकुर्वन्, गोपनीयम् न रक्षसि? कच्चिद् राजदोषान् चतुर्दश वर्जयसि? कच्चिद् दश पञ्च चतुर् सप्ताष्टत्रयन् विभागान् त्रिविधं च ज्ञानं वेत्सि? कच्चिद् षड्विधनीतिं, दैवमानुषकारणं, विंशति कार्याणि, विषयचक्रं च वेत्सि? कच्चिद् युद्धदण्डयोः, द्विविधजात्यः, संधिविग्रहयोः च यथायोगं अनुमन्यसे? कच्चिद् मन्त्रिणां चतुर्भिः त्रिभिः वा, सर्वैः वा पृथग् वा, यथाशास्त्रं मन्त्रयसे? कच्चिद् वेदाध्ययनं, यज्ञाः, विवाहाः, विद्या च फलवन्ति? कच्चिद् तव बुद्धिः, यथा मया वर्णिता, दीर्घायुषः, यशः, धर्मार्थकामस्य साधनाय उपयुक्ता? कच्चिद् पितुः पितामहानां च आचारं धर्ममार्गं च अनुवर्तसे? कच्चिद् स्वादु भोजनं एकाकी न भुङ्क्ते, मित्रैः कामुकैः सह विभजसि? यः राजा न्यायेन प्रजाः पालयित्वा, धर्मं स्थापयित्वा, पृथिवीं यथार्हं प्राप्य, कालात् स्वर्गं याति। एवं शततम् सर्गः समाप्तः। शतैकाधिकसर्गे, रामस्य वचः श्रुत्वा भरतः प्रत्युवाच—“किम् मे राज्येन, धर्मविहीनस्य?” अयं हि नित्यः धर्मः—ज्येष्ठः पुत्रः उपस्थितः चेत्, कनिष्ठः राजा न भवति। तस्मात्, राघव, मया सह समृद्धायोध्यां गच्छ, कुलस्य हिताय अभिषिक्तः भव। राजा मनुष्यः इति कथ्यते, किन्तु धर्मार्थनिष्ठः राजा मम दिव्यः इव। केकये अहं स्थितः, त्वं वनं गतः, तदा पितः धर्मिष्ठः स्वर्गं गतः। यदा त्वं लक्ष्मणः च वनं गतौ, तदा राजा शोकविह्वलः स्वर्गलोकं प्राप्तवान्। उत्तिष्ठ, नरश्रेष्ठ, पितुः तर्पणं कुरु; अहं शत्रुघ्नः च तर्पणं कृतवन्तौ। श्रद्धया पितृभ्यः दत्तं जलं तेषां लोके अक्षयम् भवति; त्वं च पितुः प्रियः। सः केवलं त्वां स्मरन्, त्वां द्रष्टुम् इच्छन्, तव चिन्तनं कुर्वन्, तव वियोगेन दुःखितः, स्मृत्या तव, पितरं गतवान्। एवं शतैकाधिकसर्गः समाप्तः। द्विशततम् सर्गे, भरतस्य दुःखयुक्तं वचनं श्रुत्वा, रामः शोकात् मूर्छितः। भरतस्य वचनं, यथा दानववैरिणा युद्धे वज्रः क्षिप्तः, बलिनं रामं पतितं कृतम्।