रामः भरतं स्नेहपूर्वकं पप्रच्छ— “काले काले त्वं किं सैन्यस्य भोज्यं वेतनं च यथायोग्यं वितरसीति? यतः भोज्यवेतनदानस्य विलम्बे सति, सैनिकाः कोपदुष्टचित्ताः भवन्ति, तद् राज्ञः परमं व्यसनं स्मृतम्। किं सर्वे कुलपुत्राः, विशेषतः प्रधानाः, त्वयि भक्ताः, सर्वात्मना प्राणानपि दातुम् उद्धताः सन्ति? किं ग्राम्यः कश्चिद् विद्वान् दक्षः बुद्धिमान् वाग्मी च पुरुषः, यथादेशं भाषमाणः, त्वया दूतत्वेन नियुक्तः, हे बुध्दिमन् भरत? किं त्वं त्रयाणां त्रयाणां गूढचरों न जानाति इति, स्वपक्षे दश, परपक्षे पञ्च, एतान् अष्टादश स्थानानि जानासि? किं त्वं सदा दुष्टचित्तान् दूरादेव परिहृत्य, प्रतिकूलान् अपि निःसंशयं दूरं स्थापयसि, दुर्बलान् न कदापि अवज्ञायसि, हे रिपुघ्न? पुत्र, किं त्वं लौकिकब्राह्मणैः सह संगमं न करोषि? ये बालिशाः स्वयम् आत्मानं पण्डितं मन्यन्ते, केवलं व्यर्थेषु कार्येषु निपुणाः। ये हि धर्मशास्त्रेषु सुलभेषु सति, अल्पतर्कं लब्ध्वा, स्वयम् पण्डितत्वेन व्यर्थं भाषन्ते, तान् मूढान् परिहरसि वा? पितरं प्रति स्नेहात् पप्रच्छ— “किं सा नगरी, या अस्माकं वीरैः पूर्वजैः निविष्टा, ‘सत्य’ इत्याख्याता, सुदृढद्वारा, गजाश्वरथसमाकुला, अद्यापि समृद्धा अस्ति वा? किं सा ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यैः स्वधर्मनिष्ठैः, जितेन्द्रियैः, उत्साहशालिभिः, सहस्रशः कुलीनैः परिवृता, नित्यं सञ्जुष्टता अस्ति वा? किं सा विविधवेश्मभिः शोभिता, कुशलैः वैद्यैः समाकीर्णा, अयोध्या समृद्धा प्रमुदिता च, त्वया सुगुप्ता अस्ति वा? किं सा शतानि प्रासादानां समृद्धानि, मन्दिरधर्मशालाप्रवापैः शोभिता, जनसमूहेन पूर्णा अस्ति वा? किं सा प्रमुदितपुरुषस्त्रीसंघैः, उत्सवसमावेशैः दीप्तिमती, सुसीमन्ता, गवां समृद्ध्या च, हिंसारहिता अस्ति वा? किं सा रम्या, अधार्मिकजनवर्जिता, मृगविहीना, सर्वभीषणवर्जिता, खनिजसमृद्ध्या शोभिता अस्ति वा? किं सा देशः, येन मम पूर्वैः पितृभिः रक्षितः, दुष्टजनवर्जितः, समृद्धः, तत्र जनाः सुखेन वसन्ति वा, हे राघव? कृषिगोरक्ष्यजीविनः ये तव प्रियजनाः, किं ते सम्यक् पाल्यन्ते? कृषे हि लोके सुखस्य मूलं। किं तेषां रक्षावर्धनयोः त्वं प्रमादं न करोति? सर्वे राज्यनिवासिनः धर्मेण राज्ञा रक्षितव्याः। किं स्त्रीणां तु परितोषं करोषि, ताः च सम्यक् रक्षसि? किं तासु विश्वासं करोषि, न च तासां रहस्यं प्रकाशयसि? किं हस्तिगुहां सम्यक् रक्षसि, गवां च समृद्धिः अस्ति? अश्वहस्तिनां च त्वं सन्तुष्टः, ये राजकुलस्य सन्ति? किं त्वं प्रतिदिनं प्रातःकाले, भूषितः, महापथे जनसमूहे आत्मानं दर्शयसि, हे राजपुत्र? किं सर्वेषां तव कार्याणां प्रकाशः, संदेहवर्जितः, वा सर्वाणि कार्याणि अपूर्णानि, केवलं अंशतः कारणानि उक्तानि? किं सर्वे दुर्गाः धनधान्यायुधजलयन्त्रविशारदैः कार्मुकविद्याविशारदैः च सम्पूर्णाः? किं तव आयः प्रचुरः, व्ययः च स्वल्पः? किं कोशः, हे राघव, अयोग्येभ्यः कदापि न प्रयुज्यते? किं व्ययः देवपितृब्राह्मणातिथिसेनामित्रेभ्यः नियोज्यते? किं स धर्मात्मा, शुद्धहृदयः, कदापि चौर्ये न आरोप्यते, न च पण्डितैः अन्वेषणं विना निन्द्यते, न लोभात् दण्ड्यते, सदा निर्दोषः? किं चौरः, सम्यक् गृहीतः, समये पृष्टः, साक्ष्येण दृष्टः, लोभात् कदापि न विमुक्तः, हे पुरुषर्षभ? हे राघव, आपदि वा सम्पदि वा, ते मन्त्रिणः, सम्यग् विद्वांसः, निष्पक्षाः, तव हितं पश्यन्ति वा? ये तु मिथ्यादण्डिताः, तेषां अश्रूणि, हे राघव, तेषां पुत्रगवां नाशं कुर्वन्ति, ये च तान् कृपया दण्डयन्ति। किं वृद्धबालश्रेष्ठवैद्याः, दानमनसा वाचा च, त्रिविधेन, त्वया सदा पूज्यन्ते, हे राघव? किं गुरुप्रव्रजितदेवतात्मथितिपुण्यतीर्थसिद्धब्राह्मणान् त्वं सदा सत्कारयसि? किं धर्मं वित्तेन, वित्तं च धर्मेण, त्वं पालयसि, न च कामलोभाभ्यां तयोः वा उभयोः हानिं करोति? किं विजयस्रेष्ठ, त्वं कालज्ञः, धर्मार्थकामान् त्रयः, समयानुसारं विभागेन सेवसे? किं ब्राह्मणाः, सर्वशास्त्रार्थनिपुणाः, त्वां सह नगरजनपदैः कुशलं वदन्ति, हे महाबुद्धे? किं त्वं नास्तिक्यं, अनृतं, क्रोधं, प्रमादं, विलम्बं, पण्डितावमानं, आलस्यं, चित्तचपलता च परिहरसि? किं त्वं एकाकिना कार्यविचारं, अज्ञानैः सह मन्त्रणां, कृत्यस्य अनुत्पादनं, मन्त्ररहस्यस्य अपरिरक्षणं च परिहरसि? किं त्वं राजदोषचतुर्दश—शुभकृत्यत्यागादीन्—परित्यजसि? किं दश, पञ्च, चत्वारः, सप्त, अष्ट, त्रयः वर्गाः, त्रिविधं च विद्याम्, त्वं सम्यक् वेत्सि, हे राघव? इन्द्रियजयेन, षाड्गुण्यं, दैवमानुषं, विंशतिविधं कार्यं, मण्डलं च, त्वं जानासि? किं महाबुद्धे, त्वं सम्यक् यानं, दण्डं, द्विविधं जन्म, संधिविग्रहौ च अनुमन्यसे? किं त्वं मन्त्रिणा, नियमानुसारं, चतुर्भिः त्रिभिर्वा, सर्वैः वा पृथग्वा मन्त्रं मन्थसि?” एवं रामः धर्मार्थकामसम्पन्नं शासनविधानं, प्रजापालनं च, भरतं प्रति स्नेहात् पप्रच्छ।