रामः भरतं सौमित्रिं च समुपविश्य धर्मार्थसहितं पृष्टवान्। स स्नेहपूर्वकं पृच्छति—“कच्चिद् मुख्याः सेवकाः प्रधानकार्येषु नियोजिताः, मध्यमाः मध्यमेषु, अधमाः च कनिष्ठेषु कर्मसु नियुक्ताः? कच्चिद् त्वं तान् मन्त्रिणः नियुक्तवान् ये निर्दोषाः, शुद्धाचाराः, पितामहपितृपरम्परागताः, श्रेष्ठतमाः च श्रेष्ठेषु कार्येषु? कैकयीपुत्र, कच्चित् तव मन्त्रिणः तव शासनं अनुमोदन्ति, न वा तव राज्यं कठोरदण्डेन प्रजाभिः क्लिष्टं व्याकुलं वा? कच्चिद् त्वं न पुरोहितैः पतितवत् तिरस्कृतो न स्त्रीभिः दुष्टदानग्रहणरतः इव निन्दितः? यः पुरुषः कुटिलकर्मणि निपुणः, चिकित्सकः च सेवकदूषकः, शूरः च राज्यलोभः, स यदि न दण्ड्यते, तस्य वध एव युक्तः। कच्चित् त्वं सेनान्यं वीरं प्राज्ञं धृतिमन्तं शुद्धं कुलीनं भक्तं समर्थं च नियुक्तवान्? कच्चित् तव प्रधानयोधाः बलवन्तः, युद्धविशारदाः, संकटेषु परिक्षिताः, यथोचितं पूजिताः च? कच्चित् त्वं सैन्याय भोज्यं वेतनं च समये सन्ददाति, न विलम्बयसे? यतः भोज्यवेतनयोः विलम्बे सैनिकाः कोपं यान्ति, भ्रष्टाः च भवन्ति, तद् राज्ञः महद् अनर्थकारणं स्मृतम्। कच्चित् सर्वे कुलपुत्राः, विशेषतः मुख्याः, तव प्रति निष्ठावन्तः, आत्मानं तव कृते समर्पयितुं सिद्धाः? कच्चित् त्वं देशीयं विद्वानं दक्षं बुद्धिमन्तं वाग्मिनं दूतं नियुक्तवान्, यो यथोक्तं भाषते, हे बुद्धिमन् भरत? कच्चित् त्वं त्रयः त्रयः गूढचारेण अज्ञातैः परस्परं अज्ञातैः, स्वपक्षे दश, परपक्षे पञ्च, सप्तदश स्थानानि जानासि? कच्चित् त्वं अनिष्टजनान् नित्यं परिहृत्य, दुष्टान् दूरे स्थापयसि, दुर्बलान् न अवज्ञायसी, हे रिपुघ्न? पुत्र, कच्चित् त्वं लौकिकब्राह्मणैः सह न सम्पृक्तः? एते हि बालिशाः, आत्मानं बुद्धिमन्तं मन्यमानाः, व्यर्थेषु निपुणाः। धर्मशास्त्रेषु सुलभेषु, अल्पतर्कसम्पन्नाः, मूढाः, व्यर्थं भाषन्ते, आत्मानं बुद्धिमन्तं मन्यन्ते। पितरं प्रति—कच्चित् सा पुरी, यत्र पूर्वं वीराः पितामहाः निवसन्ति, 'सत्य' इति ख्याता, दृढद्वारा, हस्त्यश्वरथसमाकीर्णा, समृद्धा अस्ति? कच्चित् सा पुरी ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यैः स्वधर्मनिष्ठैः, दमवन्तः, उत्साहवन्तः, सहस्रशः कुलीनैः परिवृता, नित्यं सम्पूर्णा अस्ति? कच्चित् सा आयोध्या, नानाविधानि भवनानि यया शोभन्ते, चिकित्सकसमाकीर्णा, समृद्धा, प्रमुदिता, त्वया सुव्यपाश्रिता अस्ति? कच्चित् सा पुरी शतशः प्रासादैः, घननिवेशितैः, देवालयोपवनतालपुष्करिण्यः शोभिता अस्ति? कच्चित् सा हृष्टपुरुषस्त्रीसमाकीर्णा, उत्सवसमाजजुष्टा, सुसीम्ना, पशुसम्पन्ना, हिंसारहिता च दीप्तिमती अस्ति? कच्चित् सा रम्या, अधार्मिकजनमृगवर्जिता, सर्वभीतिवर्जिता, खनिजसमृद्धा अस्ति? कच्चित् सा देशः, येन मया पूर्वजैः रक्षितः, दुष्टजनवर्जितः, समृद्धः, तत्र जनाः सुखेन वसन्ति, हे राघव? कच्चित् तव प्रियाः कृष्युपजीविनः गोपालकाः च, सम्यक् पाल्यन्ते? कृष्यर्थे हि लोके सुखम्। कच्चित् तेषां रक्षणं पोषणं च त्वया अक्लिष्टं कृतम्? सर्वे जनपदवासिनः धर्मेण राज्ञा रक्षितव्याः। कच्चित् त्वं स्त्रीभ्यः सान्त्वनं ददासि, ताः च रक्षसि? कच्चित् तासां विश्वासं करोति, तासां रहस्यं न प्रकाशयसि? कच्चित् हस्त्यरण्यं सुव्यपाश्रितं, गोः पर्याप्तता अस्ति, अश्वहस्त्यादीनां च सन्तोषः अस्ति? कच्चित् त्वं प्रतिदिनं शोभनवेषधारी, प्रातःकाले महापथे जनान् दर्शयसि? कच्चित् सर्वेषां कार्याणां प्रकाशः अस्ति, न वा सर्वाणि कार्याणि अपूर्णानि, केवलं कारणमात्रेण त्यक्तानि? कच्चित् सर्वे दुर्गाणि धनधान्यशस्त्रजलयन्त्रशिल्पिभिः, धनुर्वेदविशारदैः च, पूर्णानि? कच्चित् तव आयः प्रशस्तः, व्ययः च स्वल्पः? कच्चित् तव कोशः न कदापि अयोग्येभ्यः दीयते? कच्चित् तव व्ययः देवपितृब्राह्मणागत्यायुधमित्रेषु प्रयुज्यते? कच्चित् स धर्मात्मा, शुद्धहृदयः, न कदापि चौर्ये आरोपितः, न पण्डितैः अन्वेषणं विना निन्दितः, न लोभात् दण्डितः, निर्दोषः एव? कच्चित् चौरः यथाकालं गृहीतः, साक्षिणा दृष्टः, न कदापि लोभेन मोच्यते, हे नरशार्दूल? हे राघव, आपत्तिकाले वा समृद्धौ वा, ते तव नीतिज्ञा, समदर्शिनः मन्त्रिणः तव कार्याणि पश्यन्ति वा? येषां कृते अन्यायेन दण्डः दत्तः, तेषां अश्रूणि, हे राघव, तेषां पुत्रपशून् नाशयन्ति, तेषां प्रियार्थे दण्डदातुः। कच्चित् वृद्धबालश्रेष्ठचिकित्सकान् दानमनसा वाचा च त्रिविधेन पालयसि, हे राघव? कच्चित् आचार्यवरिष्ठतपस्विदेवातिथिकुलतीर्थसिद्धब्राह्मणान् पूजयसि? कच्चित् त्वं अर्थेन धर्मं, धर्मेण अर्थं, न च कामलोभात् तयोः वा उभयोः च हानि न करोति? जयश्रेष्ठ, कच्चित् त्वं कालज्ञानात् अर्थधर्मकामान् समये विभज्य सेवसे? कच्चित् ब्राह्मणाः, ये सर्वशास्त्रार्थविशारदाः, नगरजनपदैः सह तव कल्याणम् इच्छन्ति, हे महाबुद्धे?” एवं रामः भरतं धर्मयुक्तैः प्रश्नैः स्नेहपूर्वकं पृच्छति स्म।