रामः भरतं स्नेहपूर्वकं पप्रच्छ—“प्रिय भरत, त्वं किं स्वविवेकात्, अनुमानात्, वा मन्त्रिणां साहाय्येन, तव मन्त्रिणां वा, किञ्चित् गोपनीयं मन्त्रं विवेचयसि यद् अद्यापि न प्रकाशितम्? किम् त्वं सहस्राणां मूढानां स्थानं न बुद्धिमतः एकस्य वरेषि? बुद्धिमान् हि आपत्तिकाले महान् लाभं साधयितुं शक्नोति। यदि राजा सहस्रैः वा दशसहस्रैः मूढैः आश्रयति, तेषु सन्देहः नास्ति—न कोऽपि तत्र सच्चा साहाय्यं लभ्यते। किन्तु एकः एव मन्त्रिणः यः बुद्धिमान्, वीरः, कुशलः, विवेकी च, स राजा वा राज्यं महतीं समृद्धिं दातुं समर्थः अस्ति। किम् तव प्रधानाः सेवकाः महत्त्वपूर्णेषु कार्येषु नियुक्ताः? मध्यमाः मध्यमेषु, नीचाः च न्यूनतमेषु कार्येषु? किम् त्वं तव मन्त्रिणः तान् एव नियुक्तवान् यः निर्दोषः, शुद्धः, पितामहपितृपरम्परायाः, श्रेष्ठः च श्रेष्ठतमेषु कार्येषु? हे कैकेयीपुत्र, तव मन्त्रिणः तव शासनं अनुमोदन्ति वा? अथवा तव राज्यं कठोरदण्डेन क्लिष्टं जनसमूहं च व्याकुलं अस्ति? किम् त्वं ब्राह्मणैः, पतितपुरुषैः, स्त्रीभिः च तैः न तिरस्कृतः, यः कठोरदानं गृह्णाति, तत्र कामं च अनुवर्तते? यः गूढचेष्टायाम् निपुणः, वैद्यः यः सेवकान् भ्रष्टयितुं इच्छति, वीरः, शक्तिलोलुपः च—स यदि न दण्ड्यते, तस्य वधः एव उचितः। किम् त्वं तव सेनायाः सेनापतिं तं नियुक्तवान् यः साहसी, वीरः, बुद्धिमान्, स्थिरः, शुद्धः, कुलीनः, निष्ठावान्, समर्थः च? किम् तव प्रमुखाः सेनानीनः बलवन्तः, युद्धनिपुणाः, संकटे प्रमाणिताः, सम्यक् सम्मानिताः च? किम् त्वं तव सैनिकानां भोजनं वेतनं च यथाकालं, विलम्बं विना, यथायोग्यं ददासि? यः विलम्बः भोजनवेतनयोः भवति, सैनिकाः कुप्यन्ति, भ्रष्टाः च भवन्ति, स राजा महतीं आपत्तिं प्राप्नोति। किम् तव कुलीनकुलस्य पुत्राः, विशेषतः प्रमुखाः, तव निष्ठावन्तः? किम् ते सर्वे तव कार्याय जीवनं दातुं सन्नद्धाः? किम् त्वं तव दूतं तं नियुक्तवान् यः ग्राम्यः, विद्वान्, कुशलः, बुद्धिमान्, वाग्मी, यथाज्ञं भाषते, हे बुद्धिमन् भरत? किम् त्वं तानि अष्टादश स्थानानि—दश तव पक्षे, पञ्च रिपुपक्षे—त्रिभिः त्रिभिः गुप्तचारेषु, अन्योन्यं न जानन्तः, जानासि? किम् त्वं सदैव तान् उपेक्षसि ये अनुकूलाः न सन्ति, तान् च त्यजसि ये तव विरुद्धाः, दुर्बलान् कदापि न अवमंसि, हे रिपुशासन? मम पुत्र, किम् त्वं सांसारिकैः ब्राह्मणैः न सह संगच्छसि? एते बालिशाः, स्वं बुद्धिमन्तं मन्यन्ते, किन्तु व्यर्थेषु एव कुशलाः। धर्मस्य मुख्यशास्त्रेषु सति, एते मूढाः अल्पं न्यायं लब्ध्वा, व्यर्थं वदन्ति, स्वं बुद्धिमन्तं मन्यन्ते।