भरतः पितरं प्रति सान्त्वनपूर्वकं धर्म्यं प्रश्नान् पप्रच्छ। सः पितरं प्राञ्जलिरुवाच— "भगवन्, किं त्वं अग्निषु सावधानः, विधिप्रज्ञः, सम्यगाचारवान्, यथाकालं हव्यान्नैवेद्ययोः यथावत् प्रवर्तसे? किं देवपितृगुरुजनवृद्धवैद्यब्राह्मणेषु यथायोग्यं मानं दर्शयसि? किं शस्त्रविद्याम् अर्थशास्त्रं च कुशलं, राजधर्मे निष्णातं, धनविज्ञानसम्पन्नं पुरुषं त्वं गुरुं मन्यसे? किं त्वं स्वसदृशान् वीरान् पण्डितान् दमशीलान् कुलीनान् विवेकिनश्च मन्तृन् नियोजयसि? ह्यस्ति हि मन्त्रिणां मन्त्ररक्षणयुक्तानां विज्ञानसम्पन्नानां मन्त्र एव विजयस्य मूलम्। किं त्वं निद्रायाः वशं न गच्छसि, यथाकालं उत्तिष्ठसि, रात्रौ तु पश्चात्कालेऽपि कार्यसूक्ष्मं चिन्तयसि? किं त्वं एकाकी न सन्दधासि, न च बहुभिः सह, मन्त्रानन्तरं तव योजना राज्यमध्ये न व्यपदिश्यते? किं त्वं लघुप्रयत्नेन महाफलप्राप्तिं निश्चित्य शीघ्रमेव तस्य साधने प्रवर्तसे, विलम्बं विना? किं तव कृतानि वा क्रियमाणानि वा धर्मिष्ठैः प्रजाजनैः विज्ञायन्ते? न हि राज्ञा अज्ञातं कर्तव्यम्। किं युक्त्या लिङ्गेन वा मन्त्रिभिर् वा अप्रकटितं मन्त्रं त्वं वेत्सि? किं त्वं सहस्रशः मूर्खान् न कामयसे, किं वा एकं बुद्धिमन्तं पुरुषं वरयसे? बुद्धिमान् पुरुषः क्लेशे महान् अर्थः साधयितुं शक्नोति। यद्यपि राजा सहस्रैः दशसहस्रैर्वा मूर्खैः निर्भरः स्यात्, तेषु न कोऽपि साक्षात् उपकारकः। एक एव चतुरः प्राज्ञः शूरः कुशलः सूक्ष्मदर्शी मन्त्री राजा वा राज्यं वा महतीं श्रीं प्रापयति। किं तव प्रधानसेवकाः महतीषु कार्येषु नियुक्ताः, मध्यमाः मध्यमेषु, जघन्याः लघुषु? किं त्वं अनिन्द्यान् शुद्धान् पितामहपितृप्राप्तान् श्रेष्ठान् उत्तमेषु कार्येषु मन्त्रीन् नियोजयसि? कैकयीपुत्र, किं तव मन्त्रिणः तव शासनं प्रीयन्ते, उत वा दण्डप्रचुरेण राज्यम् अशान्तप्रजाजनं कृतम्? किं त्वं पुरोहितैः पतितवत् न तिरस्कृतः, न च स्त्रीभिः दुष्टदानग्रहणरतः न अवमान्यसे? योऽन्येषां रहस्यविज्ञानं, वैद्यः दुष्टसेवकनाशनपरः, शूरः च स्वार्थलोलुपः, तं त्वं न दण्डयसि चेत्, सः निहन्तव्यो भवति। किं त्वं सेनायाः सेनाध्यक्षं धीरं शूरं बुद्धिमन्तं स्थिरं शुद्धं कुलीनं विश्वस्तं समर्थं च नियोजयसि? किं तव प्रधानबलिनः शूराः युद्धकुशलाः संकटे प्रमाणीकृताः, सम्यक् पूजिताः सत्कृताश्च? किं त्वं सैन्याय अन्नवेतनं यथाकालं वितरति, विलम्बं विना? ह्यस्ति हि विलम्बे सैन्ये क्रोधदोषसम्भवः, स च राज्ञः महद् अनर्थकारणम्। किं सर्वे कुलपुत्राः, विशेषतः प्रमुखाः, तुभ्यं प्राणान् दातुम् उद्यताः? किं त्वं ग्राम्यं विद्वांसं प्राज्ञं दूतं कुशलं वाचालं च नियोजयसि, यः तव वाक्यं सम्यग् भाषते? किं त्वं स्वपक्षे दश, परपक्षे पञ्च स्थानानि त्रिभिः त्रिभिः गुप्तचरैः, परस्परं अज्ञातैः, वेत्सि? किं त्वं दुष्टान् सदा परिहरसि, प्रतिकूलांश्च दूरं करोति, दुर्बलान् नापमान्यसि? किं त्वं लौकिकब्राह्मणैः सह न सम्पृक्तः, ये बालिशाः स्वयम् आत्मानं पण्डितान् मन्यन्ते, परन्तु व्यर्थकारिणः? यदा धर्मशास्त्राणि सुलभानि भवन्ति, ते मूर्खाः स्वल्पयुक्तिविदः व्यर्थं वदन्ति, स्वयम् आत्मानं पण्डितान् मन्यन्ते। पितः, किं सा पुरी या पूर्वम् अस्माकं वीरैः पितामहैः निवासिता, सत्यनाम्नि, दृढद्वारयुक्ता, गजाश्वरथसमाकीर्णा, समृद्धा अस्ति? किं सा सदा ब्राह्मणक्षत्रविट्सम्पन्ना, स्वधर्मनिष्ठा, दमशीलाः उत्साहवन्तः, सहस्रशः कुलीनैः परिवृता अस्ति? किं सा पुर्यायोध्या, विविधगृहशोभिता, वैद्यसमूहमण्डिता, समृद्धा प्रमुदिता च, त्वया रक्ष्यते? किं सा शतगृहशोभिता, घनजनाकीर्णा, देवालयशालातडागैः शोभिता? किं साऽपि हृष्टजननारीसमाकीर्णा, उत्सवसङ्गमशोभिता, सुवृष्टसीमा, पशुसम्पन्ना, हिंसारहिताश्च? किं सा रम्या, अधार्मिकजनपशुवर्जिता, सर्वभीतिविनिर्मुक्ता, खनिजसम्पन्ना च? किं सा देशः येन मया पितृपैतामहैः रक्षितः, दुष्टजनवर्जितः, समृद्धः, तत्र प्रजाः सुखेन वसन्ति वा? किं तव प्रियाः ये कृषिगोरक्ष्यजीवन्ति, ते सम्यक् पाल्यन्ते? ह्यस्ति हि कृष्युपजीवने लोके सुखस्य कारणम्। किं तेषां रक्षणं कुशलं च त्वया कृतम्, न वा उपेक्षितम्? सर्वे जनपदवासिनः धर्मेण राज्ञा रक्षितव्याः। किं त्वं स्त्रीणां सान्त्वनं करोति, ताः च रक्ष्यन्ते? किं तासु विश्वासः, रहस्यानि च न प्रकाशयसि? किं हस्तिशालां सम्यग् रक्षसि, गवां च समृद्धिः अस्ति? अश्वगजसम्पत्तौ तुष्टिः अस्ति वा? किं त्वं प्रतिदिनं विभूषितः प्रातःकाले महापथे जनसमूहे आत्मानं दर्शयसि?" एवं भरतः पितरं धर्मयुक्तैः प्रश्नैः पृच्छन्, तस्य राज्यपालनस्य सर्वाङ्गीणं धर्ममार्गं परीक्षते स्म।