भरतः श्रीरामं प्रति धर्मयुक्तया स्नेहेन च प्रष्टुम् आरब्धवान्। सः पप्रच्छ—"कच्चित् भवतः कुलपुरोहितः विनीतः, वेदविद्, असूयकः, समदर्शी च भवता पूज्यते? कच्चित् यज्ञाग्निषु सततं सावधानः, विधिपूर्वककर्मसु निपुणः, युक्तात्मा, यथाकालं हव्यान्नैवेद्यादिकं सम्यक् विधत्ते? कच्चित् त्वं, प्रिय, देवान्, पितरं, मातरं, आचार्यान्, वृद्धान्, वैद्यांश्च, ब्राह्मणांश्च यथार्हं पूजयसि? कच्चित् अस्त्रविद्याम्, नीतिशास्त्रं, वित्तशास्त्रं च कुशलं पुरुषं गुरुं मानयसि? कच्चित् त्वया स्वसमानवीर्याः, विद्वांसः, जितेन्द्रियाः, कुलीनाः, सूक्ष्मदर्शिनः, विवेकिनश्च मन्त्रिणः नियुक्ताः? हि, राघव, मन्त्ररक्षणं मन्त्रविदां मन्त्रिणां च संरक्षणं राज्ञः विजयस्य मूलं स्मृतम्। कच्चित् त्वं निद्रायाः वशं न गच्छसि? काले उत्तिष्ठसि? रात्र्यन्तेऽपि कार्येषु विचारं करोति? कच्चित् नैकान्तेन नापि बहुभिः सह मन्त्रयसे? मन्त्रं स्वीकृत्य राज्ये न प्रसृतेति? कच्चित् त्वं, राघव, स्वल्पेन यत्नेन महत् फलवत्त्वं निश्चित्य शीघ्रं कर्तव्यम् आरभसे, न विलम्बसे? कच्चित् सर्वाणि कार्याणि वा कृतानि वा धर्मिष्ठैः प्रजाजनैः विज्ञायन्ते? ह्यज्ञातकर्म न कर्तव्यम्। कच्चित् त्वं, प्रिय, तर्केणानुमानतः वा मन्त्रिभिः वा, अप्रकटितं मन्त्रं विज्ञातुम् अर्हसि? कच्चित् सहस्रशः मूर्खान् न स्पृहयसि, किं तु एकम् एव बुद्धिमन्तम् इच्छसि? विपत्तौ हि बुद्धिमान् महान् अर्थः साधयितुम् अर्हति। सहस्रशः मूर्खेषु, दशसहस्रेषु वा, न हि कोऽपि सहायः भवति। एकः प्राज्ञः, वीर्यवान्, कुशलः, विवेकी वा मन्त्रिणः राज्ञः वा राज्यस्य वा महत् श्रेयः साधयति। कच्चित् प्रधानसेवकाः मुख्येषु कार्येषु नियुक्ताः, मध्यमाः मध्यमेषु, अधमाः च न्यूनकार्येषु? कच्चित् अनिन्द्याः, शुद्धाः, पितामहपितृपरम्परागताः, श्रेष्ठः श्रेष्ठेषु कार्येषु मन्त्रिणः नियुक्ताः? हे कैकेयीपुत्र, कच्चित् मन्त्रिणः तव शासनम् अनुमोदन्ति, न वा दण्डेन क्लिष्टप्रजाजनैः राज्यं विक्षिप्यते? कच्चित् न पुरोहितैः पतितवत्, न स्त्रीभिः दुष्टदानोपजीविभिः वा तव अवमाननं क्रियते? यो मन्त्रकुशलः, सेवकदूषकः वैद्यः, वीर्यवान्, बललोभी च—यदि तेन दण्डः न दत्तः, तर्हि सः वधार्हः। कच्चित् त्वया सेनापतिः वीर्यवान्, बुद्धिमान्, धृतिमान्, शुद्धात्मा, कुलीनः, विश्वासी, समर्थश्च नियुक्तः? कच्चित् प्रधानयोधाः बलिनः, युद्धविशारदाः, संकटेषु प्रमाणिताः, यथार्हं पूजिताः? कच्चित् सैन्यस्य आहारवेतनं समये सम्यक् दत्तम्? विलम्बे हि कोपदोषौ जायेताम्, तच्च राज्यस्य महती व्यसनम्। कच्चित् सर्वे कुलपुत्राः, विशेषतः मुख्याः, तव समर्पिताः, प्राणत्यागाय अपि सिद्धाः? कच्चित् देशीयः, विद्वान्, कुशलः, बुद्धिमान्, वाग्मीन्, यथादेशं भाषमाणः, तव दूतः नियुक्तः? कच्चित् त्वं त्रयः त्रयः गुप्तचरान् नियुक्त्वा स्वपक्षे दश, परपक्षे पञ्च स्थानानि वेत्सि, ये परस्परं न जानन्ति? कच्चित् सदैव अनिष्टबुद्धीन् परिहृत्य, विरोधिनः दूरं कृत्वा, दुर्बलान् न अवज्ञायसि, हे रिपुंसूदन? कच्चित् त्वं लौकिकब्राह्मणैः सह न सम्पृक्तः? हि ते मूढाः, स्वबुद्धिमन्तः मन्यन्ते, परन्तु निष्फलविषये कुशलाः। मुख्यधर्मशास्त्रेषु सति, अल्पयुक्तिविदः ते व्यर्थं वदन्ति, स्वबुद्धिमन्तः इव तिष्ठन्ति। कच्चित् सा पुरी, यत्र पूर्वे वीराः पितृपितामहाः वसन्ति, 'सत्य' नाम्नी, सुदृढद्वारयुक्ता, गजाश्वरथसंकुला, सम्पद्यते? कच्चित् सा ब्राह्मणक्षत्रविट्सम्पन्ना, स्वधर्मनिष्ठा, जितेन्द्रिया, उत्साहवन्तः, सहस्रशः कुलीनैः परिवृता? कच्चित् विविधवेश्मभिः भूषिता, वैद्यैः संकुला, अयोध्या समृद्धा, हृष्टा, त्वया रक्षिता? कच्चित् शतशः गृहैः शोभिता, जनसम्पन्ना, देवालयोपवेशनकूपैः शोभिता? कच्चित् सानन्दजनसमूहैः, उत्सवसमावेशैः, सुवृष्टसीम्ना, पशुसम्पदया, हिंसाशून्या, सा पुरी दीप्तिमती? कच्चित् सा रम्या, अधार्मिकजनमृगवर्जिता, सर्वभयविनिर्मुक्ता, रत्नखनिभिः भूषिता? कच्चित् सा देशः, यं पितृपितामहैः रक्षितम्, दुष्टजनरहितः, समृद्धः, तत्र जनाः सुखेन वसन्ति, हे राघव? कच्चित् कृषिगौरक्षणजीविनः तव प्रियजनाः सम्यक् पालनम् आप्नुवन्ति? कृष्यादिना हि लोके सुखम् उपजायते। कच्चित् तेषां रक्षणं कल्याणं च त्वया सम्यक् कृतम्, न प्रमादः कृतः? सर्वे जनपदवासिनः धर्मेण राज्ञा रक्षितव्याः। कच्चित् स्त्रीणां तु तुच्छनिवारणपूर्वकं सान्त्वनं च रक्षणं च क्रियते? कच्चित् तासां विश्वासः अस्ति, तासां रहस्यं न प्रकाश्यते? कच्चित् नागवनं सम्यक् रक्षितम्, गोः सम्पत्तिः च पर्याप्ता? अश्वगजसंपत्तौ च तुष्टः असि? इति स्नेहातिशयेन भरतः रामं धर्मयुक्तेन मार्गेण पृष्टवान्।